Κουτσά στραβά

«Αρχή σοφίας της αγνοίας η γνώσις» (σε απόδοση: Η γνώση της άγνοιάς του συνιστά την αφετηρία της αληθινής σοφίας) έλεγε ο Σωκράτης, τουλάχιστον απ’ όσα γνωρίζουµε για τον αρχαίο φιλόσοφο που συνόψισε την πεµπτουσία του κόσµου στο λιτό και τόσο δυνατό «Εν οίδα ότι ουδέν οίδα» (ένα γνωρίζω: ότι δεν γνωρίζω τίποτα) από τα συγγράµµατα των µαθητών του Πλάτωνα, Ξενοφώντα και Αριστοτέλη. Τι παράξενο. Τον λόγο – και την ουσία του – έχουν φτάσει στη σύγχρονη, κλυδωνιζόµενη, Ελλάδα να τον οικειοποιούνται οµάδες αρχαιολάγνων, ακόµη και (παρα)

χριστιανικές, και κάθε είδους αντιδραστικά στοιχεία µε εθνικιστικές τάσεις που µόνον το «εν οίδα ότι ουδέν οίδα» δεν πρεσβεύουν, βουτηγµένα στο θέσφατο της αλαζονείας. Και αντί να γίνεται µάθηµα διαχρονικό ο λόγος και η ζωή του Σωκράτη – ως το κώνειο – να έχει φτάσει να αντιπροσωπεύει το καλύτερο και το πιο κιτς της Ελλάδας.

∆ εν ήταν µόνον η χλαµύδα της Ελπίδας µε το «Θεό, θεό, θεό δεν σε λένε, κεριά, κεριά, κεριά δεν σου καίνε, αλλά τα λό- τα λό- τα λόγια σου καίνε, Σωκράτη εσύ σούπερ σταρ» στη Γιουροβίζιον. Η εγκληµατική µεταποίηση σε αρχαιοελληνικό κιτς της ουσίας της ελληνικής φιλοσοφίας συνεχίζεται και µεγεθύνεται σε µπλογκ και ψευδεπίγραφες ιδεολογίες. Να γιατί µια µατιά στην αληθινή ζωή του Σωκράτη και στην αληθινή – και όχι ωραιοποιηµένη – ζωή της αρχαίας Αθήνας, όπως αυτή που καταθέτει η βρετανίδα ιστορικός Μπέτανι Χιουζ (σελ. 19) προσφέρει εκείνο που κυνηγούσε ο Σωκράτης του «∆ιδάσκω αεί διδασκόµενος»: ένα µάθηµα α-λήθειας.

Ιστορικής µη λήθης.

«Είναι δύσκολο να φτιάξει κανείς ένα έργο χωρίς να κάνει κανένα λάθος, αλλά δύσκολο είναι κι αν ακόµα φτιάξει κάτι αλάθητο να µην πέσει σε άδικο κριτή», έλεγε ο Σωκράτης. Κρίθηκε όµως δίκαια από τον χρόνο και την Ιστορία το ταλέντο ενός µετρ της Τέχνης όπως ο Μπενβενούτο Τσελίνι που µιλάει στην υπερβολική αυτοβιογραφία του για τον εαυτό του σαν να ήταν ένας µικρός θεός (στα «Αινίγµατα της Τέχνης, σελ. 16); Ηταν τόσο άξιος σηµασίας ο πολύπλευρος καλλιτέχνης που έγινε όπερα, έργα της χρυσοχοΐας του κατέληξαν σε χέρια βασιλιάδων και η βιογραφία του µεταφράστηκε από τον Γκαίτε; Ή η υπερβολή και η αλαζονεία βρίσκουν χώρο έκφρασης και στα πολύπλευρα ταλέντα;

Τ αλέντο, είπαµε. Φανερό ή, κυρίως, κρυφό. Ποιος ξέρει, ας πούµε, ότι η βραβευµένη µε Οσκαρ για τον «Μαύρο κύκνο» Νάταλι Πόρτµαν είχε ταλέντο και στη Νευρολογία και τον Τοµέα Ανάπτυξης του Εγκεφάλου, τα οποία σπούδασε στο Χάρβαρντ; (σελ. 8). Ή ότι ηντίβα Χέντι Λαµάρ ανακάλυψε µια τεχνική καθοδήγησης τορπίλης και η Τζόντι Φόστερ µπορούσε να διαβάζει από τα τρία της!

«Το κάλλος είναι τυραννία που κρατάει λίγο» πίστευε ο Σωκράτης. Κάτι που πιστεύει και για τη φωνή και για τη δόξα και η –«Φωτεινή» για το ελληνικό της κοινό – Λουθ Καζάλ, µούσα του Αλµοδόβαρ, που πέρασε δύο φορές από τα δύσκολα του καρκίνου, όσο να τον νικήσει και να επανέλθει και κοντά µας για τρεις συναυλίες.

«Στις δύσκολες ώρες όταν η οµορφιά και η φήµη χάνονται, µόνον οι σύντροφοι ζωής µένουν» λέει σε συνέντευξή της (σελ.

6). Κι εκείνη ήταν τυχερή…

«Σ ’ εκείνον που δυστυχεί, ακόµα και οι δίκαιοι κάνουν κακό» έλεγε ο Σωκράτης. Κάτι που δεν είναι σίγουρο ότι ασπάζονται – κυρίως – οι πολιτικοί µας, όταν µιλάνε για τον ελληνικό λαό µε λόγια µεγαλόσχηµα, πιστεύοντας ότι σ’ αυτά βρίσκεται η παρηγοριά. Ισως ισχύει για τον πολιτικό µας πολιτισµό εκείνο που λέει ο υπουργός Εξωτερικών ∆ηµήτρης ∆ρούτσας στην «αταίριαστη» συνάντησή του µε την Κατερίνα Χέλµη (υπό το βλέµµα του Θανάση Νιάρχου, στη σελ. 10): «Στις αντιπαραθέσεις στην τηλεόραση θα ‘λεγε κανείς ότι όλα γίνονται µόνο και µόνο για να δούνε τη φατσούλα τους στην οθόνη ή τη φωτογραφία τους στις εφηµερίδες ή ν’ ακούσουνε τη φωνούλα τους οπουδήποτε». Κάποιοι θεωρούν πως ζούµε στην εποχή των µεγάλων διαψεύσεων. Αν και απ’ ό,τι µας έχει παραδοθεί από τις αρχαίες πηγές και ο Σωκράτης ζούσε κι εκείνος σε εποχή διαψεύσεων. Οχι υποχρεωτικά σαν κι αυτές στις οποίες εστιάζει στο νέο του βιβλίο το αγαπηµένο παιδί της αµερικανικής λογοτεχνίας, ο Τζόνανθαν Φράνζεν (σελ. 22). Εκείνος βρίσκει τις διαψεύσεις, τις παραιτήσεις, τις αποτυχίες σε κάτι πιο απτό: Στα αντικείµενα του πόθου, που αποδεικνύονται συνήθως απόµακρα ή όταν τα αγγίξει κανείς, απογοητευτικά.

Πίσω και πάνω απ’ όλα αυτά υπάρχει µία ακόµη – σηµαντική – σωκρατική ρήση που µας έχει παραδοθεί: «Υπάρχει µόνον ένα καλό, η Γνώση και ένα κακό, η Αµάθεια». Γι’ αυτήν την τελευταία, ο λόγος του Σωκράτη είναι µάθηµα. Οχι εθνικιστικό όπλο. Οχι αφορµή στείρας αρχαιολαγνείας. ∆ύναµη σκέψης. ∆ύναµη ζωής.