Κουτσά στραβά

«Φτάνει πια αυτό το κακόθυμο και στείρο κατσούφιασμα που μας κάνει να απομονωνόμαστε στη γωνιά μας, επαναλαμβάνοντας αδιάκοπα “όλοι τους είναι μαλάκες”». Τα δύο κακά παιδιά της γαλλικής φιλοσοφίας και λογοτεχνίας (μάλλον το κακό και το μίζερο και μόνιμα κατηφές), ο Μπερνάρ Ανρί-Λεβί και ο Μισέλ Τομά ή Μισέλ Ουελμπέκ όπως είναι γνωστός ο πρώην γεωπόνος και νυν… εκζεματικός εμπρηστής του γαλλικού λογοτεχνικού τοπίου.

Σταρ αδιαμφισβήτητοι, πουλάνε πολύ όχι μόνον στη Γαλλία αλλά και τη… Γαλλίατα πλέον διάσημα «προϊόντα» της (όπως θα διαβάσετε από την επόμενη σελίδα, με αφορμή την άφιξή τους στην Αθήνα). Και εντυπωσιακά αμφισβητήσιμοι (μέχρι μίσους) από πολλούς και για πολλά στην καριέρα τους, την οποία κάποιοι εντάσσουν στην κατηγορία της γιαλαντζί φιλοσοφίας- κυρίως εκείνη του άκρως επικοινωνιακού Λεβί. «Οταν έχω τον όχλο στο κατόπι μου, βρίσκω πως είναι κάτι αναμενόμενο να με πολεμούν και καθόλου δεν παραπονιέμαι», λέει στη Μικέλα Χαρτουλάρη. «Στον πόλεμο συμπεριφέρεσαι σαν πολεμιστής. Και τον συγκεκριμένο εγώ είμαι που τον κήρυξα». Σαν να έχει πάρει μαθήματα από τους εγχώριους «σταρ» της ελληνικής τηλεόρασης και τους ημεδαπούς μετρ της άλογης κόντρας των τηλεπαραθύρων (ή, ίσως, να έχει δώσει;)…

«Υπάρχουν δύο κατηγορίες φιλοσόφων. Αυτοί που κατασκηνώνουν στο αφη ρημένο, στον ουρανό των καθαρών ιδεών. Κι εκείνοι που βασανίζονται με το συγκεκριμένο, ανιχνεύουν τα περιθώρια, τα σκοτάδια του κόσμου, και το κάνουν ρισκάροντας να βρωμίσουν τα χέρια τους και ενδεχομένως την ψυχή τους» (μάθημα δεύτερον κατά Λεβί ή ΒΗL: ιδού το άλλοθι για τη βρωμιά που ασκείται δημοσίως).

«Δεν αφουγκράζομαι τον ανθρώπινο λυγμό», λέει προκλητικά, σχεδόν αυτάρεσκα ο εν Αθήναις συνομιλητής του, Μισέλ Ουελμπέκ, που εισέπραξε το φετινό λογοτεχνικό βραβείο Γκονκούρ τη Δευτέρα. Αυτάρεσκα, όσο όταν διατυπώνει: «Η επιθυμία μου να μην αρέσω υποκρύπτει μια παράλογη επιθυμία να αρέσω». Σκληρά (κι αυτάρεστα συνάμα), όσο όταν διατυμπανίζει: «Ανήκω σ΄ αυτούς που δεν μπορεί να τους συγκινήσει τίποτα το γενικό ή το παγκόσμιο, ούτε το συγκεκριμένο ούτε το τοπικό».

Οσο ο λόγος του Μπερνάρ ΑνρίΛεβί βρίσκει τον αντίλογό του στα δικαστήρια από τους εχθρούς του, άλλο τόσο ο Νίκος Πετρόπουλος, αμφισβητήσιμος επίσης «χαρτογράφος» του πυθμένα της ελληνικής κοινωνίας φαινόταν σαν βρίσκει στον ίδιο χώρο δικαίωση στην πρόκλησή του, άλλοτε με την ερασιτεχνική γλωσσολογική του έρευνα για τα «Καλιαρντά», άλλοτε με το «Εγχειρίδιον του καλού κλέφτη» που επανακυκλοφορεί. Για το πρώτο μάλιστα έφτασε ώς τον Κορυδαλλό. Δικαιώνοντας ίσως και την παραίνεση του «Εγχειριδίου» του: «Στη φυλακή θα μάθετε πώς να αντιδράτε στη γραφειοκρατία της Δικαιοσύνης. Μόνο στη φυλακή θα τελειοποιηθείτε»…

