Κουτσά στραβά

«Το τραγικό προκύπτει ακριβώς εκεί που δεν θριαµβεύει η αρετή, αλλά υπάρχει έντονη η συναίσθηση ότι ο Ανθρωπος είναι ευγενέστερος των δυνάµεων που τον καταστρέφουν», έγραφε ο Τζορτζ Οργουελ στα χρόνια που ζούσε ως άστεγος (οι εµπειρίες του συµπυκνώνονται στο βιβλίο «Οι άθλιοι του Παρισιού και του Λονδίνου», σελ. 33).

Μ οιάζει σαν να είχε εµβαθύνει (όπως και στο προφητικό «1984») στην ουσία µιας κρίσης που σοβεί γύρω µας – και όχι µόνο στην Ελλάδα. Κρίση αξιών και ανθρωπισµού, κρίση πολιτιστική και πολιτισµική. Σαν αυτή που καταγράφει ο ∆ηµοσθένης Κούρτοβικ σε έναν πρώτο απολογισµό των βιβλίων της χρονιάς (σελ. 20). Οπου στον κατάλογο µε τα πιο ευπώλητα βιβλία παρατήρησε ότι δεν περιλαµβάνεται ούτε ένας τίτλος της απαιτητικής λογοτεχνίας και καµία από τις προσιτές στο ευρύ κοινό µελέτες και δοκίµια γύρω από την παγκόσµια κρίση ή την ελληνική παραφυάδα της. «Επιπλέον, σχεδόν όλα τα βιβλία κινούνται, θεµατικά, στον χώρο της ιδιωτικής ζωής». Στοιχεία που υποδηλώνουν «µια κοινωνία που επιµένει στις διανοητικές συνήθειές της, που επιδιώκει να ξεχάσει την κρίση αυξάνοντας την ήδη µεγάλη εσωστρέφειά της και γυρίζει την πλάτη σε µορφές δράσης ή προβληµατισµού που επιχειρούν να δώσουν καινούργιο περιεχόµενο στη δηµόσια σφαίρα». Στα δε περισσότερα µυθιστορήµατα θεµατικό πλαίσιο είναι η ελληνική οικογένεια, η οποία όµως πια «δεν περιγράφεται ως καταφύγιο, εγγύηση ασφάλειας, κύτταρο κοινοτικής συνοχής και αλληλοϋποστήριξης, αλλά ανεπανόρθωτα διαβρωµένη, δηλητηριασµένη, εστία κινδύνων και πρόξενος κάθε λογής ψυχικών διαταραχών».

Σε ώρες τέτοιας κρίσης είναι «που δεν περιµένει κανείς τίποτε από τον πολιτικό», όπως υποστηρίζει η Ελένη Ράντου στην «αταίριαστη» κουβέντα της µε τον Πέτρο Ευθυµίου (σελ. 12), υπό το βλέµµα του Θανάση Νιάρχου που θεωρεί και τους δύο ως «δροµείς που ενώ έχουν εκπαιδευτεί και οραµατιστεί ως πρωταθλητές τα χίλια µέτρα τούς υποχρεώνουν να τρέξουν, και µάλιστα ράθυµα, τα εκατό». «Το παιχνίδι µάς έρχεται τόσο πολύ έτοιµο απέξω. Οταν έχει έρθει ένα ∆ΝΤ και κάνει ελέγχους και σου λέει τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνεις, κι έχεις υπογράψει άνευ όρων παράδοση, είναι δυνατόν ένας πολιτικός να πει: εγώ χαράσσω αυτή την πορεία;» λέει η Ελένη Ράντου. Βέβαια αν προτιµήσει κάποιος να πιστέψει τον συγγραφέα αστυνοµικών µυθιστορηµάτων Τζέιµς Ελρόι (το νέο του βιβλίο «Το αίµα δεν σταµατάει ποτέ» στη σελ. 34) «όποιος δεν γνωρίζει πως η πολιτική είναι εγκληµατική, έχει µερικές βίδες λασκαρισµένες».

