Ο εκσυγχρονιστής Μααλούφ

«Η λογοτεχνία είναι πολύ πιο σημαντική σήμερα από οποιαδήποτε άλλη εποχή. Επειδή είναι δουλειά της να φαντάζεται άλλους κόσμους- και σήμερα έχουμε ανάγκη να οραματιστούμε έναν κόσμο διαφορετικό-, όπως είναι δουλειά της να φωτίζει άλλες κουλτούρες σε βάθος- και σήμερα που συνυπάρχουμε με τόσους “Αλλους”, έχουμε ανάγκη να τους γνωρίζουμε ουσιαστικά κι όχι μέσα από στερεότυπα ή έτοιμες ιδέες». Ο Αμίν Μααλούφ τα λέει αυτά με μια φωνή που σε υπνωτίζει, σε κομψά παριζιάνικα, όμως τονίζοντας τα «ρρρρ». Κι έτσι τον καταλαβαίνουν ότι έρχεται από μακριά αλλά κι ότι είναι αφομοιωμένος στη Γαλλία.

Λιβανέζος καθολικός, που γεννήθηκε στη Βηρυτό και μετανάστευσε στη Γαλλία στα 27 του, το 1976, αφού ξέσπασε ο εμφύλιος στον Λίβανο (“ως συνέπεια της διένεξης Ισραηλινών και Παλαιστινίων με την ανάμειξη της Συρίας”), μιλούσε με την οικογένειά του αραβικά.

Ομως στην εκκλησία άκουγε τη λειτουργία στα ελληνικά διότι ο πατέρας του ήταν μελκίτης (ελληνορθόδοξοι που τον 17ο αιώνα προσχώρησαν στον καθολικισμό), αποφοίτησε από γαλλικό σχολείο γιατί το απαίτησε η μητέρα του που ήταν μαρωνίτισσα (καθολική) και είχε συγγενείς προτεστάντες με τους οποίους συνεννοούνταν στα αγγλικά. Η περίπτωσή του καθρεφτίζει ιδανικά την εκσυγχρονιστική αντίληψη στον διάλογο Ανατολής- Δύσης σε όλα τα πεδία: πολιτισμικό, θρησκευτικό, πολιτικό. Κι αυτό είναι το μήνυμα που θέλει να περάσει με τα βιβλία του, δοκίμια και μυθιστορήματα, τα οποία πατάνε στην Ιστορία, αλλά έμμεσα παραπέμπουν στην αιματηρή πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής κατά τα τελευταία 30 χρόνια. Το ελληνικό κοινό- όπως και το διεθνές- τον αγκάλιασε χάρη στις Σταυροφορίες από τη σκοπιά των Αράβων (Λιβάνης), η Γαλλία τον βράβευσε το 1993 για τον Βράχο του Τάνιος (Ωκεανίδα), μυθιστόρημα βασισμένο στις παραδόσεις της γενέτειράς του ενώ οι Ισπανοί τον τίμησαν πρόσφατα για το σύνολο του έργου του. Με αυτή την αφορμή τον συναντήσαμε μαζί με τον Aνταίο Χρυσοστομίδη, προχθές, στο διαμέρισμά του σε μια καθωσπρέπει γειτονιά του Παρισιού, στο πλαίσιο της τηλεοπτικής σειράς «Οι κεραίες της εποχής μας» (ΕΤ1, παραγωγή S.m. art).

«Δεν θα έλεγα ότι ο μουσουλμανικός κόσμος είναι παρεξηγημένος στη Δύση», μας είπε. «Πιστεύω όμως ότι η εικόνα του, όπως την έχουν διαμορφώσει οι Δυτικοί, είναι απλουστευτική κι ότι η αντίληψή τους γι΄ αυτόν δεν είναι ακριβοδίκαιη. Από την άλλη, υπάρχουν εκεί πραγματικότητες που είναι εξαιρετικά ανησυχητικές. Οταν παρακολουθήσει κανείς τι υφίστανται οι χριστιανοί στο Ιράκ και τι συμβαίνει μεταξύ σιιτών και σουνιτών ή τι τραβάνε οι μειονότητες στο Πακιστάν, δεν θα βρει καμία λογική εξήγηση για τέτοια μαρτύρια. Δεν υπήρξε ποτέ περίοδος τόσο σκοτεινή στον αραβικό και τον μουσουλμανικό κόσμο όσο η σημερινή. Κι αν μέμφομαι για κάτι τη Δύση, δεν είναι επειδή επιθυμεί να επεκτείνει το πολιτικό της σύστημα προς τον Τρίτο Κόσμο, αλλά επειδή δεν εφαρμόζει τις δημοκρατικές αρχές της έξω από τα σύνορά της».