Η φόρμουλα της Λοράνς Κοσέ

Είναι δημοκρατικό ή μήπως είναι αντιδραστικό το να μην πουλάει κανείς παρά μόνο την «καλή» λογοτεχνία; Και ποιος ξέρει τι είναι «καλό» στην πνευματική παραγωγή; Οταν είσαι απαιτητικός απέναντι στα προϊόντα του πολιτισμού σημαίνει άραγε αυτόματα ότι είσαι ελιτίστας; Μήπως δεν πρέπει να υπάρχουν νόρμες στις αισθητικές αξίες; Μήπως το γούστο είναι εντέλει υποκειμενικό και το «καλό» είναι σχετικό; Και μήπως η άλλη όψη των πιστοποιητικών ποιότητας, είναι οι προγραφές και… η πυρά;

Τέτοια ερωτήματα θέτει η 60χρονη Γαλλίδα Λοράνς Κοσέ με το καινούργιο της μυθιστόρημα «Στο καλό μυθιστόρημα» (εκδ. Πόλις, μτφ Αχιλλέας Κυριακίδης), όπου χρησιμοποιεί την αστυνομική πλοκή ως όχημα για να ασκήσει μια κατεδαφιστική κριτική σε πρόσωπα και πρακτικές της σύγχρονης Γαλλίας που τροφοδοτούν τη σύγχυση στις πνευματικές και αισθητικές αξίες. Ανθρωπος του χώρου η ίδια, αφού υπήρξε δημοσιογράφος και κριτικός λογοτεχνίας σε μια μεγάλη συντηρητική εφημερίδα, παραπέμπει συγκαλυμμένα σε μανδαρίνους του εκδοτικού κόσμου, σε δημοσιογράφους που παραγοντίζουν, σε χονδρέμπορους της κουλτούρας (FΝΑC), σε εφημερίδες και περιοδικά μεγάλης κυκλοφορίας («Le Μonde», «Figaro», «Le Ρoint» κ.ά.) που υπηρετούν περισσότερο ή λιγότερο συνειδητά τη βιομηχανία των στημένων λογοτεχνικών βραβείων και την αγορά του πνευματικού πολτού. Ομως το βιβλίο της δεν αφορά μοναχά τους Γάλλους. Μας αφορά όλους, ακόμα και αν έχουμε επιφυλάξεις, επειδή κάνει μια μετωπική επίθεση στην εμπορευματοποίηση των πολιτιστικών αγαθών, μέσα από μια συγκεκριμένη πρόταση.

Η πρόταση της Κοσέ είναι η εξειδίκευση στα ποιοτικά προϊόντα και η μη ανοχή στην πλαστογραφία και την παραχάραξη- με τη μεταφορική έννοια των όρων- της πολιτιστικής δημιουργίας. Από εκεί ξεκινώντας, έστησε το μυθιστόρημά της γύρω από το (φανταστικό) βιβλιοπωλείο «Στο καλό μυθιστόρημα» που ανοίγουν στο κέντρο του Παρισιού δυο ρομαντικοί βιβλιόφιλοι- ένας ανήσυχος πρώην υπάλληλος βιβλιοπωλικής αλυσίδας και μια αστή χρηματοδότρια- για να καταπολεμήσουν τη λήθη και την αδιαφορία που απειλούν την καλή λογοτεχνία. Εκεί, πουλάνε μόνο μυθιστορήματα ή νουβέλες, που επιλέγονται από μια οκταμελή μυστική επιτροπή εκλεκτών συγγραφέων η οποία λειτουργεί χωρίς ποτέ να συναντιέται και χωρίς κανένα μέλος να γνωρίζει την ταυτότητα των υπολοίπων. Η καινοτομία εντυπωσιάζει, οι πωλήσεις φέρνουν μεγάλα κέρδη, όμως στους έξι μήνες αρχίζει μια ενορχηστρωμένη αντίδραση από τα ΜΜΕ που ανακρίνουν ιδεολογικά το εγχείρημα, και, λίγο αργότερα, τρία μέλη της επιτροπής πέφτουν θύματα επιθέσεων που στοχεύουν στο να τα τρομοκρατήσουν. Ενας κουλτουριάρης αστυνομικός αρχίζει έρευνες και εντοπίζει τις πηγές των απειλών στο εμπορικό κύκλωμα του βιβλίου αλλά ο εισαγγελέας δεν απαγγέλλει κατηγορία διότι θεωρεί το λόμπιινγκ θεμιτό, όσο σκληρά κι αν παίζεται το παιχνίδι. Παράλληλα, ανοίγουν στην ίδια γειτονιά δυο ψευτο-ειδικευμένα βιβλιοπωλεία που μπερδεύουν το κοινό. Το «Στο καλό μυθιστόρημα» τραυματίζεται, αλλά… ο αναγνώστης της Κοσέ φωτίζεται. Σ΄ αυτό το βιβλίο βλέπει να ξεδιπλώνεται όλη η παθολογία των παραγωγών και των διαμεσολαβητών της καλλιτεχνικής δημιουργίας: οι προκαταλήψεις, ο φθόνος, οι συκοφαντίες, η δημαγωγία, ο αριβισμός, η απληστία, οι αρπαχτές, τα συμφέροντα, τα συμπλέγματά και οι μανίες τους. Και μαθαίνει πώς λειτουργεί η αλυσίδα του βιβλίου: από την αγωνία της λευκής σελίδας που βασανίζει τους συγγραφείς μέχρι τα «ντιλ» για τις τοποθετήσεις των βιβλίων στις βιτρίνες των βιβλιοπωλείων, από τη θετική και αρνητική δύναμη της διαδικτυακής κριτικής μέχρι τη χειραγώγηση του αναγνώστη.

Παρ΄ όλα αυτά κάτι αλλάζει με τέτοιες πρωτοβουλίες κόντρα στο ρεύμα: οι συνήθειες των αγοραστών, οι απαιτήσεις του κοινού. Εκεί βρίσκεται το κλειδί, μάς λέει η Κοσέ. Και υποστηρίζει ότι αν οι ιδιώτες κινδυνεύουν να συντριβούν, οι δημόσιοι φορείς αντέχουν και γι΄ αυτό έχουν χρέος να υποστηρίξουν τη φόρμουλα του «καλού».