Οι κολασμένοι του Ρούλφο

Είναι ο συγγραφέας μύθος της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας: ο Μεξικανός Χουάν Ρούλφο. Εζησε μέχρι την ηλικία των 69 χρόνων, αλλά «σιώπησε» στα 38 του έχοντας εκδώσει μοναχά δύο βιβλία: το 1955, το μυθιστόρημα «Πέδρο Πάραμο» το οποίο επηρέασε όσο κανένα άλλο τους ισπανόφωνους συγγραφείς και αναγνωρίζεται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη ως ένα από τα αριστουργήματα του 20ού αιώνα· και λίγο νωρίτερα, το 1953, μια συλλογή με 17 διηγήματα που αποτυπώνουν μοναδικά την απονέκρωση του κόσμου της υπαίθρου από τη φτώχεια, την αγριότητα και την οδύνη μέσα στις οποίες πνίγηκε η ελπίδα μιας ριζικής κοινωνικής αλλαγής. Γραμμένα τα περισσότερα μεταξύ 1940-1950, αυτά τα διηγήματα όπου όλα κτίζονται γύρω από φόνους, κυκλοφορούν τη Δευτέρα από τον Πατάκη, τριάντα χρόνια ύστερα από την πρώτη τους ελληνική έκδοση από τον Κέδρο, σε καινούργια μετάφραση της έμπειρης Εφης Γιαννοπούλου και με καινούργιο τίτλο- «Ο κάμπος στις φλόγες»πιο κοντινό στους χυμούς της καθομιλούμενης γλώσσας του λαού που χρησιμοποίησε ο Ρούλφο. Ολα τους κουβαλάνε τον απόηχο των ταραγμένων χρόνωνπου ακολούθησαν τη Μεξικανική Επανάσταση του 1910 και τη δολοφονία του Εμιλιάνο Ζαπάτα (1919), όταν επιβίωνε σχεδόν μεταφυσικά η φεουδαρχική ισχύς των γαιοκτημόνων, όταν φούντωνε η αντεπανάσταση των Κριστέρος υπέρ των προνομίων της Καθολικής Εκκλησίας, όταν υπονομεύονταν τα σχέδια αναδιανομής της γης, όταν ο κυβερνητικός στρατός των αναβαπτισμένων πρώην επαναστατών συγκρουόταν με τους αποπροσανατολισμένους αντάρτες, όταν οι χωρικοί είχαν αποκάμει, η γη είχε στεγνώσει και η ψυχή του Μεξικού ήταν βαθιά τραυματισμένη.

«Εζησα μια πολύ σκληρή, πολύ δύσκολη παιδική ηλικία. Με μια οικογένεια που διαλύθηκε πολύ εύκολα, σε έναν τόπο που καταστράφηκε ολοκληρωτικά», εξομολογούνταν πολύ αργότερα στον Τζόζεφ Σόμερς ο Ρούλφο, που γεννήθηκε το 1917 στην «καυτή» επαρχία Χαλίσκο και στα 10 του έμεινε ορφανός. «Από τον πατέρα μου και τη μητέρα μου μέχρι και όλους τους αδελφούς του πατέρα μου, όλοι δολοφονήθηκαν. Δεν ήταν μόνο μια ανθρώπινη αλλά και μια γεωγραφική ερήμωση. Ποτέ δεν κατάλαβα τη λογική όλων αυτών. Δεν μπορεί να τα αποδώσει κανείς στην επανάσταση. Ηταν μάλλον αταβιστικό, μοιραίο, παράλογο…».

Αυτή ακριβώς η αίσθηση πλημμυρίζει τούτο το βιβλίο που είναι σφιχτοδεμένο σαν σπονδυλωτό μυθιστόρημα, με ήρωες που κυκλοφορούν σαν φαντάσματα σε ένα απόκοσμο τοπίο, όπου το παρελθόν διαλύεται μέσα στο παρόν. Στον κάμπο σιγοκαίνε οι παλιές ιστορίες, τα απωθημένα, τα μίση, οι ματαιωμένοι έρωτες, οι ενοχές, που τροφοδοτούνται από αιτίες χαμένες στα βάθη του χρόνου και παράλληλα από τις απάνθρωπες συνθήκες της καθημερινότητας, και που ανάβουν με αφορμές ασήμαντες. Στο τέλος, οι φλόγες αποτεφρώνουν κάθε συναίσθημα και την ίδια την ανθρωπιά των ανθρώπων και του τόπου τους. Εκεί, στον κάμπο, τα αδιέξοδα της ζωής των φτωχών τροφοδοτούν τον κύκλο του αίματος, η βία γίνεται κανόνας και η ωμότητα κώδικας κοινός. Εκεί, στον κάμπο, ο ορίζοντας είναι πάντα θολός και το Κακό είναι, όπως θα έλεγε η Αρεντ, κοινοτοπία.