Κουτσά στραβά

«Ολα τα χρώµατα είναι φίλοι των γειτόνων τους και εραστές των αντιθέτων τους», έλεγε ο µοντερνιστής Μαρκ Σαγκάλ.

Και ο Αντι Γουόρχολ, πέρα από τη γνωστή ρήση για τα 15 λεπτά δηµοσιότητας που δικαιούται καθείς, πίστευε πως «ο έρωτας της φαντασίας είναι καλύτερος από εκείνον της πραγµατικότητας, γιατί η πράξη δεν είναι ποτέ το ίδιο ερεθιστική. Και το πιο ερεθιστικό, εντέλει, είναι δύο αντίθετα που ποτέ δεν συναντώνται». Ας κρατήσουµε τις λέξεις κλειδιά: αντίθετα και δηµοσιότητα. Σε µια κοινωνία που υποδαυλίζει τις αντιθέσεις όσο τείνει να οµογενοποιηθεί, το αντίθετο, εκείνο που φαίνεται να πηγαίνει κόντρα στο ρεύµα είναι εκείνο που προσκτά µεγαλύτερη δηµοσιότητα.

Οσο και αν στην πραγµατικότητα δεν ανοίγει νέο δρόµο, αλλά στρώνει – υποκριτικά – τον δρόµο στο απαράλλακτο παλαιό, δεδοµένο και κατεστηµένο. Αρκεί να βάλεις στο τραπέζι της δηµοσιότητας ολίγη από αντίθεση για να σε προσέξουν. Τι κι αν αυτή η αντίθεση περιέχει πολλή από…

αντίδραση και συντήρηση. Τόσο το καλύτερο. ∆είτε τον διαγωνισµό της Γιουροβίζιον, «βασίλειο» των αντιθέτων – των διαφορετικών πολιτισµών που όµως υπηρετούν θαυµαστά την «παγκοσµιοποιηµένη» οµογενοποίηση της ποπ µονοτονίας. Βάζεις µια κόντρα, µια νύξη αντίθεσης και γίνεσαι θέµα. Σαν το «Watch my dance», τη συµµετοχή της ΕΡΤ, που οι στίχοι του σχολιάζονται (όπως θα διαβάσετε στην επόµενη σελίδα) από τα ευρωπαϊκά µίντια και blogs ως ελληνική απάντηση για την οικονοµική κρίση και το ∆ΝΤ: «Κι αν πέσω εγώ, ξανά θα σηκωθώ»!

«Ο λα γίνονται κατά τις επιταγές της µοίρας και τα όντα εναρµονίζονται µέσα από τις αντιθέσεις τους», έλεγε ο Ηράκλειτος. ∆ίδαγµα που αφοµοίωσε υποσυνείδητα και δηµιουργικά η Ρέα Γαλανάκη (µιλάει για πρώτη φορά από το πόστο της στον ∆ήµο Αθηναίων στη Μικέλα Χαρτουλάρη, σελ. 13 και σελ. 32 στη «Λοξή Ματιά»). Καθώς ο «ΙΣµαήλ Φερίκ Πασάς» της καταφέρνει να µεταβάλει τα ζεύγη των αντιθέσεων (ελληνική ρίζα και αιγυπτιακό αξίωµα) σε ζεύγη αρµονίας. Και η «Ελένη» της – «ή ο Κανένας» – επιβιώνει σε µια ανδροκρατούµενη κοινωνία ζώντας µέσα της, σε έναν κόσµο αόρατο στους άνδρες, χωρίς εντάσεις και αντιθέσεις, µε βαθιά σιωπή. Για να φτάσει η συγγραφέας τώρα να εισπράττει στο πόστο της, όπως λέει, «µια µοναδική αίσθηση της πραγµατικότητας και της κοινωνικής αντιπαράθεσης, έντονη, καθαρή και αµείλικτη».

