Απόψε πάμε ραψωδία

Είναι μισή ώρα πριν από την έκτη απογευματινή και στον πολυτελή διάδρομο έξω από την αίθουσα εκδηλώσεων του Εθνικού Θεάτρου ακούγεται το συνηθισμένο, πια, σούσουρο της Πέμπτης. Τέτοια μέρα, κάθε εβδομάδα, από τον περασμένο Οκτώβριο, 24 ελληνίδες ηθοποιοί διαβάζουν την Ιλιάδα, στη νέα μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη. Απόψε είναι η σειρά της Φιλαρέτης Κομνηνού και του μουσικού Νίκου Βελιώτη, που με τη συνεργασία τού σκηνοθέτη Βίκτωρα Αρδίττη, παρουσιάζουν τη ραψωδία Ζ.
Και όπως κάθε Πέμπτη, γίνεται το αδιαχώρητο
Νέοι άνθρωποι, πρωτοετείς του Εθνικού που βρήκαν την ώρα για μερικές ασκήσεις αγωγής λόγου, αριστοκρατικής κοψιάς κυρίες με βαριεστημένους συζύγους, δύο παρέες τριαντάρηδων που συζητάνε ήσυχα και άλλοι πιστοί της υπερχιλιετούς προφορικής παράδοσης του λαού έχουν έρθει να ακούσουν την ξακουστή Ζ΄ της Ιλιάδας. Ανάμεσά τους, μια στρουμπουλή λάτρις των ομηρικών επών κρατάει σφιχτά μια τσάντα στο τριμμένο παλτό της, ενώ ένα αεικίνητο γκρουπ μαθητών γελάει μέχρι την πρώτη παρατήρηση των φιλολόγων του. «Ηρθαμε να ακούσουμε τη ραψωδία που μαθαίνουμε και στο σχολείο. Διαβάσαμε κι εμείς σαν θέατρο τον διάλογο Εκτορα- Ανδρομάχης στην τάξη. Στο διαγώνισμα, μάλιστα, πήρα 17», λέει ο Διονύσης από το 2ο Γυμνάσιο Αρτέμιδος και δέχεται τα πειράγματα των συμμαθητών του. Η Εβελιν, φοιτήτρια του Εθνικού, έχει ήδη παρευρεθεί σε άλλες δύο ραψωδίες και απόψε ήρθε να ακούσει την καθηγήτριά της, Φιλαρέτη Κομνηνού. «Η ανάγνωση ενός μη θεατρικού κειμένου είναι πολύ ιδιαίτερη», λέει. «Το σώμα και η προφορά είναι πολύ σημαντικά εργαλεία για έναν ηθοποιό».

Σε ένα κοντινό τραπεζάκι πωλούνται και οι δύο τόμοι τής κατά Δημήτρη Μαρωνίτη Ιλιάδας και μερικοί αγοραστές ζητάνε ένα αυτόγραφο από τον μεταφραστή, που μόλις καταφθάνει. Κάποιοι τον φιλάνε σταυρωτά κι εκείνος ανταποδίδει χαρούμενα. «Επανερχόμαστε στον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνονταν τα ομηρικά έπη στην αρχαιότητα, όταν είχαν ακροαματικό χαρακτήρα. Και όπως φαίνεται, το κοινό διψάει να ακούσει», λέει ο φιλόλογος. Προς το παρόν, το κοινό περνάει στα ενδότερα και καταλαμβάνει εύκολα μια αίθουσα χωρητικότητας περίπου 280 ατόμων. Καθισμένες ήδη, δύο συνταξιούχοι από τους «Φίλους του Αρχαιολογικού Μουσείου» συζητάνε χαμηλόφωνα: «Εχω διαβάσει την Ιλιάδα στο πρωτότυπο και έχω καταγοητευτεί», λέει η κυρία Ευαγγελία. Η φίλη της, η κυρία Κλεοπάτρα, συμφωνεί, επαυξάνει και βολεύεται στη θέση της. Πιο ήσυχη και έτοιμη από όλους είναι μόνο η σκηνή της αίθουσας. Δεν έχει άλλωστε και πολλά. Αναλόγιο, μικρόφωνο και σκαμπό για την ηθοποιό, μια καρέκλα και μια μικρή ηλεκτρονική κονσόλα για τον μουσικό.

