Κουτσά στραβά

«Η τέχνη περιέχει πάντα αναφορές στον θάνατο του ανθρώπου», έλεγε ο διάσηµος µετρ της χρωµατικής αφαίρεσης Μαρκ Ρόθκο, ο οποίος περνούσε ώρες ή και µέρες κοιτάζοντας στους πίνακές του το κόκκινο (της επίθεσης; Της ζωής στα άκρα; Της απαγόρευσης;) να βουλιάζει στο µαύρο του θανάτου, του τέλους, της απουσίας (αίνιγµα κι αυτό στην ιστορία της τέχνης, σελ. 12).

Γ ιατί τα χρώµατα καθορίζουν την ουσία – και µας καθορίζουν –, όπως αποδεικνύει και το βραβευµένο µε έξι Τόνι νεόκοπο (µόλις ενός έτους!) έργο-γροθιά του αµερικανού συγγραφέα Τζον Λόγκαν «Κόκκινο», που µετέφρασε γοητευτικά και βιώνει ως Ρόθκο από σκηνής ο Σταµάτης Φασουλής στο θέατρο «∆ηµήτρης Χορν».

Κ όκκινο; Της επανάστασης; Των κοινωνικών αλλαγών; Της pantiera rossa; Του Μαρξ; Αλήθεια, τι θα έκανε ο Μαρξ αν ζούσε σήµερα; Θα αποκήρυσσε τον… Μαρξ; «Φανταστείτε τον Ανώτατο καθολικό, αποστολικό, ρωµαϊκό Ποντίφικα να δηλώνει επισήµως στους πιστούς του πως ο Χριστός έκανε λάθος και πως η Εκκλησία ήταν µια επιχείρηση εξαπάτησης και εκµετάλλευσης» ζωγραφίζει µε µελανά χρώµατα, θρησκευτικά, την εικόνα της µεταµέλειας για τον – παρεξηγηµένο; – «Κάρολο τον Μέγα» στο νέο, βέβηλο µυθιστόρηµά του ο ισπανός Χουάν Γκοϊτισόλο (σελ. 16). Φανταστείτε «η Αντιδιεθνής να κυβερνά πλέον τον κόσµο» και ο Μαρξ να είναι παρών…

Μ αύρο. Καµία σχέσηµε εκείνο το µπεζ ξεπλυµένο χρώµα της άµµου των σπαγκέτι γουέστερν. Κιόµως εκεί, στην Αγρια ∆ύση και στα γουέστερν παραπέµπουν οισκληροτράχηλοιήρωες του Μακεδονικού Αγώνα στον «Μαύρο Μακεδόνα» του Θανάση Σκρουµπέλου (σελ. 18). Που αναµετράται µε τις ιστορικές αντιφάσεις και απεικονίζει µια πραγµατικότητα η οποία αποκλίνει σηµαντικά από την επίσηµη εθνική αφήγηση, οδυνηρά περίπλοκη για την εθνικιστική µατιά όπως παρατηρεί ο ∆ηµοσθένης Κούρτοβικ. Θέτοντας τα δάχτυλα επί τον τύπον των ήλων στην πληγή που αφήνει το ερώτηµα «τι είναι ελληνικότητα». Γαλάζιο, λοιπόν;

Γ αλάζιο. Της Ελλάδας; Ή του παράξενου ερωτηµατικού που ακούει στο όνοµα «Ελλάδα»; «Οι Σπαρτιάτες ως στοιχείο αγωγής για τους νέους, τους παρείχαν την ευχέρεια να αστειεύονται µε τον εχθρό, µετά τη µάχη ζωής και θανάτου. Η σύγχρονη Ελλάδα µε τον διχασµό και τις µακρές περιόδους που διαβρώθηκαν εξαιτίας του, δεν γνώρισε ποτέ αυτή την ευχέρεια», περιγράφει µία της σκοτεινή – σε πολύ βαθύ µπλε, της αβύσσου – όψη ο υπουργός Υγείας Ανδρέας Λοβέρδος στην «αταίριαστη» κουβέντα του– υπό το βλέµµα του Θανάση Νιάρχου – µε τον συγγραφέα Μένη Κουµανταρέα (σελ. 8). Ο οποίος προσβλέπει σ’ αυτή τη χώρα που έχει γίνει πλέον πολύχρωµη, επισηµαίνοντας το καλό που µας έχουν κάνει οι µετανάστες: «Η γλώσσα µας ανοίχτηκε σε όλη την Ανατολική Ευρώπη και σε ένα µέρος της Ασίας. Μιλάνε ελληνικά.

