Μια φωνή µε ιστορικό βάθος

Είναι ο Αρχων Πρωτοψάλτης της Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως. Βραβευµένος µε τον Αργυρό Σταυρό του Τάγµατος του Φοίνικος. Ακάµατος ερευνητής και µαθητής του Σίµωνα Καρά. Και ιδρυτής της Ελληνικής Χορωδίας µε πάνω από 1.200 συναυλίες σε όλο τον κόσµο. Ο Λυκούργος Αγγελόπουλος είναι θεµατοφύλακας της βυζαντινής (ή εκκλησιαστικής) µουσικής – αλλά και µε κοσµοπολίτικη µατιά.
 
Το απόγευµα της Μεγάλης Τρίτης µπήκα στον ναό της Αγίας Ειρήνης της οδού Αιόλου.

Η ετερόκλητη σύνθεση του κόσµου µού προξένησε ενδιαφέρον. Κι αυτό γιατί δεν ήταν απλώς και µόνον εδώ το κλασικό χριστεπώνυµο πλήθος των µεγάλων ηλικιών αλλά και πολλοί (κάζουαλ) νεώτεροι 30-40 ετών. Φρικιά, µουσικοί του ρεµπέτικου – όπως ο Γιάννης Εµµανουηλίδης της κάποτε Οπισθοδροµικής Κοµπανίας και ο γιος του –, ο σολίστας του κλαρίνου Γιώργος Κωτσίνης, τραγουδιστές και θαµώνες της Αβραµιώτου και των µπαρ της Πλατείας Καρύτση. Τι τους έφερε εδώ;

Οχι, η αφορµή δεν είναι απλώς και µόνον – ίσως καθόλου– θρησκευτική.

Αιτία είναι ο κύριος στο αναλόγιο. Με το µαύρο καλπάκι στο κεφάλι και τις κινήσεις µαέστρου. Λέγεται Λυκούργος Αγγελόπουλος. Αλλά θα ήταν άδικο να τον περιγράψω απλώς σαν ένα κορυφαίο ψάλτη που συνεχίζει την παράδοση ενός Σπύρου Περιστέρη ή ενός Θρασύβουλου Στανίτσα, στο µαλακό υπογάστριο της Αθήνας και στον ναό της Αγίας Ειρήνης.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ. Οχι, ο κύριος µε τις τροµερές ερµηνευτικές επιδόσεις που τηρεί εντελώς τοτυπικό του βυζαντινού µέλους (µακριά από τις – δυτικού τύπου – τριφωνίες και τετραφωνίες που είχαν επικρατήσει για πολλά χρόνια) όταν δεν ψάλλει, «τσεκάρει» στα αεροδρόµια όλου του κόσµου µε την Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία που είναι ιδρυτής της από το 1977.

Μια «κολεκτίβα» µε πολλές διαστάσεις: Παιδευτική, ερευνητική και επιτελεστική µε ρεκόρ συναυλιών. Πόσες; Πάνω από 1.200 συναυλίες σε όλο τον κόσµο. ∆ηλαδή µε δράση 30 ετών, υπολογίστε 40 συναυλίες κάθε χρόνο, που σηµαίνει τρεις τον µήνα, εκ των οποίων οι δύο– και παραπάνω – στο εξωτερικό (τώρα ετοιµάζονται για τη Μόσχα στις 24 Μαΐου).

Ο Λυκούργος Αγγελόπουλος είναι πάνω απ’ όλα δάσκαλος. Αυστηρός και ταυτόχρονα πολύ τρυφερός – µε έγνοια για τους µαθητές του, µου λέει συνεργάτης του.

Με µια δηµοκρατική δράση στις διαδικασίες και την καθηµερινότητα της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας, θα ακούσειαυτόν που πρέπει αλλά και όσο επιτρέπεται για να διευθύνει ένα σύνολο 20-30 ατόµων.

Ανθρωπος όχι φιλοχρήµατοςαναγκάζεται να δουλεύει για να βιοποριστεί σήµερα, άνθρωπος της προσφοράς. Μια λογική που κληρονόµησε από τον δάσκαλό του – µουσικολόγο – Σίµωνα Καρά.

Οπως δηλαδή εκείνος δίδασκε δωρεάν, έτσι και ο Αγγελόπουλος διδάσκει δωρεάν τους µαθητές του στην Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία, κάτι που µοιάζει εξωπραγµατικό σήµερα. Σε γενικές κατευθύνσεις είναιαυτός που συνέλαβε την ουσία της διδασκαλίας του Σίµωνα Καρά και είναι ο πιο ουσιαστικός συνεχιστής τού έργου του –παρά την πολεµική που υπέστη απόκάποιους, κάποτε, του περιβάλλοντος τουµουσικοδιδάσκαλου.

Με σχολαστικότητα ακόµη και στην έκδοση δίσκων, κάτι που µου επιβεβαιώνει και ο Νίκος ∆ιονυσόπουλος, «γκουρού» της αποκατάστασης ήχων και ερευνητής της παραδοσιακής και εκκλησιαστικής µουσικής, που συνδέθηκε µε τον Αγγελόπουλο και είναι επιµελητής όλων των µουσικών του εκδόσεων από το 1985και µετά. «Συνεργαστήκαµε από την εποχή που τα έβγαζε σε κασέτες και πάνω στη λογική: τα εκδίδω µόνος και µε τα λεφτά που µαζεύουµε ετοιµάζουµε τον επόµενοδίσκο. ∆ιέκρινα τη σπουδαιότητα της δουλειάς του και γι’ αυτό ανέλαβα την επανέκδοση του έργου του», µου λέει.

