Χοιροποίητη οικοτεχνία

Το 1944 μας βρήκε οικογενειακώς στη γενέθλια κωμόπολη της μητέρας μου, την Αταλάντη. Μετά την εφιαλτική χρονιά της πείνας, ο πατέρας μου, φιλόλογος, ζήτησε απόσπαση για το Γυμνάσιο Αταλάντης
Εκεί η γιαγιά και οι θείοι, αγρότες νοικοκυραίοι, είχαν την προκοπή τους, τα ζαρζαβατικά τους, το αλεύρι, το λάδι, το κοτέτσι και δύο- τρία γουρούνια στην αυλή. Λάδωσε λίγο τ΄ άντερό μας. Τον ενάμιση χρόνο που ζήσαμε στο πατρικό της μητέρας – χειμώνας του ΄43, απελευθέρωση και τα πρώτα μηνύματα της εμφύλιας σύρραξης που, ιδιαίτερα στην επαρχία είχαν δείξει τα δόντια τους- περάσαμε από την ιταλική ήττα στη γερμανική θηριωδία της προσεχούς ήττας και από την υποσχόμενη νέα ζωή που ονειρευόμασταν στην αλληλοσφαγή, την πανάρχαιη μοίρα και παράδοση του γένους.

Τις παραμονές των Χριστουγέννων του ΄44 αποφασίστηκε να σφαγεί ο χοίρος της αυλής. Ηταν ένα τερατώδες θηλαστικό που ακίνητο λόγω πάχους είχε θρονιαστεί για μήνες μέσα σε μια άθλια λίμνη με λασπουριά.

Οταν αποφασίστηκε η σφαγή εμάς τα παιδιά μάς έπιασε ένας περίεργος πυρετός τρόμου και περιέργειας. Δεν είχαμε αρνητικές εντυπώσεις από τη σφαγή ζώου, αφού συχνά στην αυλή θείοι και θείες έσφαζαν κοτόπουλα, γαλοπούλες, κουνέλια και οι κυνηγοί συγγενείς έφερναν πέρδικες, σκαντζόχοιρους, ασβούς. Αλλά ο χοίρος της αυλής ήταν ένας οικιακός μύθος. Κάτι σαν ένας εφέστιος θεός, σαν Μολώχ παμφάγος, θηριώδης και απόλυτα «μακάριος».

Επιστρατεύτηκε βέβαια ειδικός σφάχτης που κατέφτασε με τα σύνεργά του· έναν μπαλτά, ένα σφυρί μάλλον βαριοπούλα, και μικρά, μεσαία, μεγάλα χαντζάρια. Μαζεύτηκε η γειτονιά, όπως αντιλαμβάνεσθε. Ο σφάχτης φορώντας γαλότσες μπήκε μέσα στον βούρκο, πλησίασε το μισοκοιμισμένο τέρας και με τη βαριοπούλα του κατάφερε δυνατό χτύπημα στο κεφάλι, στη ρίζα του κρανίου και της ραχοκοκαλιάς. Το θηρίο παρέδωσε το πνεύμα και τότε με τον μπαλτά χωρίστηκε το σώμα από την κεφαλή. Υστερα με τριχιές δέθηκε περίτεχνα το κορμί (το κεφάλι τοποθετήθηκε σε τεράστιο ταψί) και τρεις χεροδύναμοι άντρες το τράβηξαν έξω από τον βούρκο. Υστερα αφού το τοποθέτησαν πάνω σ΄ έναν μουσαμά, ο «μαέστρος» άρχισε να το γδέρνει.

Τότε συνέβη κάτι αποτρόπαιο και φρικτό. Μέσα από τον λιπώδη όγκο του χοίρου πετάχτηκαν μια δωδεκάδα ποντίκια που προφανώς είχαν τρυπήσει το δέρμα του και είχαν δημιουργήσει μέσα στο λίπος του στοές, όπου τρέφονταν και ασφαλώς γεννοβολούσαν. Με αριστουργηματικό τρόπο ο σφάχτης έγδαρε το δέρμα και το παρέδωσε στους σπιτικούς και ύστερα με τα μαχαίρια του λιάνισε το κρέας.

