Κουτσά στραβά

«Εµείς τη λέµε τη ζωή, την πιάνουµε απ’ τα χέρια / Κοιτάζουµε τα µάτια της που µας ξανακοιτάζουν / Κι αν είναι αυτό που µας µεθάει µαγνήτης, το γνωρίζουµε / Κι αν είναι αυτό που µας πονάει κακό, τόχουµε νιώσει», έγραφε στον «Ηλιο τον Πρώτο» ο ποιητής του Αιγαίου και του ελληνικού ήλιου Οδυσσέας Ελύτης. «Ενας µέγιστος ποιητής της ελληνικής γλώσσας – ο λυρικός της – που προτείνει νέους τρόπους αντίληψης της ζωής µέσα από νέες γλωσσικές εκφράσεις, συµπλέξεις, δοµές. Αυτό είναι το χαρακτηριστικό του και µαζί το φως όχι στη φυσική αλλά στη µεταφυσική του διάσταση» όπως λέει (από την επόµενη σελίδα) στη Μικέλα Χαρτουλάρη η σύντροφος του ποιητή Ιουλίτα Ηλιοπούλου.

«∆ ε γίνεσαι δούλος όταν σε υποτάσσει µόνον αυτός που έχει την εξουσία – αλλά κι εκείνος που την πολεµάει», έγραφε ο Ελύτης στα «Μικρά Εψιλον». Αλήθεια, τι µπάλα παίζει η εξουσία; αναρωτιέται ο ∆ιονύσης Ελευθεράτος στο νέο του βιβλίο (σελ. 18). «Ποδόσφαιρο σκοπιµότητας, φυσικά», παρατηρεί, ως απάντηση, ο ∆ηµοσθένης Κούρτοβικ. «Η εξουσία ξοδεύει δισεκατοµµύρια για φαντασµαγορικές αθλητικές διοργανώσεις, ενώ υποτίθεται ότι δεν έχει λεφτά ούτε να πληρώσει τις καθαρίστριες ενός νοσοκοµείου. Χαρίζει τεράστια χρέη σε ποδοσφαιρικές εταιρείες, ενώ δεν διστάζει να αρπάξει το σπίτι του ενός ή του άλλου µικροφειλέτη», προσθέτει αναλύοντας, µε αφορµή το βιβλίο, πόσο θανάσιµη για το φίλαθλο πνεύµα είναι η αγκαλιά της εξουσίας.

«∆εν θέλεις να γίνεις αετός, Ανθρωπάκο. Γι’αυτό σε τρώνε τα όρνεα. Φοβάσαι τους αετούς κι έτσι ζεις κοπαδιαστά και κοπαδιαστά εξολοθρεύεσαι», µοιάζει να συµπληρώνει τον Ελύτη µε το «Ακου Ανθρωπάκο» ο Βίλχελµ Ράιχ. Και όµως κάποιοι γίνονται αετοί.

Συγκρούονται µε την εξουσία. Σαν την Αντιγόνη του Σοφοκλή, που θέτει το µέγα ερώτηµα: Ποιος ορίζει το µέτρο της ανθρώπινης δράσης; Η ηθική του κοινού αίµατος ή η ηθική της εξουσίας; Ισως γι’ αυτό η Αντιγόνη, που «αρθρώνει πολιτικό λόγο και δεν διστάζει να συγκρουστεί µε την εξουσία και να πληρώσει το τίµηµα, να µιλήσει, όταν όλοι σιωπούν», είναι η πιο κατάλληλη για τη θεατρική εκπαίδευση των παιδιών. Κάτι που επιχειρεί το Εθνικό Θέατρο στα σχολεία (σελ. 6).

