Συναρπαστικοί οι δρόµοι της Ιστορίας

Εγχείρηµα εξαιρετικά ενδιαφέρον µια τηλεοπτική σειρά που επιχειρεί να αποσαφηνίσει µε επιστηµονική ακρίβεια την Ιστορία της δηµιουργίας του ελληνικού έθνους ως πολιτικής οντότητας
Διόλου εύκολο εγχείρηµα η τηλεοπτική αφήγηση της Ιστορίας στις εποχές που οι «πόλεµοι-της-µνήµης» έχουν αναδειχθεί – και όχι µόνο στη χώρα µας, σχεδόν σε όλες – σε εργαλείο άσκησης πολιτικής, συχνά µε στόχους ιδιοτελείς, κοµµατικούς ή και προσωπικούς. Η περίοδος του 1821, η εποχή που γεννήθηκε το ελληνικό έθνος, όπως την αναφέρει η ιστορική σειρά που άρχισε να προβάλλεται στον Σκάι (Τρίτη 23.00), έχει τύχει πλήθους ηρωικών σχολικών ερµηνειών και ιδεολογικών χρήσεων, µε παντός είδους σκοπιµότητες αφήνοντας στη συλλογική συνείδηση των Ελλήνων σκιές και ανακρίβειες. Οχι γιατί υπήρξε απόκρυψη στοιχείων, τα οποία σταδιακά αποκάλυψε και επιβεβαίωσε η ιστορική έρευνα, αλλά και γιατί η υποτίµησή τους διευκόλυνε την άρνηση διαλόγου και άρα της αµφισβήτησης µιας ελληνοκεντρικής κατεύθυνσης της ιστορίας, που υποστήριζε εθνικά ιδεολογήµατα, όπως την υπεροχή των Ελλήνων έναντι άλλων λαών κ.λπ.

Απέναντι σε αυτό το κλίµα της σύγχυσης η σειρά, της οποίας την επιµέλεια έχει ο καθηγητής Θάνος Βερέµης, επιχειρεί να αποσαφηνίσει τις ιστορικές παρανοήσεις, που συντηρήθηκαν στη λαϊκή κουλτούρα και οι οποίες γίνονται άλλοτε υλικό για εθνικιστικές, πολιτικάντικες οπερέτες και άλλοτε για ένα αναίτιο, εθνικό µαστίγωµα και αυτό µε πολιτικό στόχο. Δύο «αντιπαρατιθέµενες» προσεγγίσεις που ευθύνονται για τη ζαλιστική τραµπάλα της εθνικής συνείδησης, που δεν διευκόλυνε ποτέ την αυτογνωσία.

Με τις µεθόδους µιας τηλεόρασης που έχουν ήδη αξιοποιήσει µεγάλες ιστορικές παραγωγές του εξωτερικού (History Channel), συνδυάζοντας πλάνα από φυσικά τοπία, πίνακες, γκραβούρες, animation, αναπαραστάσεις παντός είδους, κοστούµια, χτίσµατα που έχουν αποµείνει, η σειρά επιχειρεί να συνθέσει οπτικά τα στοιχεία της εποχής, τα οποία θα βοηθήσουν τον θεατή να παρακολουθήσει τόσο την εξέλιξη των γεγονότων όσο και να τα τοποθετήσει στην ατµόσφαιρα της εποχής που τα δηµιούργησε.

Κεντρικός αφηγητής ο Πέτρος Τατσόπουλος. Με λόγο απλό και σαφή, αναλαµβάνει να συνθέσει σε ένα ενιαίο τηλεοπτικό αφήγηµα, τις επιµέρους αφηγήσεις ξένων και ελλήνων επιστηµόνων και τα στοιχεία της ιστορικής έρευνας.

Αλλά αυτό που προσδίδει στη σειρά την ποιότητα και την εγκυρότητα, την οποία απαιτεί ένα τέτοιο εγχείρηµα, είναι η ισορροπία από το πρώτο λεπτό µεταξύ της ιστορικής αλήθειας µε επιστηµονικούς όρους και του σεβασµού σε µια λαϊκή µνήµη, που στόχος δεν είναι να προσβληθεί, αλλά να µετασχηµατιστεί σε συνείδηση και αυτογνωσία. Η δυσκολία ως προς το οπτικό µέρος βρίσκεται περισσότερο στην αναζήτηση του φυσικού περιβάλλοντος, που να παραπέµπει στην ατµόσφαιρα της εποχής. Κοντινά πλάνα στις άνυδρες, πέτρινες πλαγιές της Μάνης, πιο µακρινά σε αγροτικές περιοχές της Στερεάς Ελλάδας, αλλά και αποτύπωση γεφυριών, κάστρων που µαρτυρούν τη δοµή της οικονοµίας και της ανάπτυξης εκείνης της εποχής.

Γιατί ανάπτυξη υπήρξε τους δύο πρώτους αιώνες µετά την Αλωση. Εξαρχής η σειρά επιχειρεί να αποσαφηνίσει µε την ακρίβεια, που προσφέρει η επίµονη ιστορική έρευνα, ότι «δεν κατέβηκε ένας διακόπτης µετά την Αλωση και οι Ελληνες έµειναν 400 χρόνια στο σκοτάδι». Πολλοί νοµίζουν, εξήγησε ο Πέτρος Τατσόπουλος, ότι το 1821 ήταν αναπόφευκτο και ότι ξύπνησαν ξαφνικά οι Ελληνες ύστερα από 400 χρόνια. Υπήρξε µια µακρά περίοδος πολιτισµικών αλλαγών κατά την οποία ελληνικές κοινότητες γνώρισαν άνθηση.

Καθώς περιγράφονται λεπτοµερώς οι συνθήκες από τα πρώτα χρόνια της λάµψης της οθωµανικής αυτοκρατορίας, όταν η ελευθερία των θρησκειών διαµόρφωνε ειρηνικές συνθήκες συνύπαρξης ορθοδόξων και µουσουλµάνων, διευκολύνοντας την οικονοµική ανάπτυξη των πρώτων γίνεται κατανοητό, ότι το 1821 δεν ήταν εξαρχής προβλέψιµο, αλλά και όταν συνέβη δεν είχε διόλου τα χαρακτηριστικά που θα προέβλεπαν την επιτυχία του. Ως εκ τούτου είναι σηµαντική η συµβολή της σειράς στην κατανόηση των πολιτισµικών εξελίξεων, οι οποίες άλλωστε σφράγισαν τα χαρακτηριστικά της εθνικής µας ταυτότητας. Οπως και στο γεγονός ότι δεν ξύπνησαν ξαφνικά οι Ελληνες, αλλά προηγήθηκε η µεγάλη κρίση και διάλυση της οθωµανικής αυτοκρατορίας που συσσώρευσε δεινά, µεταξύ των οποίων τα τούρκικα και ελληνικά τσιφλίκια, που εξαθλίωσαν τους αγρότες, οι κερδοσκόποι κοτζαµπάσηδες, που αγόραζαν από τον σουλτάνο το δικαίωµα να εισπράττουν τους φόρους από τους συµπατριώτες τους Ελληνες. Οσο για την εξέγερση, δεν είναι διόλου ανεξάρτητη από το διεθνές περιβάλλον, µε τις ιδέες του Διαφωτισµού, µε τις οποίες ήρθαν σε επαφή έλληνες πλοιοκτήτες που δραστηριοποιήθηκαν εµπορικά κατά τους ναπολεόντειους πολέµους.