Η φλόγα του Σεμπάστιαν Μπάρι

«Εγώ τους λυπάμαι όλους με την κρίση. Ακόμα κι εκείνους που πρόλαβαν να “φάνε” καλά. Διότι υπήρχε μια μικρούλα φλόγα που έκαιγε μέσα μας και τώρα είναι σαν να της έχουν ρίξει νερό. Ολοι αισθανόμαστε ότι τίποτα δεν έχει νόημα και μεταμορφωνόμαστε σε μια χώρα ψυχωτική…».

Το βλέμμα του Σεμπάστιαν Μπάρι είναι περισσότερο απογοητευμένο παρά ανήσυχο όταν τα λέει αυτά. Αυτός ο 55άρης ιρλανδός συγγραφέας σού μιλάει για τη ματωμένη ιστορία του τόπου του που μπαίνει τώρα σε καινούργιες Συμπληγάδες, και αισθάνεσαι σαν να σού μιλάει για την Ελλάδα στην οποία έχει αδυναμία. Γεννημένος και σπουδαγμένος στο Δουβλίνο, ζει εδώ και μια δεκαετία μαζί με τη σεναριογράφο γυναίκα του και τα τρία παιδιά του μακριά από το κέντρο, σε ένα πρεσβυτέριο του 19ου αιώνα στο Ουίκλοου -μια επαρχία που υπήρξε θέατρο βίαιων γεγονότων κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου (1922-1923) μετά τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας ενάντια στους κυρίαρχους Βρετανούς. Εδώ υπάρχει μεγάλο ποσοστό προτεσταντών κοντά στους καθολικούς, και οι δρόμοι είναι γεμάτοι προεκλογικές αφίσες υποψηφίων του Σιν Φέιν (άλλοτε πολιτικού σκέλους του ΙRΑ), κάτι που δεν συμβαίνει στην πρωτεύουσα. Ομως αυτά δεν ξαφνιάζουν τον Μπάρι αφού παραπάνω από 15 χρόνια τώρα, με τα μυθιστορήματα και τα θεατρικά του έργα αντιμάχεται ακριβώς τα στερεότυπα και τις σιωπές της επίσημης εθνικής αφήγησης για την Ιρλανδία.

Ειδικότερα τον ενδιαφέρουν οι άνθρωποι εκείνοι που βρέθηκαν «από τη λάθος πλευρά της ιστορίας», και με αυτό το κλειδί ανοίγει τη σύνθετη πραγματικότητα της πατρίδας του όπου «καλοί» και «κακοί» αλλάζουν συνεχώς θέσεις. Οπως η προτεστάντισσα μεγάλη θεία του που μεσοπολεμικά κλείστηκε ως νυμφομανής στο Ασυλο Φρενοβλαβών από την καθολική οικογένεια του άντρα της και ενέπνευσε τη συγκλονιστική Ροζίν στη «Μυστική Γραφή», (Καστανιώτης)- το μυθιστόρημα που τού χάρισε (2008) το μεγάλο βραβείο Costa. Οπως ο προπάππους του που υπήρξε ο τελευταίος επικεφαλής της Μητροπολιτικής (βρετανικής) Αστυνομίας στον Πύργο του Δουβλίνου, πριν από την Ανεξαρτησία (1922), και από τη μία μέρα στην άλλη θεωρήθηκε προδότης από τους συμπατριώτες του. Αυτός ενέπνευσε το θεατρικό «Τhe steward of Christendom» (1995) το οποίο τον ανέδειξε και τον έκανε να προχωρήσει στα μυθιστορήματα «Η Οδύσσεια του Ινίας ΜακΝάλτυ» (1998) και «Μακριά, πολύ μακριά» (2005, Πόλις) που τον καθιέρωσαν. Διότι ο Μπάρι έφερε στο προσκήνιο τον απλό κόσμο που παγιδεύτηκε στις ιστορικές εξελίξεις μετά την ίδρυση του Ελεύθερου Ιρλανδικού Κράτους και τον χωρισμό του από τη Βόρεια Ιρλανδία. Και κυρίως ανέδειξε αποσιωπημένες πλευρές της σύγχρονης ιστορίας της Ιρλανδίας (πράγμα που θέλησε να κάνει και ο δικός μας Θανάσης Βαλτινός στην «Ορθοκωστά», Αγρα 1994) χωρίς όμως να στρατεύεται στο πλευρό των αναθεωρητών της.

«Τα πράγματα είναι πολύ μπερδεμένα στην Ιρλανδία επειδή θελήσαμε να ξεχάσουμε. Το χάσμα ανάμεσα στη γενιά του Εμφυλίου και στις γενιές μετά το ΄70, έγινε τεράστιο. Ομως δεν μπορείς να προχωρήσεις μπροστά αν δεν συνειδητοποιήσεις τον ρόλο που έχεις παίξει στο παρελθόν», μάς έλεγε προχθές με τον Ανταίο Χρυσοστομίδη, όταν τον συναντήσαμε για άλλο ένα επεισόδιο της σειράς «Οι κεραίες της εποχής μας» (ΕΤ 1, παραγωγή S.m. art). Και επέμενε με πάθος: «Νομίζω ότι κοιμόμασταν όλο το διάστημα στο οποίο θα μπορούσαμε να είχαμε δημιουργήσει μια δυναμική χώρα. Και το ξεχάσαμε ότι κοιμόμασταν. Ξεχάσαμε ότι δεν ήμασταν πάντα ένα αποκλειστικά καθολικό κράτος· ξεχάσαμε τη φρικτή καταπίεση που βίωσαν οι προτεστάντες σαν να ήσαν ξένοι στην ίδια τους τη γενέτειρα, ξεχάσαμε τις αγριότητες που διαδέχθηκαν την αποχώρηση των Βρετανών… Ο,τι απαίσιο έγινε, το κρατήσαμε μυστικό. Διότι όταν προσπαθείς να εδραιώσεις ένα νέο κράτος δεν πρέπει να σκαλώνεις στην περιπλοκότητα των πραγμάτων. Σήμερα όμως που έχουν περάσει 90 χρόνια είναι ανέντιμο να την παραβλέπεις, διότι όλοι τραυματίστηκαν στην καρδιά και στην ψυχή τους από εκείνα τα γεγονότα. Παρ΄ όλα αυτά εξακολουθούμε να έχουμε άγνοια για το τίμημα της απελευθέρωσής μας. Κι οι καινούργιες γενιές αδιαφορούν. Ωσπου έρχεται μια κρίση και ξεσκεπάζει τις πληγές μας σαν να είναι ειδήσεις της ημέρας. Να, λοιπόν τι κυνηγάω να συλλάβω ως συγγραφέας. Θέλω να μπορέσω να πω: “παιδιά ιδού η ηρωική εκδοχή της υπόθεσης και ιδού τα φριχτά πράγματα που έγιναν”, ώστε κάποια στιγμή να ξεπεράσουμε τον εφιάλτη. Συγχωρήσαμε πολλά στους εαυτούς μας επειδή μάς θεωρούσαμε θύματα.

Αλλά εγώ δεν θέλω πια να ζω ως θύμα. Θέλω να είμαι αυτό που είμαι: μια φύση αγαθή και επικίνδυνη».