Κουτσά στραβά

«Στην όλη την ιστορία της η ανθρωπότητα άκουγε πάντα δύο ιστορίες: εκείνη του πλοίου που θαλασσοδέρνει στη Μεσόγειο όσο να φτάσει στην Ιθάκη του και εκείνη του θεανθρώπου που επιτρέπει στον εαυτό του να σταυρωθεί στον Γολγοθά», λέει ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Η Ιθάκη για τις Οδύσσειες και ο Γολγοθάς για τα Πάθη είναι το απόγειο, το φινάλε και ο τελικός προορισµός.

Μ έχρις εκεί µόνον το ταξίδι – του νου – προς την «αληθινή ή πραγµατική γνώση» είναι τα Πάθη, αλλά και η ανταµοιβή.

Ενα ταξίδι σαν κι αυτό που κατέγραψε, αιώνες πριν, στοχαζόµενος την (πραγµατική)

ελευθερία του ανθρώπου και προαναγγέλλοντας τον ∆ιαφωτισµό και το σύγχρονο δηµοκρατικό κράτος – πριν οδηγηθούν στον Γολγοθά τους – ο Βενέδικτος ντε Σπινόζα.

Ο Χριστός των φιλοσόφων που ανήγαγε µε την «Ηθική» του (σελ. 14) τον Θεό στη Φύση, εντοπίζοντας εκεί τη δύναµη του ανθρώπου. Αυτά ώς τον Γολγοθά. Και µετά; «Μη λησµονάς πως πάντα πριν το Κενό Μνηµείο είναι ο Γολγοθάς», σηµειώνει ο Μωυσής Αγιορείτης – από τη σκήτη στο Περιβόλι της Παναγιάς όπου ασκητεύει.

«Εχασα την πίστη µου», οµολογούσε στα 14 της η Σιµόν Ντε Μπωβουάρ (νέα βιογραφία της στη σελ. 13), «πρώιµο δείγµα πανίσχυρου χαρακτήρα και ανελέητης ειλικρίνειας» µιας γυναίκας που χαρακτηρίζεται τώρα ως κουτσοµπόλα, δυνάστρια, κακίστρω, δοτική, εργασιοµανής, αλλά και ζηλιάρα – ο δικός της Γολγοθάς. Για την Μπωβουάρ, το Κενό Μνηµείο, η απογείωση µέσω της γνώσης, είναι αυτό που ακολουθεί τον προσωπικό Γολγοθά, που αρχίζει µε µία άρνηση.

Ε ξιλαστήρια θύµατα; Αποδιοποµπαίοι τράγοι; Και όµως στους παρίες και τους αδικηµένους που αντιµετωπίζουν το δικό τους Γολγοθά στη δική µας εποχή, της οµογενοποίησης σε ένα µοντέλο χαζοχαρούµενου καταναλωτισµού, βρίσκεται πιο κοντά ο Τσάρλι Τσάπλιν, απόγονος του ντοστογιεφσκικού «Ηλίθιου», «που καταπατά τα ταµπού της κοινωνικής ζωής, αγνοεί την αυτολογοκρισία, δεν έχει ηθικές αναστολές, είναι σεξουαλικά ελεύθερος», όπως παρατηρεί ο σεφαραδίτης και µε ρίζες στη Θεσσαλονίκη Εντγκάρ Μορέν στην κοινωνιολογική µελέτη του για τους «Σταρ» (στη «Λοξή µατιά» της Μικέλας Χαρτουλάρη, σελ. 36).