∆ ηµοσιότητακαι κοινωνία των αντιθέτων, είπαµε. Στο όνοµά τους πολλάµπορεί ναγίνουν. Οπως ο θεωρούµενος κάποτε πολέµιος της νύχτας Στέλιος Παπαθεµελής να κρατά το χέρι της Ζωζώς Σαπουντζάκη, παρουσία του Θανάση Νιάρχου («Αταίριαστοι» στη σελ. 6), και να λέει: «Αβυσσος είναι η ψυχή του ανθρώπου, αλλά άβυσσος δεν χωρίζει τους ανθρώπους. ∆εν έχουµε να χωρίσουµε απολύτως τίποτα, δεν είµαστε στους αντίποδες των ιδεών, καθώς η αφοσίωση στις ελληνικές αξίες της ζωής, το φιλότιµο, τη λεβεντιά, µε συγκινούν».

«Τ ο φως έχει νόηµα µόνο σε σχέση µε το σκοτάδι και η αλήθεια προϋποθέτει το λάθος και αυτά τα αντίθετα είναι που εµφορούν µε νόηµα τη ζωή µας», κατά τον Λουί Αραγκόν. Αυτές οι αντιθέσεις, όσο και οι διαφορές, ξεκινούν συχνά από µια παρεξήγηση σε επίπεδο πολιτισµού και αντίληψης. Ισως γι’ αυτό πιστεύει η λιβανέζα συγγραφέας Χόντα Μπαρακάτ πως βλέπουµε ειδικά τις γυναίκες του ισλαµικού κόσµου, «σαν περίεργα ζώα στο τσίρκο». «∆εν είναι όµως µόνον το Ισλάµ που επιβάλλει την αποµόνωση των γυναικών.

Εκτός από τη σαρία του θρησκευτικού ηγέτη», µας παρατηρεί (σελ. 15), «υπάρχει και ο νόµος του πατριάρχη».

Σε αυτό τον κόσµο που το δυτικό µάτι τον βλέπει ως αντίθετο, ο σεβασµός για τη γυναίκα, προσθέτει από την πλευρά της – σε µια συζήτηση στο πλαίσιο της ∆ιεθνούς Εκθεσης Βιβλίου της Θεσσαλονίκης – η τυνήσια ιστορικός Σοφί Μπεσί, εκδηλώνεται «όταν υπάρχει πολιτική ανάγκη». Αυτό όµως συµβαίνει και στη ∆ύση. «Η ανισότητα των φύλων είναι καθολικό φαινόµενο».

Τα αντίθετα, οι αντιθέσεις µπαίνουν και στην πολιτική, στην καθηµερινή ζωή.

Οι ακραίες αντιθέσεις, για παράδειγµα, έκαναν τις πρώτες εκλογές του ελληνικού κράτους, το 1844 να αρχίσουν τον Μάιο και να ολοκληρωθούν τον Αύγουστο, όπως καταγράφει στο βιβλίο του για την ιστορία του Κοινοβουλευτισµού ο Γιώργος Ρωµαίος (και παρουσιάζει ο Γιώργος Λακόπουλος στη σελ.

14). «∆εν έφτανε η βία και νοθεία. Ο Κωλέτης δεν δίστασε να αποκλείσει από τη Βουλή σαράντα και πλέον εκλεγµένους βουλευτές του Μαυροκορδάτου, αλλά και τον ίδιο που είχε εκλεγεί σε… τέσσερις περιφέρειες»!

Ο πως, αργότερα, τα αντίθετα βρήκαν κοινό τόπο. Παράδειγµα, οι πρώτες ανταλλαγές προϊόντων – όπως προκύπτει από αφίσες ενός αιώνα, 1870-1970 – µεταξύ Ελλάδας και Γερµανίας (σελ. 8). Εκεί διαφηµίζονταν οι κορινθιακές σταφίδες και το σαµιώτικο κρασί, εδώ οι αφίσες µας έσπρωχναν στις ασπιρίνες, την κρέµα Nivea ή την µπίρα του Μονάχου. Επιβεβαιώνοντας και τη ρήση ότι το ξένο, και εντέλει αντίθετο, είναι πιο γλυκό.

Ετσι επιστρέφουµε στον Βίκτωρα Ουγκώ που έλεγε πως «η πρόθεση να είναι ευτυχής ο άνθρωπος δεν φαίνεται να περιλαµβάνεται στο σχέδιο της ∆ηµιουργίας.

Είµαστε φτιαγµένοι για να εισπράττουµε ηδονή µόνον από τις αντιθέσεις µας»…

koutsastraba@dolnet.gr