Μεταφραστική έκρηξη στον αγγλόφωνο κόσµο

Οταν ο Ιωάννης Κωνσταντίνος Καβάφης, το αµέσως µεγαλύτερο από τα αδέλφια του ποιητή, µετέφραζε το 1897το ποίηµα του Κωνσταντίνου «Τείχη» στα αγγλικά, η οικογένεια Καβάφη δύσκολα θα µπορούσε να φανταστεί τον µεταφραστικό καταιγισµό που επρόκειτο, στο µέλλον, να ακολουθήσει. Μόνο στην Ισπανίαυπάρχουν πάνω από εκατό εκδόσεις καβαφικής ποίησης. Πολλές και καλές µεταφράσεις υπάρχουν και στα ιταλικά, τα ρουµανικά, τα βουλγαρικά και µόνο στη Ρωσία άργησε να µεταφραστεί (1984). Η αληθινή όµως µεταφραστική έκρηξη των τελευταίων χρόνων έχει συντελεστεί στον αγγλόφωνο κόσµο. Η πρώτη µετάφραση πραγµατοποιήθηκε το 1951 από τον Τζον Μαυρογορδάτο και τίποτα δεν προµήνυε τη συνέχεια. Αυτή ήταν άλλωστε και η µόνη από τις µεταφράσεις που προσπάθησε να αποδώσει υφολογικά στοιχεία της καβαφικής ποίησης, χρησιµοποιώντας ιαµβικό µέτροκαι οµοιοκαταληξία. Η δεύτερη, και αυτή που σύστησεουσιαστικά τον Καβάφηστους αγγλόφωνους, ήταν της Ρέι Ντάλβιν και είχε πρόλογο τουΓ. Χ. Οντεν. ∆ηµοσιεύτηκε δέκα χρόνια µετά την πρώτη, το 1961. Εκείνη όµως που πραγµατικά εδραίωσε τον ποιητή στη συνείδηση των Αµερικανών είναι η µετάφραση που ακολούθησε δεκατέσσερα χρόνια µετά, από τους Εντµουντ Κήλυ και Φίλιπ Σέραρντ. Σε αυτήν τη µετάφραση διαβάστηκε η «Ιθάκη», στην κηδεία της Τζάκι Κένεντι. Την άλλη µέρα τα βιβλιοπωλεία δεν προλάβαιναν να πουλάνε Καβάφη.

Αυτό όµως που έχει συµβεί τα τελευταία χρόνια, δεν έχει προηγούµενο. Οκτώ νέες µεταφράσεις δηµοσιεύτηκαν τα τελευταία εννέα χρόνια. Είναι χαρακτηριστικό ότι η πολυδιαφηµισµένη µετάφραση του Ντάνιελ Μέντελσον, για την οποία γράφτηκαν διθύραµβοι στον αγγλόφωνο Τύπο το 2009 και που κυκλοφόρησε σε δύο τόµους από τον αµερικανικό εκδοτικό κολοσσό Alfred A. Knopf, δεν είναι καν η πιο πρόσφατη. ∆ηµοσιεύτηκε ταυτόχρονα µε ακόµη µία, του Αλαν Μπέγκεχολντ. Ενώ ακολούθησε, κατόπιν παραγγελίας στο πλαίσιο έκδοσης λευκώµατος που κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ, καιη µετάφραση του πολιτογραφηµένου Ελληνα Ντέιβιντ Κόνολι, καθηγητή Θεωρίας και Μεθοδολογίας της Μετάφρασης στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο. Προηγουµένως είχε καταπιαστεί επιτυχώς µε τη µετάφραση του Καβάφη και ο Στρατής Χαβιαράς. Και όπως είπαµε, δεν ήταν ο µόνος. Ενδεικτικό του πυρετού για τον Καβάφη είναι ότι σε µία µετάφραση από τον Θεοχάρη Θεοχάρηµπήκε πρόλογος του Γκορ Βιντάλ ενώ ακόµη µία µετάφραση που είχε κυκλοφορήσει ιδίοιςεξόδοις, αυτή του Ευάγγελου Σαχπέρογλου, έπεσε κάποια στιγµή στα χέρια του Πίτερ Μάκριτζ, ο οποίος την επιµελήθηκε, την προλόγισε και την εξέδωσε και πάλι, αυτή τη φορά από το Oxford University Press.

«Ενας λόγος για τον οποίο η ποίηση του Καβάφη είναι τόσο δηµοφιλής στις αγγλοσαξονικές χώρες είναι ότι το ιδίωµά του βγαίνει στη µετάφραση ως αγγλοσαξονικό ιδίωµα» έχει πει στα «ΝΕΑ» ο Ντέιβιντ Κόνολι. «Ακόµη και σε µέτριες µεταφράσεις κάτι µένει γιατί, όπως έλεγε και ο Οντεν, η φωνή του Καβάφη είναι πάντα αναγνωρίσιµη. Μερικοί υποστηρίζουν επίσης ότι επειδή έζησε σε νεανική ηλικία στη Βρετανία και διάβαζε πολύ αγγλική ποίηση στο πρωτότυπο, επηρεάστηκε στον τρόπο γραφής του και στα ελληνικά».