Κουτσά στραβά

«Η διαφθορά και η υποκρισία δεν θα έπρεπε να είναι προϊόντα της δηµοκρατίας, όπως συµβαίνει, αναπόφευκτα, σήµερα», έλεγε ο Μαχάτµα Γκάντι για τη διαφθορά, λέξη-καραµέλα στην Ελλάδα του Μνηµονίου, του χρέους και των εκπτώσεων. Η οποία, κατά τον Πίτερ Ουστίνοφ, «είναι ο τρόπος µε τον οποίο η φύση αποκαθιστά την πίστη µας στη δηµοκρατία».

Ο ι ιστορίες διαφθοράς, τελικά, µας δείχνουν πόσο παρεκκλίνουµε από το ιδεατό και το ιδεώδες, αλλά και πόσο η ανθρώπινη φύση δεν αντέχει την ελευθερία της να επιλέγει ανάµεσα στο Καλό και το Κακό της νιτσεϊκής ηθικής και προδίδει τις αρχές του ιδεατού που η ίδια θέσπισε. Να είναι η εξουσία που διαφθείρει; «Οχι, η εξουσία δεν διαφθείρει τον άνθρωπο. Απλώς ο ανόητος άνθρωπος, όταν βρεθεί σε θέση ισχύος, διαφθείρει την εξουσία», εξηγεί την ανθρώπινη φύση ο Τζορτζ Μπέρναρντ Σο.

«Ν ύχτα τα έφαγαν τα λεφτά», έλεγε άλλοτε πολιτευτής της εποχής του Εµφυλίου για την κατάληξη του σχεδίου αµερικανικής – οικονοµικής – βοήθειας, στην περίφηµη εκποµπή «60 minutes» του δικτύου CBS για την υπόθεση της δολοφονίας του αµερικανού δηµοσιογράφου Τζορτζ Πολκ στη Θεσσαλονίκη (εκποµπή την οποία είχε την τύχη να συνδράµει δηµοσιογραφικά ο γράφων και να είναι παρών στην παραπάνω ατάκα). Για τον ισχυρισµό αυτόν είχε βρει στοιχεία ο Πολκ και κατέληξε να επιπλέει πισθάγκωνα δεµένος στον Θερµαϊκό… Μ οιάζει σαν ιστορία βγαλµένη από τις σελίδες βιβλίου του Τζον Μπάνβιλ, ο οποίος µε το προσωπείο του Μπέντζαµιν Μπλακ γράφει για το χρήµα, την εξουσία, τη διαφθορά (σελ. 17). Αληθινή δικαιοσύνη δεν µπορεί κάποιος να πει, µε το χέρι στην καρδιά, ότι αποδόθηκε ποτέ στην υπόθεση Πολκ. Και όπως έλεγε ο Αγιος Αυγουστίνος, «αν απουσιάζει η δικαιοσύνη, τι άλλο είναι η πολιτική εξουσία, παρά οργανωµένη ληστεία;». Η υπόθεση Πολκ, άλλωστε, ήταν σηµείο µιας εποχής που ο Εµφύλιος και οι επιλογές του ελληνικού αστισµού οδήγησαν στην εγκατάλειψη των φιλόδοξων σχεδίων ανασυγκρότησης, στον προσανατολισµό στη διεθνή οικονοµική βοήθεια και σε βραχυπρόθεσµες κερδοσκοπικές δραστηριότητες, όπως εξιστορούν τρία νέα βιβλία για εκείνη την εποχή (τα παρουσιάζει από τη σελ. 15 ο ιστορικός Κωστής Καρπόζηλος). Οταν άρχισε να διαµορφώνεται µια πολιτική κουλτούρα συντηρητισµού και αλυτρωτισµού και ο εθνικισµός λειτουργούσε συχνά ως διέξοδος στην οικονοµική και κοινωνική καχεξία. Με κορόνες που αφορούσαν ένα σχέδιο συνωµοσίας εις βάρος του «έθνους».

Ν α µας κυνηγά η κατάρα της εθνικής – οικονοµικής και όχι µόνο – προδοσίας; Πάντως η διάσηµη βελγική σειρά κόµικς µε ήρωες τον Φράνσις Μπλέικ και τον Φίλιπ Μόρτιµερ, που µεταφέρει τη δράση της στην Ελλάδα για να λύσει µια αρχαία κατάρα, να κυνηγήσει κακούς και να απολαύσει τις οµορφιές της χώρας, µιλάει για την «Κατάρα των τριάντα αργυρίων» (σελ. 6).

