Κουτσά στραβά

«Μήπως είν΄ η αλήθεια στο θάνατο/ κι η ζωή μήπως κρύβη την πλάνη;/ ό,τι λέμε πως ζη μήπως πέθανε/ κι είναι αθάνατο ό,τι έχει πεθάνει;». Μερικές φορές τα ερωτήματα, όπως αυτό του Γεωργίου Δροσίνη που πρώτος το έθεσε- για την ουσία του Θεού, του ανθρώπου και κυρίως του θανάτου- μαζί με τις βάσεις της δυτικής φιλοσοφίας ο Σωκράτης, είναι πιο σημαντικά και από τις απαντήσεις.

Αντίθετα ο Φίλιπ Ροθ θέλησε όχι να ρωτήσει αλλά να απαντήσει στο ερώτημα και τον φόβο του θανάτου, ασχολούμενος τα τελευταία χρόνια εμμονικά με τα γηρατειά, την αρρώστια και τον θάνατο. Οπως γράφει ο Δημοσθένης Κούρτοβικ (σελ. 18)

στοΖώο που ξεψυχά,ξόρκισε τους φόβους του με το να προβάλει τη φθορά, στοΚαθέναςπαράτησε τα ξόρκια και περιέγραψε καταθλιπτικά την κατάρρευση ενός ανθρώπου και με τηνΤαπείνωση κατέβηκε άλλο ένα σκαλοπάτι στη σκάλα της λογοτεχνικής ταπείνωσής του.

Να φοβόμαστε;- άλλο ερώτημα δίχως απάντηση. Την κατάφαση τη συζητούν οι φιλόσοφοι όχι ως πανάκεια αλλά ως δύναμη βαρύτητας που μας κρατάει στη γη. Και τι ακριβώς να φοβόμαστε; «Να φοβάσαι τον άνθρωπο του οποίου ο Θεός ζει στον ουρανό» όπως έλεγε ο οξύς Μπέρναρντ Σο. «Ποιος θνητός θα μας πει πως το ΄χει ψάξει πολύ και βρήκε άκρη;» αντιτείνει ο Ευριπίδης.

Να φοβόμαστε τι κρύβεται πίσω από την κουρτίνα; Οπως στο θρυλικό «Ψυχώ» του Χίτσκοκ που έχει την τιμητική του στις «100 ταινίες». Τι να κρύβεται; Το πολύ πολύ η ντουμπλίρ της Τζάνετ Λι, για να δεχτεί τις μαχαιριές.Ή κάποιο «Ζονγκ»!

Να φοβόμαστε την ελευθερία; «Ναι» λέει η Σοφία Φιλιππίδου σε μία ακόμη συζήτηση «Αταίριαστων» (εδώ με τον αναπληρωτή υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού Τηλέμαχο Χυτήρη, ενώπιον του Θανάση Νιάρχου, σελ. 12). Αν κάνουμε κατάχρηση του δώρου που είναι η ελευθερία. Οπως «η γενιά που καθώς μεγάλωσε μέσα στη χούντα, ένιωσε πάρα πολύ έντονα το τι σημαίνει να μην είσαι ελεύθερος να μιλήσεις, να τραγουδήσεις, ακόμη και να ερωτευθείς. Η ανελευθερία της εποχής εκείνης είχε ως αποτέλεσμα το ξέφρενο πάρτι της μεταπολίτευσης, που μας παρέσυρε όλους στην ευκολία, την καλοπέραση, το lifestyle»…

Lifestyle, είπαμε. Η ταχύτητα με την οποία μας ήρθε αυτό το κακώς εννοούμενο νέο «φρούτο», σχεδόν μας επιβλήθηκε, με ογκώδη τετρακίνηση στους κακοτράχαλους δρόμους και κοινοτικά πακέτα για πισίνες στη χώρα που βρέχεται παντού από θάλασσα, έφερε μαζί της και μια σειρά από ερωτήματα. Αναπάντητα και κάποτε πιο σημαντικά, πιο αιχμηρά και πιο χαρακτηριστικά του πολιτισμού μας από τις ίδιες τους τις απαντήσεις. Ερωτήματα και στον πολιτιστικό τομέα που το φουριόζο life style και ο καθωσπρεπισμός μας απέναντί του μας εμποδίζει κάποτε να θέσουμε. Και που έχουν απαντήσεις (όπως θα διαπιστώσετε από την επόμενη σελίδα).

