Μαστούρικη µνήµη

Μια σειρά από σοβαρά πολιτικοκοινωνικά ζητήµατα κρύβονται κάτω από τη λάιτ και νουάρ συσκευασία του καινούργιου µυθιστορήµατος του Τόµας Πίντσον. Σαν σερφάρισµα στο ∆ιαδίκτυο, η υποκουλτούρα που περιγράφει παραµένει δισδιάστατη. Ο ίδιος µοιάζει να διασκεδάζει, εµείς πρέπει να µάθουµε τους κώδικες.

Βρισκόµαστε στη Νότια Καλιφόρνια στις αρχές της δεκαετίας του ’70, επί προεδρίας Νίξον και µε τον Ρέιγκαν ανερχόµενο αστέρι. Η υπόθεση Τσαρλς Μάνσον έχει οδηγήσει σε παραφροσύνη την κοινωνία της ∆υτικής Ακτής και σε αποσύνθεση το αµερικανικό όνειρο. Ολοι υποπτεύονται ο ένας τον άλλον. Τα βέλη των Αρχών στρέφονται κατά των χίπηδων, των κοινοβίων, της αντικουλτούρας, της ντόπας, της σεξουαλικής απελευθέρωσης και των εξεγερµένων κατά του Πολέµου του Βιετνάµ. Με το αζηµίωτο φυσικά, καθώς ο οµοσπονδιακός προϋπολογισµός της αστυνοµίας αυξάνεται δραστικά, παιδιά των λουλουδιών προσλαµβάνονται ως καρφιά, αντιδραστικές οµάδες οργανώνονται, το εµπόριο ναρκωτικών ανθεί και η οικονοµία διογκώνεται.

Μέσα σ’ αυτό το κλίµα, ο κεντρικός ήρωας Ντοκ Σπορτέλο, ένας χίπης ντετέκτιβ µονίµως µαστουρωµένος, όπως και ο περίγυρός του, θα εισαχθεί στην παράνοια των µεγάλων εργολαβικών συµφερόντων και των συγκρούσεων για τις χρήσεις γης µέσω της εξαφάνισης της πρώην αγαπηµένης του Σάστα και του εραστή της, ενός πολυεκατοµµυριούχου κτηµατοµεσίτη. Περσόνα βγαλµένη κατ’ ευθείαν από το καλούπι του Ρέιµοντ Τσάντλερ, – τίµιος, κοινός, µοναχικός άνθρωπος και όµως ασυνήθιστα ευαίσθητος και πλήρης – ο Ντοκ θα µπλέξει σε µια σειρά µπερδεµένων ιστοριών, θα συναντήσει πτώµατα και µαφιόζους, θα συγκρουστεί µε Νεοναζί και Αγγέλους της Κολάσεως, θα συγχρωτισθεί µε διεφθαρµένους αστυνοµικούς και πρεζόνια, θα ταξιδέψει ώς το Λας Βέγκας, θα ερωτευθεί ονειρικές και ονειροπαρµένες χίπισσες – µετενσάρκωση των µοιραίων καλλονών του Χάµετ και του Τσάντλερ – και θα τις χάσει, θα παίξει τη ζωή του κορόνα γράµµατα µέχρι το µελαγχολικά ευτυχές τέλος. Το µενού είναι πλούσιο. Η αρχική εξαφάνιση είναι ο κόµπος που από τη στιγµή που αρχίζει να λύνεται ξεδιπλώνεται µπρος µας µια σειρά από παράλληλες, υπερκείµενες ή υποδόριες συνωµοσίες. Οι άνθρωποι αλλάζουν ταυτότητα, οι χαρακτήρες πλέουν µέσα σ’ ένα ρευστό σαν διαθλασµένες σκιές, νεκροί ανασταίνονται και εξαφανισµένοι ξαναβρίσκονται, µε φόντο την απληστία, τη βία, τον φόνο, την ηδονοθηρία. Η παράνοια και οι παραιθήσεις κυριαρχούν, η ψυχεδέλεια και η υποκουλτούρα τέµνουν το µυθιστόρηµα, τα ζώδια, οι ψευδοθρησκείες, οι γκουρού, οι ροδόσταυροι, οι θεοσοφιστές, οι ροκάδες, οι σερφάδες και οι µοτοσυκλετάδες καταλαµβάνουν το προσκήνιο. Κι όλα τούτα µέσα σ’ ένα Λος Αντζελες πνιγµένο στο νέφος και παραδοµένο στην ασυδοσία της οικοδοµικής λαίλαπας.

