«και τα κρυμμένα πολιτικά σχόλια»

Δεν είναι τυχαίο το ότι αυτή η συλλογή κειμένων ανοίγει και κλείνει με τον πατέρα Παμούκ. Αυτός ο γοητευτικός ερωτύλος, κοσμοπολίτης, καλοπερασάκιας, διανοούμενος πολιτικός μηχανικός, που πάντα ενθάρρυνε τον γιο του στη συγγραφική του καριέρα, γίνεται το κλειδί για να παρουσιάσει πολύ κριτικά ο Ορχάν Παμούκ την τουρκική ελίτ, τον εκφυλισμό της, τον ματαιωμένο εκσυγχρονισμό της μετακεμαλικής Τουρκίας, τα πολλά πρόσωπα και τα πολλά απωθημένα της τουρκικής κοινωνίας.

Ο πατέρας Παμούκ για τον οποίο ο κόσμος «δεν ήταν πεδίο μάχης αλλά χώρος διασκέδασης», αυτός ο παραλίγο λογοτέχνης που «η βεβαιότητά του για το μέλλον και την οικονομική του άνεση δεν τού άφησαν περιθώρια να παθιαστεί με κάτι», εμπνέει το πιο προσωπικό και πιο σπαραχτικό κείμενο της συλλογής. Τη νουβέλα «Κοιτάζοντας από το παράθυρο», όπου ο αναγνώστης παρακολουθεί τον 8χρονο Ορχάν να πιάνει τον πατέρα του στα πράσα την ώρα που ετοιμάζεται να φύγει κρυφά στο Παρίσι εγκαταλείποντας τη γυναίκα και τους δύο γιους του. Το παιδί τον φιλάει, τον βλέπει να παίρνει ταξί και αργότερα, ενώ παίζει ανταλλάσσοντας κάρτες- φιγούρες με τον κυνικό αδελφό του, αντιλαμβάνεται το σούσουρο των συγγενών και τα δάκρυα της μάνας του. Εκείνες τις ώρες ο μικρός δεν συνειδητοποιεί ακριβώς τι του συμβαίνει, όμως το τραύμα δουλεύει υπόγεια. Αυτό μας το μεταδίδει ο συγγραφέας με τον πιο αριστοτεχνικό και υπαινικτικό τρόπο. Περιγράφει πώς ο Ορχάν χάνει σταδιακά τις πιο αγαπημένες φιγούρες του ρισκάροντας στο παιχνίδι με τον αδελφό του, πώς ρημάζει το άλλοτε αριστοκρατικό σπίτι της καταθλιπτικής γιαγιάς του από την πλευρά της μάνας του, πώς έχει αλλάξει όλη η γειτονιά του. Και έτσι έμμεσα, αλληγορικά, μας μιλάει για τον πόνο, τη θλίψη, την εγκατάλειψη, τον έρωτα που παρέρχεται, τη ζωή που πληγώνει, τις αλήθειες που κρύβονται, τα γυρίσματα της τύχης, την ήττα και τη λήθη. Εξαιρετικό.

Με παρόμοιο τρόπο διάφορα λογοτεχνικά έργαοι Σημειώσεις από το υπόγειο του Ντοστογιέφσκι, η Αντα και η Λολίτα του Ναμπόκοφ κ.ά. και διάφοροι συγγραφείς- ο Ουγκό, ο Ζιντ, ο Ρούσντι, ο Λιόσα κ.ά.- γίνονται αφορμή για να ξεδιπλώσει τα «πιστεύω» του. Ο Ρούσντι λ.χ. του επιτρέπει να αναστοχαστεί την (και δική του) συνθήκη του συγγραφέα της περιφέρειας ο οποίος γίνεται διεθνής, ενώ ο φετινός νομπελίστας Μάριο Βάργκας Λιόσα γίνεται αφορμή για να σχολιάσει την αυτονομία της λογοτεχνικής ποιότητας ενός έργου, σε σχέση με την ιδεολογική στράτευση του συγγραφέα του. Ο Παμούκ θυμίζει ότι ο Λιόσα είχε δηλώσει θαυμαστής της Μάργκαρετ Θάτσερ αλλά σημειώνει: «Είναι τόση η γοητεία της γραφής του Βάργκας Λιόσα και τόση η ζωντάνια των απόψεών του, που εξαιτίας τους, ακόμη και όταν δεν συμφωνούμε με τις πολιτικές του θέσεις, δεν μπορεί παρά να νιώσουμε αγάπη για τον συγγραφέα που πιστεύει σε αυτές με την αθωότητα μικρού παιδιού».