Οµως, «Προσοχή στη συγκίνηση. Αν είναι γόησσα, δεν παύει να ‘ναι και ρουφιάνα», όπως έγραφε ο Οδυσσέας Ελύτης. Να, σαν κι αυτήν τη ρουφιάνα συγκίνηση από το πυρετώδες κλίµα των φοιτητικών συνελεύσεων και διαδηλώσεων, την επαναστατική γυµναστική στους κόλπους αριστερίστικων οµάδων, τα κατάλοιπα του ανατρεπτικού Μάη στη ζόρικη δεκαετία του ‘60, των ιδεολογιών και του ξεσηκωµού από την οποία εµφορείται το νέο το έργο του συγγραφέα Μορίς Ατιά (σελ. 20). «Τη µαγεία δεν την πιάνεις µε την ερµηνεία της µαγείας, πόσω µάλλον µε την περιγραφή της ερµηνείας της µαγείας. Ή κελαηδάς ή σωπαίνεις» (Ελύτης). Σωπαίνεις, όπως οι πνευµατικοί άνθρωποι; – πρόβληµα που θεωρεί µείζον στις δύσκολες ηµέρες που διανύουµε η Ντόρα Μπακογιάννη, στην «αταίριαστη» κουβέντα της µε τη ∆ήµητρα Γαλάνη (και εµψυχωτή τον Θανάση Νιάρχο, στη σελ. 8). Ή κελαηδάς; Οπως αντιτείνει η τραγουδίστρια: «∆εν νοµίζω ότι ένας πραγµατικά πνευµατικός άνθρωπος µπορεί να πάρει µέρος στην κατάντια που υφίσταται σήµερα. Η συµµετοχή του µπορεί να υπάρξει µόνο µε το έργο του. Οσοι βγαίνουν και µιλάνε είναι αυτοί που παριστάνουν τους πνευµατικούς ανθρώπους».

«Με τις ξόβεργες µπορεί να πιάνεις πουλιά, δεν πιάνεις ποτέ το κελαηδητό τους», κατά τον Ελύτη. Και η απόδειξη βρίσκεται και στην εκπαιδευτική ιστορία µας, η οποία όπως φαίνεται επαναλαµβάνεται – τραγικά. Ο σάλος του 2006 γύρω από το βιβλίο της Ιστορίας της ΣΤ’ ∆ηµοτικού και οι επιθέσεις πολιτικών, ιεραρχών, δηµοσιογράφων, µπλόγκερ και απλών πολιτών που αναγόρευσαν εαυτούς σε ιστορικούς είχαν το προηγούµενό τους 80 και πλέον χρόνια πριν. Οταν ο Αλέξανδρος ∆ελµούζος έφερε την παιδαγωγό Ρόζα Ιµβριώτη στο Μαράσλειο ∆ιδασκαλείο στην προσπάθειά του να ενεργοποιήσει τους µαθητές µε νέες παιδαγωγικές αντιλήψεις και µεθόδους. Τη διδασκαλία της για την Ελληνική Επανάσταση του 1821 η Ιµβριώτη (όπως µας αποκαλύπτει νέο βιβλίο στη σελ. 15) την στήριξε σε δύο ερωτήµατα: ήταν η Επανάσταση «αυθόρµητη απόφαση και εκτέλεση όλου του ελληνικού λαού» ή έγινε µε την πρωτοβουλία της αστικής τάξης η οποία παρέσυρε και τους άλλους;

Πώς τόλµησε; Γυναίκα, και µάλιστα αριστερών φρονηµάτων, να εισαγάγει «καινά δαιµόνια»; Πόλεµος! Από αντιδραστικούς κύκλους που κατάφεραν τη µετάθεση και τελικά την απόλυσή της. Εκείνη κατέθεσε τα όπλα; Οχι. Μετεκπαιδεύθηκε στο εξωτερικό και ο Γεώργιος Παπανδρέου την επανέφερε στην εκπαίδευση το 1930.

Hταν να µην παραπονιέται ο Ελύτης;

«Ολα (πια) είναι κατειληµµένα – ώς και τ’ άστρα. Οι άνθρωποι έχουν απαλλαγεί από κάθε παιδεία, όπως στην εποχή του Τσενγκίς Χαν, και δεν ερωτεύονται ούτε κατ’ ιδέαν. Πρωθυπουργοί συναλλάσσονται µε προσωπιδοφόρους, ποικίλες οµάδες καταλαµβάνουν αεροπλάνα και συλλαµβάνουν οµήρους, ενώ οι κολεγιόπαιδες λύνουν εκπληκτικές εξισώσεις µε µιαν ευκολία που είναι ν’ απορείς: συν, πλην, διά, επί – άρα…».