Τις πρώτες σειρές τιμούν ο μεταφραστής και η παρέα του, άνθρωποι του θεάτρου, γνωστοί ηθοποιοί και άλλοι επίσημοι. Το αφοσιωμένο κομμάτι του κοινού φιλοξενείται στα μεσαία καθίσματα της αίθουσας, ενώ στη γαλαρία έχουν στρογγυλοκάτσει, ως συνήθως, οι μετριοπαθείς και οι χαλαροί. Στα πλαϊνά στέκονται οι ευγενείς φοιτητές του Εθνικού και μερικοί αργοπορημένοι. Ελάχιστα λεπτά μετά τις έξι, οι τρεις πολυέλαιοι χαμηλώνουν τον φωτισμό τους και από την πόρτα της σκηνής ξεμυτίζει το μαύρο τσέλο του Νίκου Βελιώτη, ακολουθούμενο από τον ίδιο και τη Φιλαρέτη Κομνηνού. Χειροκροτήματα, μουρμουρητό και τελικά ησυχία. Ο μουσικός πυροδοτεί στην κονσόλα του μια μπάσα συχνότητα, αντάξια της μάχης που θα επακολουθήσει, και η ηθοποιός αρχίζει την ανάγνωση. Εξιστορεί τα πολεμικά τεκταινόμενα μεταξύ Δαναών και Τρώων, στο μέσο των ποταμών Ξάνθου και Σιμόη, όπου ο Τελαμώνιος Αίας σφάζει καμπόσους Τρώες, ο Διομήδης επίσης, και ο Αντίλοχος χειρίζεται με μεγάλη επιδεξιότητα το λαμπρό του δόρυ.

Ολοι κοιτούν και κυρίως ακούν με περίσσια προσοχή τη ραψωδό του 21ου αιώνα. Η μπάσα συχνότητα από τα ηχεία γεμίζει την αίθουσα σαν υπόκωφη βουή, σταματάει για λίγο, αντικαθίσταται από ένα αφαιρετικό τσέλο και επανέρχεται οξεία σαν τη μάχη που εκτυλίσσεται στη ραψωδία. Μέχρι που ένα «δόρυ» εκτοξεύεται και από το κοινό. «Ακούγεται ένας ενο χλητικός βόμβος. Δεν ακούμε καλά», λέει ενοχλημένη μια κυρία, επιστρατεύοντας ανύπαρκτες γνώσεις ηχοληψίας. Ευτυχώς η πλειονότητα έχει υποψιαστεί τη μουσική προσέγγιση και έπειτα από ένα αδύναμο μουρμουρητό όλα συνεχίζουν κανονικά. Η στρουμπουλή λάτρις της αρχαίας γραμματείας έχει φορέσει γυαλιά και διαβάζει ευλαβικά ένα ξεπουπουλιασμένο βιβλίο ανοιγοκλείνοντας τα χείλη της. Οι ήρωές της έχουν πλέον παραχωρήσει τη θέση τους στον μύθο του Βελλεροφόντη και στον Λυκούργο με τη βουκέντρα του και η αφήγηση συνεχίζεται ακάθεκτη. «Το στοίχημα είναι να διαβάσεις ελκυστικά μια ιστορία. Είναι η ίδια δυσκολία που είχαν οι αφηγητές πριν έρθει η τηλεόραση και το ραδιόφωνο», θα πει μετά το τέλος από το καμαρίνι της η ηθοποιός, προς το παρόν όμως δεν δείχνει να αντιμετωπίζει κανένα πρόβλημα. Στα λεπτά που απομένουν μέχρι το τέλος της ραψωδίας, η Κομνηνού διαβάζει με όλο το νευρικό της σύστημα και οι θεατές ακούν μαγνητισμένοι τον Εκτορα να αρνείται το γλυκόπιοτο κρασί της μάνας του. Η μουσική εναλλάσσεται μεταξύ τσέλου και κονσόλας, ο Πάρις μεταξύ αδράνειας και πολέμου, μέχρι που, λίγο πριν συμπληρωθούν τα λεπτά μιας ώρας, ο Βελιώτης καταλήγει σε ένα μεγαλοπρεπές ματζόρε, δίπλα στον τελευταίο στίχο της Ζ΄. Πριν καλά-καλά ανάψουν τα φώτα, το χειροκρότημα ξεσπά. Ο Μαρωνίτης σηκώνεται όρθιος και αποθεώνεται, αγκαλιάζεται με την Κομνηνού, που δοξάζεται επίσης, ενώ γύρω τους μαζεύονται οι γυμνασιόπαιδες

