Από την ιστορική ακρίβεια…

Ηταν καιρός να αρχίσει µια συζήτηση για την Ιστορία, όπως συνέβη µε αφορµή το ντοκιµαντέρ «1821», καθώς αποφορτίζονται εθνικοί µύθοι και διαχωρίζονται οι επικοινωνιακές σκοπιµότητες από την αλήθεια.

Η πιο ενδιαφέρουσασυµβολή του ντοκιµαντέρ «1821» του Σκάι είναι ο διάλογος τον οποίο έχει τροφοδοτήσει. Ακόµη και οι σπασµοί τρόµουµε τους οποίουςτο υποδέχθηκε µερίδα φανατικών της σκοταδιστικής πατριδολαγνείας και οι αντιδράσεις των επιφανών εθνοπροστατών επιβεβαίωσαν την αναγκαιότητα να συζητηθεί η Ιστορία.

Ενδιαφέρουσα σε αυτήν την κατεύθυνση ήταν η συζήτηση στους «Νέους Φακέλους» (Σκάι) την περασµένη ∆ευτέρα, µε τους ιστορικούς Θάνο Βερέµη και Βασίλη Παναγιωτόπουλο, τον καθηγητή Φιλοσοφίας Χρήστο Γιανναρά, ενώ σε απευθείας σύνδεση µε τη Θεσσαλονίκη συµµετείχε ένας εκ των επιφανών διαµαρτυροµένων για το περιεχόµενο του «1821», ο Μητροπολίτης Ανθιµος.

Αποκαλύφθηκε ότι ο τελευταίος, παρά τη συστηµατική ενασχόλησή του εσχάτως µε την τηλεοπτική κριτική, υπό το πρίσµατης οποίας έδειξε να προσεγγίζει το ντοκιµαντέρ, δεν το έχει παρακολουθήσει παρά αποσπασµατικά («είδα ένα επεισόδιο ολόκληρο, το χθεσινό» είπε).Περισσότερο «έχει ακούσει» παράπονα και αντιρρήσεις. Τι λείπει από το ντοκιµαντέρ κατά τηνάποψή του;

«Οι λεπτοµέρειες» είπε. Επρεπε να αναφέρει ότι εκτός από τον Γρηγόριο Ε’, ακόµη 11 πατριάρχες και 6.000 κληρικοί θυσιάστηκαν. Αλλά και πολύς λαός πρόσθεσε λίγο αργότερα. Προφανώςγια να ισορροπήσει τηναίσθηση ότι µοναδικότου µέληµα είναι να εξαρθεί ο ρόλος της Εκκλησίας. Ωστόσο, η επιµονή του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ανθιµου στην«αγιοποίηση» του κλήρου µέσω της ιστορίας του 1821 δεν είναι ανεξάρτητη και από την προσκόλληση στη µυθολογία περί Π. Π. Γερµανού, ο οποίοςυποτίθεται ότι σήκωσε το λάβαρο της Επανάστασης την 25η Μαρτίου. Εχει αποδειχθεί ότιόλο αυτό αποτελεί ένα εφεύρηµα του γάλλου προξένου τηςεποχής.

Αλλά πώς να στερηθεί η Εκκλησία τέτοιο επικοινωνιακό «δώρο» µε τη διπλή, υπερβατική ερµηνεία του. Εξ ου και η αντίσταση στο ιστορικά ακριβέστερο ότι υπήρξαν πολλές επιµέρους εξεγέρσεις σε όλη σχεδόν την Πελοπόννησο νωρίτερα από την 25η Μαρτίου. Σηµασία έχει ότιη Ελληνική Επανάσταση έγινε.

Ωστόσο, εξόχως αποκαλυπτική των σκοπιµοτήτων της εκκλησιαστικής εµµονής στον µύθο περί Π. Π. Γερµανού (στον οποίο άλλωστε βασίστηκε και η αλήστου µνήµης εξέγερση κατά των ταυτοτήτων επί Χριστόδουλου) ήταν η παρέµβαση του ιστορικού Βασίλη Παναγιωτόπουλου, ο οποίος επισήµανε ότι είναι πολύ σηµαντικότερο να εξαρθεί ο ρόλος ενός αρχιµανδρίτη, όπως ήταν ο Παπαφλέσσας, στην υπόθεση της Επανάστασης από το να αναβαθµιστεί ο ρόλος ενός ηγουµένου, όπως ήταν ο Π. Π. Γερµανός. Αφοπλιστική και η µέθοδός του και το επιχείρηµα. ∆εν µπορούσε παρά να συµφωνήσει ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης και αυτό ακριβώς έπραξε. Να που ο διάλογος για την Ιστορία και µάλιστα on camera µπορεί να της αφαιρέσει τις στρεβλώσεις ενός φανατισµού, ο οποίος έχει ιστορικά αποδειχθεί η χειρότερη παγίδα γι’ αυτό που υποτίθεται υπερασπίζεται, την ιδέα του έθνους.


… στο φουστανελάτο κιτς

Το παράδοξο είναι ότι το αισθητικό σκέλος του ντοκιµαντέρ έχει αναφερθεί µάλλον ως ελαφρυντικό ορισµένων ιστορικών «µικροολισθηµάτων», όπως για παράδειγµα η έµφαση στην πολιορκία της Μονεµβασίας ώστε να φανεί ίδιας σηµασίας µε εκείνη της Τριπολιτσάς πράγµα που δεν είναι ακριβές, αλλά διόλου απασχόλησε ως συστατικό της «γλώσσας» µε την οποία διατυπώνεται η ιστορική αλήθεια και εποµένως µε σαφή ιδεολογική φόρτιση. Ακόµη µία φορά στο προχθεσινό επεισόδιο, για την έξοδο του Μεσολογγίου, τα πλάνα της αναπαράστασης της «καθηµερινής ζωής στο Μεσολόγγι» θύµιζαν εκείνο το φουστανελάδικο κιτς ενός σχολικού εθνικοπατριωτισµού, του οποίου η επιρροή ως φαίνεται παραµένει πανίσχυρη.