Σ αν να ήξεραν ότι από τα χρόνια της «σκοτεινής» διαφθοράς θα φτάναµε στα χρόνια του χρέους – που µοιάζει µε σαρκαστικό ανέκδοτο µε ήρωα τον Τσακ Νόρις (σελ. 12) – και της… φωτεινής «εξυγίανσης»: «Οταν στο σπίτι σου µπαίνουν κατσαρίδες, δεν τρέχει όλη η οικογένεια να τις κυνηγάει µία µία. Κάνεις απεντόµωση. Το ίδιο και στο Κέντρο της Αθήνας. Πρέπει να διώξουµε όλους τους λαθροµετανάστες…», όπως ελάλησε σε συνεδρίαση του ∆ηµοτικού Συµβουλίου της Αθήνας ξανθιά «σταρ» των φωτογραφιών από τις «εξυγιαντικές δράσεις» στον Αγιο Παντελεήµονα (γράφει ο Γιάννης Χάρης στη σελ. 34).

Κ ι αυτό σηµείο της ίδιας εποχής που, όπως γράφει και ο Κώστας Γεωργουσόπουλος (σελ. 35), «δεν µας έφταναν όσα υποφέρουµε, ξεφύτρωσαν και κάποια θρασύτατα µειράκια που µε την ευκαιρία της οικονοµικής κρίσης που περνάνε και οι κρατικές επιχορηγήσεις των τεχνών περιφέρονται σαν πεφυσιωµένα παγόνια και σηκώνοντας το χέρι προς τους καταξιωµένους ανθρώπους του θεατρικού πολιτισµού απειλούν: “Να τελειώνουµε µε τα φαντάσµατα του παρελθόντος!”. Και αστοιχείωτες πένες, αναφερόµενες στους έως τώρα επιχορηγούµενους, αρθρώνουν συκοφαντικές νύξεις για πλουτισµό τους εις βάρος του δηµόσιου κορβανά».

«Η πλέον σίγουρη µέθοδος διαφθοράς και εκµαυλισµού είναι να καθοδηγείς τους νέους να σέβονται εκείνους που σκέφτονται κατά τον ίδιο τρόπο, παρά εκείνους που σκέφτονται διαφορετικά», έγραφε ο Φρίντριχ Νίτσε. Οµως όταν και οι νέοι, τα παιδιά φτάνουν να αποκάµουν από την κρίση – «βρισκόµαστε σε έναν πόλεµο», όπως λέει στον συγγραφέα Ευγένιο Τριβιζά, στην «αταίριαστη» συζήτησή τους, µε «διαιτητή» τον Θανάση Νιάρχο (σελ. 8), η πολιτικός Εύη Χριστοφιλοπούλου – µε τι να… διαφθείρεις την κούρασή τους; Μήπως µε την προσεκτική κατόπτευση των διαστάσεων της κρίσης; Που κατά την πολιτικό είναι δύο, «αν λάβουµε υπόψη µας τους Κινέζους και τα ιδεογράµµατά τους: η διάσταση του κινδύνου και η διάσταση της ευκαιρίας. Η δεύτερη µας δίνει τη δυνατότητα να τολµήσουµε πράγµατα που υπό άλλες συνθήκες, ενώ είµαστε χαλαροί και νοµίζουµε πως έχουµε χρήµατα, δεν τολµούσαµε»…

Θ έλει τόλµη και αρετή (και) η ελευθερία. Και είναι εκείνη τελικά που ευθύνεται για τη διαφθορά και οδηγεί, αναπόφευκτα (κατά τον Γκάντι), σ’ αυτήν; Είναι προσωπική ή συλλογική η ευθύνη; «Μαζί τα φάγαµε» ή µαζί τα αποσιωπήσαµε; Ο Ονορέ Ντε Μπαλζάκ ήταν πεπεισµένος για τη συλλογική υπαιτιότητα: «Η ελευθερία που δίνεται σε έναν διεφθαρµένο λαό είναι σαν την παρθένα που παραδίδεται στους ακόλαστους»…