Ηρθαμε να ακούσουμε τη ραψωδία που μαθαίνουμε και στο σχολείο.
Στο διαγώνισμα, μάλιστα, πήρα 17, λέει ο Διονύσης από το 2ο Γυμνάσιο Αρτέμιδος και δέχεται τα πειράγματα των συμμαθητών του

της Λούτσας. Ο κόσμος σπεύδει για συγχαρητήρια, στη συνέχεια κατευθύνεται με δυσκολία προς την έξοδο και το τραπεζάκι με τις μεταφράσεις ανεβάζει τον τζίρο του. Είναι όλοι ενθουσιασμένοι. «Πολύ δυνατή αφήγηση, με πολλές εναλλαγές στη φωνή. Και ο Μαρωνίτης, όμως, έκανε τρομερή μετάφραση», λέει με αισιοδοξία για το μέλλον η Εβελιν από το Εθνικό. «Η καλύτερη ανάγνωση μέχρι στιγμής», λέει η κυρία Ευαγγελία από τους «Φίλους του Αρχαιολογικού» και η φίλη της, η Κλεοπάτρα, δεν διαφωνεί ούτε αυτή τη φορά. Ο Βελιώτης δεν βρίσκει αρνητικό το γεγονός ότι η μουσική προσέγγισή του προκάλεσε και μερικές αντιδράσεις και η Κομνηνού εξηγεί τη γενική ιδέα του εγχειρήματος και την αποψινή προσέγγιση: «Μερικοί αντιλαμβάνονται τέτοιες προσπάθειες σαν φιλολογικές εκδηλώσεις, κάθε ηθοποιός όμως κάνει και μια συγκεκριμένη πρόταση. Εμείς δεν θέλαμε να κάνουμε κάτι γλυκερό με μια ραψωδία που είναι σκληρή και αιχμηρή», λέει ενώ ο κόσμος αραιώνει. Και η «παράσταση» μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί επιτυχημένη. Οι μαθητές αποχωρούν μέσα σε γέλια και χαρές, οι καθωσπρέπει κυρίες πιάνονται από το μπράτσο των συζύγων για να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους της Ομόνοιας και δίνουν ραντεβού για την επόμενη ραψωδία. Δεν είναι οι μόνες που θα ξανάρθουν. «Συνήθως, όποιος βλέπει μια ραψωδία έρχεται και στις επόμενες. Κάθε βράδυ έχουμε δεκάδες άτομα στην αναμονή», λέει η κυρία Θεοδώρα Βασιλάκη, υπεύθυνη τμήματος αποδοχής. Αλλωστε, η «Ιλιάδα εξ ακοής», ραψωδία τη ραψωδία, ελκύει όλο και περισσότερο νεαρόκοσμο, που δεν τσιγκουνεύεται τα πέντε ευρώ του για να ακούσει κάτι διαφορετικό. Αλλά έχει και μάλλον σταθερούς επισκέπτες, όπως εκείνη τη στρουμπουλή θαυμάστρια του Ομήρου, που, φεύγοντας εκστασιασμένη από τη βραδιά, ξανασφίγγει τις σημειώσεις της και αποχωρεί μες στη λαμπρή της αρματωσιά, αστράφτοντας σαν ήλιος.

info

Κάθε Πέμπτη έως 31 Μαρτίου στις 18:00, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Εθνικού Θεάτρου (Κτίριο Τσίλερ, Αγίου Κωνσταντίνου 22-24, τηλ.
210-5288.1
70). Την Πέμπτη 9 Δεκεμβρίου, η ηθοποιός Πέμυ Ζούνη διαβάζει τη Ραψωδία Θ. Είσοδος: 5 ευρώ.