Σε μια χώρα που δεν έχει- και δεν είχε – τον θεό της, είχε τεθεί από τον ποιητή Ευριπίδη το υπέρτατο ερώτημα: «Τι είναι θεός, τι μη θεός και τι τ΄ ανάμεσό τους;». Μαθαίνοντας πως ένα απορριμματοφόρο συνέθλιψε έναν άστεγο που μην έχοντας πού να σταθεί και πού να ακουμπήσει στην «εξελιγμένη» Αθήνα του 2010- ειρωνεία: παραμονές εκλογών- δεν μπορεί να μην το σκεφτείς. Δεν μπορεί να μην αναρωτηθείς ποιο υπέρτατο ον έπλασε αυτό τον «άνθρωπο- σκουπίδι, σύμβολο του αθηναϊκού κέντρου», όπως έγραφε την Πέμπτη στα «ΝΕΑ» η Ρέα Γαλανάκη.

Ακόμη ένας άνθρωπος- σκουπίδι σε μια λίστα, απρόσωπη, δίχως ονόματα, δίχως αναφορές στην καταγωγή και την οικογένεια. Δίχως να αντέχει πολλά πολλά ερωτήματα. Λίστα είναι, θα περάσει. Απλώς, ο πολιτισμός μας είναι ένας πολιτισμός της λίστας, κατά τον Ουμπέρτο Εκο- που επανέρχεται σημειολογικά με την «Ομορφιά της Λίστας»- και αυτό που τον ενώνει με το παρελθόν είναι η ιδέα του αρχείου και του καταλόγου.

Για όλα αυτά «Πρέπει να κλάψουμε ή να γελάσουμε;», όπως θέτουν το ερώτημα, πάντα, τα έργα του Μολιέρου. Κι αρχίζουν τα θεμελιώδη «Να βάλω δάφνη στη φακή;» «Αφού το κολύμπι αδυνατίζει, τι λάθος κάνουν οι φάλαινες;» «Με τι ταχύτητα απλώνεται το σκοτάδι;» Σερσέ το… μαλλί, είχε δώσει απάντηση με τη «Λυσιστράτη» του ο παππούλης Αριστοφάνης, αιώνες πριν (σε απόδοση Λίνας Νικολακοπούλου, από τη θρυλική παράσταση με τους Αντρέα Βουτσινά, Σταμάτη Κραουνάκη, Λάκη Λαζόπουλο): «Πρώτα παίρνουμε το νήμα/ το μαλλί το κατσιασμένο/ κι όπως είναι μπερδεμένο / το πετάμε στο νερό./ Μ΄ έναν κόπανο στο χέρι/ το χτυπάμε το καημένο/ για να γίνει αγνό παρθένο/ να ΄χει χρώμα ζωηρό./ Μετά το πλένουμε καλά/ το στύβουμε γερά/ για να διώξουμε τη λέρα/ κι όλα τ΄ άλλα βλαβερά/ γιατί υπάρχουνε πολλοί/ που πάνε για μαλλί,/ πατρίδα μου καημένη,/ και σ΄ αφήνουνε γουλί…/ Μα είναι ζήτημα τιμής/- το μαλλί, το μαλλί/ στον καιρό της παρακμής/- πιο πολύ, πιο πολύ-/ να ξεκαθαρίσει ο χώρος/ πριν να μάθει ο κάθε σκώρος/ εξουσία τι θα πει»…

Koutsastraba@dolnet.gr