Προς τι όµωςη νουάρ ενδυµασία; Ο Πίντσον δεν οφείλει να αποδείξει τίποτα, άρα πιθανότατα διασκεδάζει µπερδεύοντάς µας. Ολα στο µυθιστόρηµα ανακαλούν καρτούν, όλα είναι δισδιάστατα, όλα επιπλέουν επιµελώς στην επιφάνεια. Οι ήρωες συνοµιλούν σαν φιγούρες φτηνών λαϊκών βιβλίων εποχής, οι νεαρές εµφανίζονται υπερβολικά άνετες και πηδιούνται ανηλεώς για πλάκα, τα κίνητρα των πλέον απίθανων συνωµοσιών παραµένουν περίπου ανεξιχνίαστα, κεντρικός στόχος της εξέγερσης των νέων της εποχής µοιάζει να είναι η εξασφάλιση της επόµενης δόσης και πολύ λιγότερο η αναζήτηση της περιπέτειας, η φυγή ή η διαµόρφωση εναλλακτικών σχηµάτων διαβίωσης. Με άλλα λόγια, η συλλογική παράνοια είναι συνέπεια του συλλογικού µαστουρώµατος και όχι απώλεια κοινωνικού οράµατος. Η πολιτική είναιπαρούσα εγείρονταςζητήµατα ταξικά, σύγκρουσης συµφερόντων, πολέµου και ειρήνης, ανθρώπινων δικαιωµάτων κ.ο.κ. Αλλά και εδώ η προσέγγιση είναι εν σειρά, επιφανειακή, χωρίς προσπάθεια εµβάθυνσης. ∆εν µπορείς να µην σκεφθείς λ.χ. ότι, παρά την νοσταλγία του Πίντσον για την εποχή της αντικουλτούρας, το θέµα αδικείται όταν ο εξαφανισµένος κτηµατοµεσίτης αποδεικνύεται ότι έχει απαχθεί από το κακό FΒΙ, όταν σε µια κρίση συνείδησης αποφασίζει να µοιράσει τα πλούτη του (σε ποιους; πώς;). Η εξιλέωση µέσω της απλοϊκής αναδιανοµής στοχοποιείται µε σχηµα τικό τρόπο και οι «κακοί» είναι τόσο κακοί που, µε την πιντσονική γλώσσα, θα λέγαµε πως «το στόρι κινδυνεύει να φλιπάρει».

Υποψιάζοµαι ότι µια από τις εκλεκτικές συγγένειες του Πίντσον είναι το «Pulp Fiction». Γεωγραφικά στοιχεία, φυσικά τοπία, ανθρώπινες καταστάσεις, εγκλήµατα και συγκρούσεις είναι οικεία ανακαλώντας καλές στιγµές του σινεµά, της αστυνοµικής λογοτεχνίας ή του surf rock, από το «Γεράκι της Μάλτας» και τη «Μαύρη Ντάλια» µέχρι το «Τσάιναταουν» ή τον Τζίµι Χέντριξ και τον Ντικ Ντέιλ. Ισως αυτή να είναι και η πραγµατική διαθήκη του Πίντσον: Ολα είναι ξαναϊδωµένα, µοιάζει να µας λέει. Η πραγµατικότητα τώρα πια είναι µόνο εικονική, άρα ψευδής. Και το ψεύδος δεν υποχρεούται να είναι ρεαλιστικό. Γι’ αυτό κι εγώ, στην πολυετή µου αποµόνωση, καταφεύγω στα καρτούν και τις σαπουνόπερες. Τίµια πράγµατα. Πολλώ µάλλον που ο όρος «έµφυτο ελάττωµα» (ή µήπως «σύµφυτο»;) είναι παρµένος από το Ναυτικό ∆ίκαιο και υπονοεί προϊόντα που λόγω εγγενών µειονεκτηµάτων τους είναι αδύνατο να ασφαλισθούν στο µακρύ τους ταξίδι.