Ο τερατώδης εκείνος χοίρος ήταν μια τεράστια περιουσία για την οικιακή οικονομία. Τα έντερα και κάποια μέρη του κρέατος έγιναν λουκάνικα και κρεμάστηκαν στο κατώγι σε απλωμένες τριχιές. Το λίπος αποθηκεύτηκε και έγινε αντί για βούτυρο και λάδι απαραίτητο στο τηγάνι κυρίως. Σε πήλινα πιθάρια, λίπος και μέρη του κρέατος έγιναν με περίσσεια αλατιού κάτι σαν σύγκλινα. Τα κόκαλα βρασμένα έβγαζαν ένα ζελέ από το οποίο τις Απόκριες σερβιριζόταν ως έδεσμα η πηχτή. Το λευκό κρέας όλες τις μέρες των εορτών έως τα Φώτα ψητό, μαγειρευτό, τηγανητό, τα πλευρά φρικασέ, καταναλωνόταν στα οικογενειακά δείπνα. Το δέρμα του γουρουνιού με ειδική επεξεργασία, πήγαινε στα ταμπάκικα, στους βυρσοδέψες που το επεξεργάζονταν με φάρμακα, φυτικά και χημικά.

Το 1945 τον Σεπτέμβρη η οικογένειά μας ξαναγύρισε στη Λαμία, αφού έληξε η απόσπαση του πατέρα μου. Με ένα γράμμα του ο θείος μάς πληροφόρησε πως το δέρμα του χοίρου επεξεργασμένο μπορούσε να γίνει γερά και στερεά μποτίνια για την αφεντιά μου. Ζητούσε τα μέτρα μου. Πήγα στον τσαγκάρη της γειτονιάς και πάνω σε ένα χαρτόνι σχεδίασε τον περίγυρο του γυμνού μου πέλματος, μέτρησε με τη μεζούρα το μήκος, το πλάτος και το ύψος του κουντεπιέ και με τον ταχυδρόμο στείλαμε το χαρτόνι στην Αταλάντη. Παραμονές Πρωτοχρονιάς του 1946 έφτασαν τα μποτίνια μου με ωραία γερά κορδόνια και διάσπαρτα με καρφιά στη σόλα!

Τα μποτίνια μου ήταν στην αρχή φαρδιά, «για να κρατήσουν χρόνια», είπε η μάνα μου και τα στούμπωσε με βαμβάκι, ενώ έκοψε από ένα κιβώτιο γάλακτος χαρτονένιες σόλες και τις έβαλε για να μην κολυμπάει το πόδι μου. Αυτά τα μποτίνια τρία χρόνια μετά, γύρω στον Οκτώβρη του 1948, μου δημιούργησαν ένα ανεπούλωτο τραύμα. Στο ιδιωτικό σχολείο όπου φοιτούσα δωρεάν λόγω φιλίας του ιδιοκτήτη με τον εξόριστο τότε πατέρα μου. Ο ιδιοκτήτης αποφάσισε τη σχολική εορτή αποφοιτήσεως του 1949 να την αφιερώσει σε «σχολική» επιθεώρηση. Εφερε μάλιστα χορευτή από την Αθήνα να μας μυήσει στο είδος. Επελέγην να κάνω τον κομπέρ. Ενώ στις καθιστές πρόβες και στο τραγούδι μάλλον διέπρεπα δίπλα στο πιάνο της καθηγήτριας της μουσικής, όταν χρειάστηκε να κάνω πρόβα και να χορέψω κλακέτες και να τραγουδήσω «Και πού δεν πήγα στη Χαβάη, μη με ρωτάτε, πήγα στη χούλα-χούλα-χούλα…», ο χορογράφος με σταμάτησε και μου είπε: «Με τα καρφιά στις σόλες θα χορέψεις κλακέτες;». «Δεν έχω άλλα παπούτσια», είπα. «Απορρίπτεσαι και είναι κρίμα», είπε. Και διάλεξε για κομπέρ τον φίλο μου και μακαρίτη τώρα πια Πάνο Κατσίκη, γιο του πλέον μοδάτου υποδηματοποιού της πόλης μας! Το μίσησα εκείνο το τερατώδες κτήνος και κάθε φορά που φόραγα τα μποτίνια από το δέρμα του, το καταριόμουνα κι αυτό και τη μιζέρια της ζωής μας. Τα πρώτα παπούτσια χωρίς καρφιά τα φόρεσα όταν μπήκα στο γυμνάσιο και ηρέμησα όταν με διαβεβαίωσαν πως ήταν χειροποίητα αλλά όχι χοιροποίητα.