Με τον ίδιο τρόπο ξεκάρφωνε έλληνες θεούς, ήρωες και «θεσμούς». Σαν τη «Φουστανέλα» στο ομώνυμο βιβλίο του που επανακυκλοφορεί. Η φουστανέλα ήταν λερή και λιγδιασμένη με λίπος και στις δίπλες της σκούπιζαν τα χέρια τους ή καθάριζαν τα όπλα τους. Ή και ακόνιζαν τα μαχαίρια τους που είχαν βάψει με αίμα, όπως ο γυρολόγος λαϊκός ζωγράφος- εκτιμημένος αργότερα- Θεόφιλος.

«Κάποτε αναφερόμασταν στην Ελλάδα ως κοιτίδα του ανθρωπισμού μας. Τώρα μιλάμε μόνον για τα χρέη της», έλεγε τον Μάιο ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ (το θρυλικό του φιλμ «Με κομένη την ανάσα» είναι το Νο 6 στις «100 ταινίες») σε μια συζήτηση με τον πρωταγωνιστή του Μάη του ΄68 Ντανιέλ ΚονΜπεντίτ. «Της χρωστάμε πολλά, ας μην το ξεχνάμε», προσέθετε εκείνος. Και ο σκηνοθέτης εξηγούσε: «Είναι εντέλει φυσικό να μην έχουν κάνει τίποτα οι Ελληνες για τριάντα χρόνια, αφού λυσσασμένοι γερμανοί τουρίστες τούς έφερναν χρήμα. Δεν μπορείς να μιλάς για την Ελλάδα όπως οι πολιτικοί, που βγάζουν αναφορές και κιτάπια και δεν το ερευνούν καθόλου»…

«Υπάρχει ένα στοιχείο έμμονης παθολογίας στην πολιτική παιδεία: το παράξενο και τραγελαφικό να προηγείται ο αντίλογος του λόγου», προσθέτει από την πλευρά του ο καθηγητής Δημήτρης Μαρωνίτης στη δική του συζήτηση με τον πολιτικό Κυριάκο Μητσοτάκη στη σειρά των «Αταίριαστων», που επιμελείται ο Θανάσης Νιάρχος. Ετσι φτάνουμε σε μια σύγκρουση αντιλόγων, αντί ενός διαλόγου λόγων, καταλήγει. Οι αυτοδιοικητικές εκλογές, που διανύουμε αύριο τον δεύτερο γύρο τους, με τον αντίλογο επί αντιλόγου πείθουν για του λόγου το αληθές. Κόντρα για την κόντρα…

Ισως, τελικά, είναι κατ΄ ουσίαν πιο πολιτική πράξη, είναι πιο λόγος, παρά αντίλογος, έστω και απονενοημένος, ο σιωπηλός εκείνος τον οποίο άρθρωσε ένας 20χρονος κόβοντας την καρωτίδα του πατέρα του και βγαίνοντας στον δρόμο με το κουζινομάχαιρο καρφωμένο στην κοιλιά του. Εικόνα γλαφυρή των έσω συγκρούσεων την ώρα που έξω οι σταθερές για τους νέους καταρρέουν. Εικόνα σιωπηλή και παρατεταμένη που θα ζήλευε και ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ…

Ισως τελικά να ισχύει εδώ η ατάκα του ήρωά του Μισέλ Πουακάρ (Ζαν Πολ Μπελμοντό) στο «Με κομμένη την ανάσα»: «Δεν υπάρχει λόγος να ψεύδεσαι. Ολα είναι σαν το πόκερ. Η αλήθεια είναι η καλύτερη λύση. Δείχνεις την αλήθεια σου, οι άλλοι νομίζουν πως μπλοφάρεις κι έτσι κερδίζεις».

Koutsastraba@dolnet.gr