Κι αν προσωπικότητες όπως οι Καράς, Ψάχος ή Στάθης άφησαν το θεωρητικό τους αποτύπωµα, ο Αγγελόπουλος έχει αφήσει την καλλιτεχνική του σφραγίδα και δεν µπορείς να αγνοήσεις τη συµβολήτου στη βυζαντινή µουσική που συνέθεσαν υµνογράφοι όπως ο ΡωµανόςΜελωδός, ο Ιωάννης ∆αµασκηνός αλλά και ο Κουκουζέλης.

To βιογραφικό του πάντως είναι βαρύ και δεν έχει τελειωµό, µε σηµείο εκκίνησης τηνελληνική επαρχία της Κατοχής.

Γεννήθηκε στον ΠύργοΗλείας το 1941, σπούδασεΝοµικά στοΠανεπιστήµιο Αθηνών και βυζαντινή µουσική µε τονΣίµωνα Καρά. Με δίπλωµα βυζαντινής µουσικής και του Μακεδονικού ΩδείουΘεσσαλονίκης, διδάσκει βυζαντινή µουσική στα Ωδεία Αθηνών, Φίλιππος Νάκας και Νίκος Σκαλκώτας γιαχρόνια και διατελεί διευθυντής σχολών βυζαντινής µουσικής Μητροπόλεων όπως της Φθιώτιδας, του Αυλοποτάµου, του Ρεθύµνου και της Ηλείας.

Εχει κάνει επίσης εκατοντάδες ώρες ραδιόφωνο στην ΕΡΑ απότο 1978 και µε τίτλους εκποµπών όπως «Εκκλησιαστικοί Βυζαντινοί Υµνοι» και «Από την Ορθόδοξη και Ανατολική Μουσική Παράδοση».

Οι «κεραίες» του ακόµη είναι ανοιχτές και γι’ αυτό έχει ασχοληθεί και µε τη σύγχρονη µουσική – µε ερµηνείες έργων των Μιχάλη Αδάµη, Κυριάκου Σφέτσα, Θόδωρου Αντωνίου, ∆ηµήτρη Τερζάκη κ.ά.

Με υψηλές διακρίσεις στη φαρέτρα του, όπως αυτή του 1994 όταν ο Οικουµενικός Πατριάρχης Βαρθολοµαίος του απένειµε τον τίτλο του Αρχοντος Πρωτοψάλτου της Αγιωτάτης Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως. ∆ώδεκα χρόνια µετά η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδας του απένειµε τον Χρυσούν Σταυρόν του Αποστόλου Παύλου – αν και χαµηλώνει τα µάτια όταν τον ρωτάω για αυτά. Είχε προηγηθεί τη χρονιά των Ολυµπιακών Αγώνων της Αθήνας ο Αργυρός Σταυρός του Τάγµατος του Φοίνικος από τον Πρόεδρο της Ελληνικής ∆ηµοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο.

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ. Στο πλαίσιο αναγκών επίσης έχει συνθέσει, «έχει τονίσει», όπως λέει ειδικός της βυζαντινής µουσικής, δηλαδή έχει πατήσει πάνω σε φόρµες και έχει ψάλει πρώτος κάποιες µελωδίες.

Θέλετε ένα παράδειγµα; Τη Λειτουργία του Περιβάλλοντος πουέψαλε για πρώτη φορά µε τη χορωδία του. «Το κάναµε για να συµβάλουµε στο οικολογικό έργο του Πατριαρχείου», µου λέει και σηµειώνει τους φόβους του για τις κλιµατικές αλλαγές.

Αοκνοςεργάτηςτης βυζαντινής µουσικής, έχει τραβήξει τις φυσικές αντοχές του στα όρια,έχει κάνει πολυετή έρευνα µεσυµµετοχή στην οµάδα τουMarcel Peres και στο Ensemble Organum πάνωστα παλαιορωµαϊκά µέλη – δηλαδή στις ψαλµωδίες πριν από την τρέχουσα ψαλτική ιστορία – και«διακτινίζεται» συχνά σε ακολουθίες µειστορικό πρόσηµο, όπως αυτήπου τέλεσε ο Οικουµενικός Πατριάρχης Βαρθολοµαίος στην αρχαία Βασιλική του Αγίου Απολλιναρίου στη Ραβέννα – έπειτα από πολλούς αιώνες. Με αφετηρία του πάντα τον ναό της Αγίας Ειρήνης όπου και απόψε, Μεγάλη Παρασκευή, θα ψάλει – όχι µόνον για το χριστεπώνυµο πλήθος. Αλλά και για τους πιο ψαγµένους της Τέχνης της Μουσικής.

ΕΙΠΕ

Η γραπτή παράδοση δέκα αιώνων της βυζαντινής µουσικής ερµηνεύεται από την προφορική.
Είναι αλληλένδετη η θεωρία µε την πράξη

ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ΑΥΤΟΝ

Ο καλύτερος πολιτικός και πολιτιστικός πρεσβευτής στο εξωτερικό είναι ο Λυκούργος Αγγελόπουλος και η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία του

ΝΙΚΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ, ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΟΣ