Κουτσά στραβά

«Να λάµνεις στον σκοτεινό ποταµό / πάνω νερά / να πηγαίνεις στον αγνοηµένο δρόµο / στα τυφλά, πεισµατάρης», έλεγε ο Οµηρος στο πολύφηµο έπος του, την Ιλιάδα, όπως την απέδωσε στη νέα γλώσσα µας – έργο ζωής – ο καθηγητής ∆ηµήτρης Ν. Μαρωνίτης. Κι όπως ακούγεται κάθε Πέµπτη, είκοσι τέσσερις συναπτές, όσες και οι επικές ραψωδίες, στο Εθνικό, από είκοσι τέσσερις πρωταγωνίστριες, µε πέντε µόλις ευρώ είσοδο (σελ. 12). Θα ήταν δώρο πολύτιµο σ’ αυτές τις ανίερες, σφιχτές οικονοµικά εποχές, αν µπορούσε κανείς να φτάσει και µε ασφάλεια ως την εθνική της Ελλάδας σκηνή, στο κέντρο της εγκληµατικότητας και της εγκληµατικής δηµοτικής αδιαφορίας, όπως και οι εργαζόµενοι έχουν καταγγείλει.

«Οταν συγκρούστηκαν οι αφαλωτές ασπίδες, ακούστηκε ορυµαγδός ανή κουστος• αχώριστοι οι αλαλαγµοί κι οι στε ναγµοί όσων τον όλεθρο σκορπούσαν κι εκείνων που στον όλεθρο γλιστρούσαν». ∆εν έχει αυτό το χρώµα του τρωικού πολέµου η «αταίριαστη» συνάντηση της υπουργού Τίνας Μπιρµπίλη µε τον σκηνοθέτη Θόδωρο Τερζόπουλο, υπό την καθοδήγηση του Θανάση Νιάρχου (σελ. 10). Εχει όµως χρώµα… άρνησης της πολιτικής – κι ας µιλά η πρώτη από θώκο.

«Αν υπάρχει κάτι υγιές στην πολιτική, είναι το γεγονός πως είναι φθαρτή.

Αυτή η φθορά όσο συντοµότερα συντελείται τόσο το καλύτερο. Οµως και το να θεωρεί κανείς την τέχνη µια υπόθεση αθάνατη είναι ψευδαίσθηση. Γιατί και η τέχνη αλλάζει, σε σχέση µε µορφές που έχουν επικρατήσει µέσα στον χρόνο. Απλά παραγνωρίζουµε την εξέλιξη αυτή, γιατί νιώθουµε την ανάγκη να υπάρχει µέσα µας η τέχνη ως κάτι που δεν αλλάζει. Ακριβώς επειδή έχει να κάνει µε το κοµµάτι των συναισθηµάτων µας που δεν µπορούµε να φανταστούµε ότι είναι δυνατόν να µην έχουν διάρκεια». «Πώς µάστορης στον τοίχο ενός ψηλού σπιτιού συνάρµοσε / πέτρες πυκνές, για να µπορεί ν’ αντισταθεί στο µένος των ανέµων, / έτσι κι αυτών τα κράνη κι οι αφαλωτές ασπίδες συναρµόστηκαν». Και η νέα εποχή, που τείνει στην πνευµατικότητα (όπως έλεγε χθες σε συνέντευξή του ο διάσηµος αργεντινός τενόρος Μαρσέλο Αλβαρες που έρχεται στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) και στη χρηστικότητα, ακριβώς γιατί χάνει τα κεκτηµένα της, κάπως έτσι βρίσκει λύσεις. Και στο ντιζάιν. Για να συνεχίσει να έχει χρήστες κι αγοραστές: MP3 players που µοιάζουν µε βότσαλα, κινητά τηλέφωνα που φαίνονται κατεστραµµένα, φοιτητικοί καναπέδες που αντέχουν το βάρος τεσσάρων φοιτητών προτείνουν οι «προφήτες» µιας νέας ιδέας για το ντιζάιν, ο Σέρβος Μπράνκο Λούκιτς και η Ολλανδή Χέλα Τζονγκέριους (σελ. 14).

Απάτες δεν στήνουν µόνον οι άνθρωποι. Στήνουν κι οι θεοί. Απόδειξη η «∆ιός απάτη» στη Φ ραψωδία της Ιλιάδας. Αραγε, αυτό εξωραΐζει το µέγα αίνιγµα της τέχνης του Ορσον Γουέλς (σελ.

6); Που στην ταινία του «Αλήθειες και ψέµατα» («F for Fake») µιλά για «απάτες, κοροϊδίες και πλάνες», αλλά πάνω απ’ όλα για «την έννοια του επίπλαστου στην τέχνη», συνεπαρµένος από την απίστευτη, µυθιστορηµατική περίπτωσή του, του µεγαλύτερου παραχαράκτη τέχνης του 20ού αιώνα. Ελµίρ ντε Χόρι, ο οποίος µπορούσε να µιµηθεί µε άνεση, ακόµη και µπροστά σε µια ανοιχτή κάµερα, έναν Ματίς, έναν Μοντιλιάνι ή έναν Πικάσο, αρκεί να του το ζητούσες…

«Κ ι όπως κινούσε οργίλος ο θεός, φάνηκε σαν τη µαύρη νύχτα σκοτεινός»… Αυτή την (οµηρική) µαύρη νύχτα βρήκαν στη Γη της Επαγγελίας των ονείρων τους χιλιάδες Αµερικανοί που αναζήτησαν στη Σοβιετική Ενωση µια καλύτερη τύχη ή την εκπλήρωση των ιδεολογικών τους προσδοκιών (κάτι σαν αυτό που βρίσκουν κι οι ελπίδες κάθε σηµερινού ιδεολόγου στα ανοιχτά χέρια – µόνον για παρά, όπως διαρκώς αποδεικνύεται – της Αριστεράς των ατέρµονων συµβάσεων και της καταδίκης σε ένα χειρότερο αύριο, πιο µίζερο από το χθες…). Το βιβλίο του Τιµ Τζουλιάνδης «Οι εγκαταλειµµένοι» γίνεται µάρτυς και κατηγορώ για τις µαζικές συλλήψεις από το 1935, τις ανακρίσεις, τις δίκες για «προσπάθεια ανατροπής της σοβιετικής εξουσίας» και «υπονοµευτική δράση», τις εκτοπίσεις και τις εκτελέσεις. Σηµαίνοντας και την είσοδο της σοβιετικής κοινωνίας σε µια περίοδο ανασφάλειας και φόβου (σελ. 15). «Ποιος είσαι κι από πού κρατάει η σκούφια σου, / που τόλµησες ν’ αντικρυστείς µαζί µου;» έλεγε ο Αχιλλέας στην Ιλιάδα. Το αιώνιο πάθος, ο αιώνιος πόθος, είναι η απάντηση του Βλαντιµίρ Ναµπόκοφ, που είχε κρυµµένη, ηµιτελή, την «άλλη» Λολίτα του, ή τη Λολίτα-µετά-τη-Λολίτα, όπως γράφει η Μικέλα Χαρτουλάρη στη «Λοξή µατιά» (σελ. 40), για το «Πρωτότυπο της Λώρας» που βάσταξε ο γιος του και τώρα κυκλοφορεί και στα ελληνικά. Σερσέ λα φαµ; Τη Φλόρα, το 24χρονο ακαλλιέργητο, ανυπόµονο, αχόρταγο και ορεκτικό θηλυκό του Ναµπόκοφ; Ή, µήπως, σερσέ… τα αιώνια ανθρώπινα πάθη;

Οπως έχει πει – και γράψει – ο ιρλανδός ποιητής Μάικλ Λόνγκλεϊ, «η ποίηση µετά τον Οµηρο είναι κάπως σαν τον Μπαχ. Η µουσική άλλαξε µετά τον Μπαχ, αλλά δεν έγινε ποτέ καλύτερη». Ισως γι’ αυτό η οµηρική ποίηση µπορεί να ηχεί λυτρωτικά σε «µαύρες» εποχές σαν τη δική µας. Θυµίζοντας το µέγα πάθος και τα πάθη της ανθρώπινης γενιάς, σαν το απόσπασµα από τη Ζ ραψωδία (κατά ∆ηµήτρη Μαρωνίτη):

«Οπως των φύλλων η γενιά, τέτοια και των ανθρώπων η φυλή• τα φύλλα, άλλα τα ρί χνει ο άνεµος στη γη, άλλα φυτρώνουν όµως στο φουντωµένο δάσος, σαν φτάσει η εποχή της άνοιξης. Ετσι και των ανθρώπων η φυλή, ανθίζει η µια γενιά, φυλλορροεί η άλλη και µαραίνεται».