«… και φωνάζαν µε λαχτάρα, αχ, αγοροκοριτσάρα»

Ογδόντα χρόνια πριν οι ρεµπέτισσες, αλλά και το κοινό τους, ήταν πιο απελευθερωµένες και πιο ελεύθερες από το σηµερινό γυναικείο κοινό.
Οι στίχοι των τραγουδιών τους ήταν σχεδόν επιθετικοί και πάντως προχωρηµένοι, ειδικά σε ερωτικό επίπεδο.
Μια έρευνα στην πιο ελεύθερη εποχή του γυναικείου τραγουδιού καταλήγει τώρα σε µια µουσική παράσταση.

«Σου τοείπα καιστο λέγω θέλω να ‘χω εγώ πολλούς», λέει το ρεµπέτικο «Στους Ποδαράδες µια Πολίτισσα» του Αντώνη ∆ιαµαντίδη, που ερµηνεύει σε µια εκτέλεση ο Γρηγόρης Ασίκης (υπάρχει και η εκτέλεση του Ζαχαρία Κασιµάτη) και ανοίγει την κουβέντα για τα ήθη της δεκαετίας του ’30, τον τρόπο που αυτά αποτυπώνονται στα ρεµπέτικα της εποχής, αλλά και πώς σκιαγραφείται ένας ξεχασµένος τύπος γυναίκας – των αρχών του 20ού αιώνα – ξένος προς την καριέρα, τα µπλάκµπερι, τα meetings, τα καλά εστιατόρια ή και τα ντιβάνια των ψυχαναλυτών.

Κατ’ αρχάς ξαφνιάζει πώς τα περίπου 80 ρεµπέτικα µε αναφορά σε αυτές τις γυναίκες – που συγκέντρωσε ο ερευνητής του ρεµπέτικου Πάνος Σαββόπουλος – γράφτηκαν από άνδρες συνθέτες και µάλιστα απ’ τους πιο νοικοκύρηδες ή και ορθολογιστές τηςεποχής όπως τον Παναγιώτη Τούντα, που διετέλεσε και καλλιτεχνικός διευθυντής της Columbia, αλλά καιτης His Master’s Voice από το 1931 έωςτο 1940. Υπάρχουν ρεµπέτικα µεθέµα τη γυναίκα της εποχής – που πάντως δεν ήταν και η πλειονότητα – που εντυπωσιάζουν. Σε κάποια απ’ αυτά η γυναίκα αποφάσιζε πώς θέλει τον άνδρα. Υπάρχουν ρεµπέτικα που απαξίωναν το χρήµα. Αλλα περιέγραφαν το γυναικείο καµάκι. Ορισµένα είναι ακόµη πιο τολµηρά και θυµίζουν µικρά σενάρια µε πρωταγωνίστρια µία οµοφυλόφιλη – το «Γίνοµαι άντρας» του Παναγιώτη Τούντα είναι ένα τέτοιο. Μάλιστα ορισµένα είναι ακραία τραγούδια ακόµη και για τησηµερινή εποχή που διανύσαµε τόσα χιλιόµετρα διεκδίκησης δικαιωµάτων και ενθάρρυνσης της καλλιτεχνικής δηµιουργίας. Το ρεµπέτικο «Οι δύο χήρες» του Κώστα Καρίπη µιλάει για δύο χήρες (µια Κοκκινιώτισσα και µια Σµυρνιά) που αγάπησαν τον ίδιο άνδρα λόγω λειψανδρίας της εποχής (πόλεµοι, µετανάστευσή κ.ά.). Είναι αποκαλυπτικό πώς τελειώνει: «Και τον οµορφονιό τους όπως εσυµφωνήσανε τον είχανε κι οι δυο τους».

Ο Πάνος Σαββόπουλος προσθέτει ένα ακόµη ενδιαφέρον στοιχείο: «Οι τραγουδίστριες που τα ερµήνευσαν, ήταν µαζεµένα κορίτσια, µπορούµε να πούµε συντηρητικά, δεν ήταν χαρακτηριστικά παραδείγµατα ρεµπετισσών.Η Ρίτα Αµπατζή ή η Ρόζα Εσκενάζυ δεν ζούσαν (ακριβώς) σαν ρεµπέτισσες».

