Κουτσά στραβά

«Η πολιτική εµπεριέχεται στα γραπτά µου. Μπορεί να βρείτε ένα διήγηµα δίχως αγάπη, αλλά όχι δίχως πολιτική», έλεγε ο Ναγκίµπ Μαχφούζ, που πέθανε το 2006. Είχε προλάβει να ακούσει τον όρο που «γέννησαν» οι δυτικοί εισβολείς στο Ιράκ: «Αραβική Ανοιξη». Τότε εννοούσαν την άνθηση που ευαγγελίζονταν για τις µεσανατολικές κυρίως δηµοκρατίες – εντός και εκτός εισαγωγικών – µετά την εισβολή. ∆εν πρόλαβε όµως να ακούσει τη νέα εκδοχή της Αραβικής Ανοιξης του 2011, όταν οι λαοί αυτών των κρατών, όπως και άλλων στη Βόρεια Αφρική, εξεγέρθηκαν ζητώντας να δουν την άλλη όψη τής – κάποτε ψευδεπίγραφης – δηµοκρατίας. Και αξιοπρέπεια, ισότητα…

Αυτή η δεύτερη, σχεδόν ειρωνική, Αραβική Ανοιξη βρίσκεται ακόµη στο ταξίδι προς την Ιθάκη της. Οµως «η ασφάλεια βρίσκεται µόνον στην άφιξη και όχι στο ταξίδι», όπως το θέτει ο αιγύπτιος συγγραφέας Γκαµάλ Γιτάνι, φίλος του Μαχφούζ, που βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη – «Σταυροδρόµι πολιτισµών» – για την 8η ∆ιεθνή Εκθεση Βιβλίου, η οποία έχει άξονα τον αραβικό κόσµο και τους συγγραφείς του, βουτώντας στην επικαιρότητα τούτης της Αραβικής Ανοιξης (σελ. 20,

στο αφιέρωµα του «Βιβλιοδροµίου»).

«Οι Πυραµίδες είναι σαν µια γέφυρα. Οποιος τις διασχίζει δεν µπορεί παρά να αγωνιά, να πασχίζει, δίχως καµιά αίσθηση ασφάλειας», εξηγεί.

Σε αυτό το ταξίδι, που δεν κατέκτησε ακόµη την ασφάλεια της άφιξης, µε νωπές µνήµες από την Πλατεία Ταχρίρ, βουτάει και η αγωνίστρια συγγραφέας, χήρα του ποιητή Ιαν Χάµιλτον, Αχντάφ Σουέιφ (σελ. 21), «ο νέος Εντουαρντ Σαΐντ» που κατέγραψε «Το Ηµερολόγιο µιας αιγυπτιακής επανάστασης: δεν γυρίζουµε πίσω», προειδοποιώντας: «Τα ερωτήµατα που τίθενται στους δρόµους της Αιγύπτου µάς αφορούν όλους. Και κορυφαίο είναι: µπορεί τελικά να επιτύχει µια επανάσταση εξ ορισµού δηµοκρατική, ειρηνική και συνολική;».

Σε έναν κόσµο όπου «η σηµασία της λέξης αξία έχει χλωµιάσει ή και έχει γελοιοποιηθεί», όπως λέει ο – επίσης προσκεκληµένος στη ∆ιεθνή Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης – πλέον φιλοπαλαιστίνιος ισραηλινός συγγραφέας Νταβίντ Γκρόσµαν (στη «Λοξή µατιά», σελ. 44), κανείς δεν ξέρει αν µια αξιακή – εν τέλει – και αξιωτική επανάσταση έχει λόγο. Ισως µόνον το ξεθεµελίωµα του παλιού µπορεί να φέρει κάτι νέο. Ο Γκρόσµαν είναι από εκείνους που αρνούνται να παραδοθεί στην απελπισία των «µη λύσεων» που κυκλοφορούν ως συλλογική κατάθλιψη. «Οι πολιτικές λύσεις δεν φτάνουν πια» ήταν η απάντηση του αγγλοπακιστανού διανοουµένου Τάρικ Αλι (σελ. 19), λίγο πριν φτάσει – και εκείνος – στη Θεσσαλονίκη. Για εκείνον το χάος που επικρατεί µετά τις επιθέσεις που δέχτηκε και δέχεται ο λαός της Λιβύης και από τον Καντάφι και από το ΝΑΤΟ «σχεδιάστηκε ως άλλοθι για την εξασφάλιση “πιστοποιητικού δηµοκρατικότητας” από τη ∆ύση ώστε να κατασταλούν οι εξεγέρσεις σε άλλες χώρες, πιο φιλικές προς τις ΗΠΑ και την Ευρώπη».