Ο Πέτρος Ευθυµίου από την πλευρά του βρίσκει πως οι καλλιτέχνες θα έπρεπε να έχουν έναν παραπάνω λόγο, καθώς «διαθέτουν ανέκαθεν ένα πλεονέκτηµα, γιατί η τέχνη είναι πάντα πιο ισχυρή καθώς µπορεί να προτάσσει την έννοια του ιδεώδους. Αντίθετα η πολιτική, όταν πάει να κάνει τα οράµατά της πράξη, εµπλέκεται µε το εφικτό. Στην ουσία η πολιτική κρύβει µέσα της µια προδοσία. Μπορεί ωστόσο να υπάρξει µια γέφυρα ανάµεσα στην πολιτική και την τέχνη, αν καταφέρουµε να εφαρµόσουµε την πρώτη ως µία από τις υψηλότερες των καλών τεχνών».

Α ν όχι από πολιτική και τέχνη, έχει αλήθεια ανάγκη η εποχή της κρίσης από υπερήρωες, όπως εκείνοι που γεννήθηκαν στα χρόνια που ένα µεγάλο κοµµάτι του δυτικού κόσµου έβγαινε από µία κρίση που είχε φέρει απόγνωση και αυτοκτονίες; Οπως οι υπερήρωες της DC Comics, που γιορτάζει τα 75 χρόνια της, µε ένα λεύκωµα για τους χάρτινους ήρωες που αγάπησαν οι απεγνωσµένοι, όπως ο Σούπερµαν, ο Μπάτµαν, η Wonder Woman, ο Flash (σελ. 8);

Ε χει ανάγκη από Σκέψη. Και κυρίως από Κατανόηση. Οπως την αποθέτει σε ένα βιβλίο για την ετερότητα ο Κωνσταντίνος ΤΣουκαλάς, προσπαθώντας να κατανοήσει µια εποχή που µας βρίσκει ενώπιους «µιας αβέβαιης και συνεχώς εξελισσόµενης αγοράς εργασίας, στην οποία καλούνται όλοι να αυτοδιαµορφωθούν ως προοπτικά “ευπώλητοι” και υπό τους όρους αυτούς ο καθένας εµφανίζεται ως αποκλειστικά “υπεύθυνος” για την ενδεχόµενη αποτυχία ή ατυχία του» (σελ. 36). Στο ίδιο βιβλίο ο Ηλίας Νικολακόπουλος διαβάζει «το όχι και τόσο µακρινό ενδεχόµενο µιας κοινωνίας όπου η ιδέα της ελευθερίας θα έχει συρρικνωθείστο δικαίωµα στη διαφορά, αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο στην ασυδοσία του κεφαλαίου όπου η ιδέα της ισότητας θα συνοψίζεται στην (ανύπαρκτη) ισότητα ευκαιριών και η αλληλέγγυα «αδελφότητα» θα έχει εξοβελιστεί από το κοινωνικοπολιτικό λεξιλόγιο».

Στην κατανόηση και την ετερότητα στέκεται, µε την εµπειρία του από την Κούβα του Κάστρο, από τα «οράµατα του σοσιαλισµού» ο συγγραφέας Λεονάρδο Παντούρα στη συνέντευξή του στη Μικέλα Χαρτουλάρη (σελ. 16): «Ο σοσιαλισµός είχε παντού την ίδια στάση απόρριψης των οµοφυλοφίλων, επειδή θέλησε να οικοδοµηθεί στη βάση της αποδοχής της διαφοράς και της ανεκτικότητας απέναντι στον άλλο». Μια Ελλάδα που ανακαλύπτει από στόµατα πολιτικών τούς (κακόηχους) «ντιντήδες» στη Βουλή και εκτός, θα στοιχηµάτιζε κάποιος πως θα µείνει αβασάνιστα στην επιφάνεια, στην «υπεράσπιση του διαφορετικού» και δεν θα εµβάθυνε τόσο, ώστε να φτάσει να ανασκαλέψει µία από τις ρίζες της κρίσης της…

∆ιαµορφώνοντας, δήθεν ελεύθερα, µόνος και ανταγωνιστικά, ατοµικές στρατηγικές, όπως κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ο άνθρωπος γίνεται «υπεύθυνος όχι µόνο για την επιβίωση και τον τρόπο ζωής του αλλά και για τους όρους της επικείµενης πτώσης του».