Μάλιστα πολλά ρεµπέτικα µεκυρίως θέµα τις γυναίκες των τεκέδωνµε τη σπάνια εξωστρέφεια (που αδίκως ταυτίστηκε µε την πορνεία) τραγουδήθηκαν από…άνδρες, όπωςοι «∆ύο Χήρες» πουερµήνευσε ο Στελάκης Περπινιάδης.

Κι αλήθεια, ποιος έχει γράψει τραγούδι σήµερα για γυναικείο καµάκι όπως την «Αγιοθοδωρίτισσα» του Βαγγέλη Παπάζογλου; Εδώ η πρωταγωνίστρια – κάτοικος του χωριού της Αττικής – πειράζει τους «σοφέρηδες» που έρχονται απ’ την Αθήνα. Ακόµη, στο «Γκαρσόν» του Γρηγόρη Ασίκη (γράφτηκε το 1933), µια γυναίκα µιλάει τρυφερά για ένα γκαρσόνι µε τη φωνήτης Ρόζας Εσκενάζυ ενώ στο «Μαριανθάκι»του Παναγιώτη Τούντα έχουµε µιασαφή απαξίωση του χρήµατος απ’ τη µεριά του «ασθενούς» φύλου: «Είµαι το Μαριανθάκι / που δεν αγάπησα ποτέ µου τα λεφτά / ε, ρε, να δεις µεράκι, κουβαρνταλίκι /µε τους µάγκες στα γερά». Το διαχρονικό µουσικό είδος του ρεµπέτικου υπήρξε πολύ πρωτοποριακό για την εποχήτου και παρά την αρχική αµφισβήτηση, σήµερα µοιάζει να διεµβολίζει όλατα κοινωνικά στρώµατα και να βρίσκει απήχηση στη νεολαία. Η τολµηρή θεµατική των στίχων του, η απλότητα (και µουσικά), η ανεπιτήδευτη ειλικρίνεια, αποτελούν τα δυνατά χαρτιά του, ενώ οι σύλλογοι και τα συγκροτήµατα µε ρεµπέτικα ξεφυτρώνουν σε όλο τον κόσµο. «Εχουµε σήµερα συλλόγους σεΓαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Σουηδία, ακόµη και γκρουπ για τον Μάρκο Βαµβακάρη στην Ιαπωνία!», περιγράφει στα «ΝΕΑ» ο Πάνος Σαββόπουλος. «Τα ρεµπέτικα ελκύουν τη νεολαία. Ντρέποµαι όταν πηγαίνω στα ρεµπετάδικα αφού το κοινό έχει µέσο όρο ηλικίας 25-30 ετών και νιώθω µεσήλικας. Σε αυτό το είδος θα δείτε και ερασιτέχνες µουσικούς από άλλα επαγγέλµατα όπως τον Γιώργο Νινιό ή τον Ιεροκλή Μιχαηλίδη ή τον Παύλο Κοντογιαννίδη. Επίσης, σε µεγάλο βαθµό ακούν ρεµπέτικα και οι γυναίκες», συµπληρώνει.

Ποιος έχει γράψει τραγούδι σήµερα για γυναικείο καµάκι όπως την «Αγιοθοδωρίτισσα» του Βαγγέλη Παπάζογλου;
Η πρωταγωνίστρια, κάτοικος του χωριού της Αττικής, πειράζει τους «σοφέρηδες» που έρχονται απ’ την Αθήνα

Ρεµπέτικoς φεµινισµός

Σαν εµένανε, τσαχπίνα, δεν έχ’ άλλη στην Αθήνα, γίνοµ’ άντρας πρώτο πράµα µε πιστόλι και µε κάµα κι έχω γκόµενα µια δούλα και της τα ‘χω πάρει ούλα.

Ενα βράδυ µαζευτήκαν κι όλοι απάνω µου ριχτήκαν και αρχίσαν µαστορόδια µε τη γλώσσα τους τη τόφια και φωνάζαν µε λαχτάρα, αχ, αγοροκοριτσάρα «Γίνοµαι άντρας», του Παναγιώτη Τούντα