«Π ροτιµώ να µη συµµετέχω στα πολιτικά πράγµατα, γιατί όταν κάποιοι άνθρωποι, όπως πιθανόν και εγώ, ανακατεύονται σε τόσο περίπλοκα πράγµατα µπορεί να προκαλέσουν κακό», είναι η άποψη της διάσηµης Αγγλοϊρακινής Ζάχα Χαντίντ (σελ.

15). Η οποία βρίσκει πως ο τοµέας της, η αρχιτεκτονική, είναι µεν συνδεδεµένος άµεσα µε την πολιτική, όµως «δεν κάνει πάντα καλό να µπαίνεις στα πολιτικά χωράφια».

Είναι όµως απλώς πολιτική οι εξεγέρσεις και οι κοινωνικές διεκδικήσεις της Αραβικής Ανοιξης; Ή είναι τελικά ζήτηµα πολιτιστικό – παρανόηση πολιτιστική – ειδικά αν πάρει κάποιος υπόψη του τις καταλυτικές παρεµβάσεις της ∆ύσης στον αραβικό κόσµο και τους ξεσηκωµούς του; Φταίει πως είναι «παραγνωρισµένες οι πραγµατικότητες του αραβικού κόσµου από τους ∆υτικούς, που το βλέµµα τους στην περιοχή ορίζεται από στερεότυπα», λέει (η συνέντευξη τής «φωνής των γυναικών του αραβικού κόσµου» που βρίσκεται επίσης στη Θεσσαλονίκη, στη σελ. 18) η µόνιµα εγκατεστηµένη στο Παρίσι τυνήσια ιστορικός Σοφί Μπεσί. «Η επανάσταση στην Τυνησία διαψεύδει όλες τις θεωρίες για τη σύγκρουση των πολιτισµών», προσθέτει η Μπεσί. Και εφιστά την προσοχή: λάθος πιστεύουµε, οι ∆υτικοί, πως «οι παγκόσµιες αξίες για τις οποίες αγωνίζεται ο αραβικός κόσµος είναι αποκλειστικά δυτικές». ∆εν είναι αυτό πολιτιστική παρεξήγηση;

Μήπως όλα αυτά τελούν «υπό προθεσµία», ώς την ασφάλεια της άφιξης;

Μήπως τελικά καλλιεργείται σε όλα τα επίπεδα «ένα αίσθηµα ότι ζούµε υπό προθεσµία, ότι επίκειται µια καταστροφή που θα τα αναποδογυρίσει όλα;», όπως ρωτάει ο Θανάσης Νιάρχος, ως επιτηρητής της «αταίριαστης» κουβέντας µεταξύ του υφυπουργού Μεταφορών Σπύρου Βούγια και της τραγουδίστριας Νατάσσας Μποφίλιου (σελ.

12); «Αν κάτι είναι υπό προθεσµία είναι οι αρχές και οι αξίες των ανθρώπων», συνεχίζει η Νατάσα Μποφίλιου την παρατήρηση της Μπεσί. «Από µόνο του το τέλος κάθε Ιστορίας έχει κάτι αισιόδοξο, αφού ισχύει πάντα το “όλα περνάνε” και ότι όταν έρχεται κάτι κακό, ξέρεις πως θα ‘ρθει και κάτι καλό». Και στην ερώτησή της «πώς νιώθει η γενιά του Πολυτεχνείου, η οποία τόσα χρόνια καυχιέται για µια επανάσταση, που κληροδοτεί στα παιδιά της µια καταρρέουσα χώρα», ακούει τον Σπύρο Βούγια να µιλάει ανοιχτά για τις ενοχές του που δεν κατόρθωσε ως πολιτικός και ενεργός πολίτης να διαµορφώσει «εµψυχωτικές πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες». Φτάνει, άραγε, η παραδοχή των ενοχών για να φέρει µιαν «άνοιξη»;