Από πότε είχε να συµβεί αυτό;».

Γ αλάζιο και χρυσό. Ελληνικό χρώµα στα Οσκαρ (τα οποία πάντα έχουν τις προβλέψεις τους: τρεις κριτικοί απονέµουν τα δικά τους από την επόµενη σελίδα). Ελπίδες για τον «Κυνόδοντα»; Μπορεί. Αλλά να που, κατά τα ειωθότα στην Ελλάδα, είναι µια καλή (ή µήπως πρέπει να τη λέµε κακή;) ευκαιρία για όσους θα ήθελαν πολύ να βγάλουν το µάτι εκείνου που µπόρεσε να ξεχωρίσει. «Είναι αντιγραφή», λένε. Και λογίζεται κακό αυτό στη χώρα του µαϊµουδισµού; «Είναι κουλτουριάρικη». Ε, αυτό είναι κακό στον τόπο που παραβλέπεται πάντα το de gustibus…

Λ ευκό κι ολόµαυρο. Σαν τη µαύρη όψη της ανθρώπινης φύσης. Σαν τα µαύρα απειλητικά φτερά που φυτρώνουν στους ώµους της Νάταλι Πόρτµαν στον «Μαύρο κύκνο» του Ντάρεν Αρονόφσκι, της Χρυσής Σφαίρας και των Οσκαρ (σελ. 51), την ώρα που µε τη λευκή τουτού και τον Τσαϊκόφσκι βουτάει στον «άλλο» της εαυτό και βρίσκει εκείνο το «Αγάπη µου είµαστε ένοχοι, αγάπη µου και λίγοι κι η νύχτα η πανέµορφη λεφτά ζητάει να φύγει».

Α κόµη πιο βαθιά στο σκούρο καφέ. Της φθαρµένης σάρκας – του επίγειου.

Οπως εκείνο που πέρασε σαν απελπισία και λάσπη ανθρώπινης ύλης στα ποιήµατα των Βερλέν, Ρεµπό, Μποντλέρ, πίσω από τις αράδες του Κάφκα, του Ντοστογιέφσκι, του Τζόις, που όλοι µε φωτεινό βλέµµα βούτηξαν, για έµπνευση, στα σκοτάδια του Εντγκαρ Αλαν Πόε (µε την τόσο λαµπρή µεταθανάτια σταδιοδροµία όπως γράφει ο Τάκης Θεοδωρόπουλος στη σελ. 17).

Ενός µυθοµανούς σκοτεινού και φθαρµένου εκκεντρικού, που κατά το βιογράφο του Πίτερ Ακρόιντ «σαν τη σαλαµάνδρα ζούσε µέσα στη φωτιά».

Π ράσινο. Της ελπίδας; Γιατί αντίθετα προς όσα απάνθρωπα βιώνουµε πλέον– και προς όσα θα έρθουν ίσως… – οι ληστές κάποτε έγραφαν και ιστορίες ανθρωπιάς. Βουτώντας στην ιστορία της ατιµίας, ο ιστορικός Ερικ Χόµπσµποµ ανασύρει Ροµπέν και ληστείες… ελπίδας (σελ. 20). Και φέρνει στο φως τους χαϊδούκους των Βαλκανίων, που έχουν τα ίδια παράσηµα µε τους ρώσους κοζάκους, τους haidamak της Ουκρανίας, αλλά και τους ηµέτερους κλέφτες – οι οποίοι κρατούσαν τα Αγραφα ανεξάρτητα. Μια άλλη (απατηλή;) όψη κι αυτή της ιστορίας µιας παράξενης χώρας που λέγεται Ελλάδα. Και που έφτασε, όπως παρατηρεί και ο Ανδρέας Λοβέρδος, να είναι «πολύ σηµαντικό το να κατορθώσεις να καταργήσεις την εικόνα του Ελληνα που µε το ένα χέρι σε γροθιά διεκδικεί, ενώ το άλλο το κρατάει ανοιχτό και ζητάει δανεικά».