Και µια και µιλάµε για σταρ, ας θυµηθούµε ότι έχουν κι αυτοί τον Γολγοθά τους. Ειδικά εκείνοι που ενσάρκωσαν τον Ιησού στον κινηµατογράφο. «Κατάρα» το λένε κάποιοι. Πάντως, ο κινηµατογραφικός Γολγοθάς κατά κανόνα σηµαίνει και την καλλιτεχνική τους σταύρωση – ελάχιστοι κατάφεραν να κάνουν έστω και µίνιµουµ καριέρα µετά τον ρόλο τους αυτόν (σελ. 6). Ο Γολγοθάς είναιγια τους αθώους;

Πάντως, κάνοντας βουτιά στη ζωή και την κουλτούρα του ελληνικού περιθωρίου και κριτικάροντας, εν τέλει, την Ελλάδα του ‘50 που γεννούσε «δράκους», ο µουσικός και συγγραφέας Θωµάς Κοροβίνης (που κι εκείνος είχε βρεθεί στον κύκλο του Νίκου Παπάζογλου – διαβάστε ένα αφιέρωµα από την επόµενη σελίδα – και είχε ηχογραφήσει στο στούντιο «Αγροτικόν»)

καταπιάνεται στο µυθιστόρηµα «Ο γύρος του θανάτου» µε µία από τις στυγερότερες δικαστικές δολοφονίες στα ποινικά χρονικά: τη δίκη του Αριστείδη Παγκρατίδη, θεωρούµενου ως «δράκου του Σέιχ Σου» της Θεσσαλονίκης. Και «κοιτά» έναν κόσµο – κατά τον ∆ηµοσθένη Κούρτοβικ – «µε τον χωροφύλακα και το παρακράτος πάνω από το κεφάλι του, µε τη σκοτεινή γνώση της µικρής αξίας που είχε η ατοµική ύπαρξη για τους µηχανισµούς».

Α πό εκεί οδηγηθήκαµε σε µια κοινωνία στην οποία «εξισώνονται η “ανυπακοή” µε τη διακοπή θεατρικών παραστάσεων, µε το “∆εν πληρώνω”, µε την επίθεση στον Ανδρέα Λοβέρδο, µε την πυρπόληση της Μαρφίν, που οδήγησε στον τραγικό θάνατο τριών ανθρώπων», όπως γράφει ο Γιάννης Η. Χάρης (σελ. 34). «Η διάκριση, η µη εξίσωση πρέπει ευλαβικά να τηρείται» και «προέχει, µαζί µε την όποια καταδίκη, η εξήγηση και η κατανόηση του φαινοµένου».

Ο σηµερινός Γολγοθάς; «Ο άνθρωπος βιώνει το τέλος µιας εποχής και τροµάζει µπροστά σε αυτή την πραγµατικότητα ή σε αυτό το ενδεχόµενο. Προτιµάει να ζει µια άσχηµη πραγµατικότητα που όµως τη γνωρίζει, παρά να ζει ή να έρχεται αντιµέτωπος µε κάτι καινούργιο», όπως παρατηρεί η ηθοποιός Κατερίνα Λέχου στην «αταίριαστη» κουβέντα της – µε τον Θανάση Νιάρχο σε ρόλο πυροδότη σκέψεων – µε τον υπουργό ∆ηµήτρη Ρέππα (σελ. 8). «Η εποχή µας δεν είναι µια εποχή αλλαγής, είναι αλλαγή εποχής», προσθέτει εκείνος.

«Και η µόνη βεβαιότητα η οποία υπάρχει είναι ότι δεν υπάρχουν βεβαιότητες».

Σε µια ζωή µε τόσες Οδύσσειες, τόσες Σειρήνες, τόσες Συµπληγάδες, τόσους Κύκλωπες και τόσα Πάθη µόνον στα γραπτά του Νίκου Καζαντζάκη µπορεί, ίσως, να βρει κάποιος παρηγοριά για τόση προσπάθεια: «Να ασκητεύεις σήµερα θα πει να ζεις µε τους ανθρώπους και να ανεβαίνεις κάθε µέρα, κάθε µέρα και όχι µονάχα τη Μεγάλη Παρασκευή µε το Χριστό στο Γολγοθά. Και να σταυρώνεσαι». Αν και ο γερµανός ποιητής Χάινριχ Χάινε το έχει θέσει στη βάση της κοινωνίας που δεν αντέχει το Μεγάλο, µεγαλύτερο από τη Ζωή, και σπεύδει να το σταυρώσει: «Οπου ένα µεγάλο πνεύµα εκφέρει τις σκέψεις του, υπάρχει κι ένας Γολγοθάς»…