Η τραγωδία των παρεξηγήσεων

Ενας τραυματικός γάμος. Ενα επώδυνο διαζύγιο. Η ανθρωποφαγία των σχέσεων. Η ζωή στο Ισραήλ. Θρησκευτικός φανατισμός και χρήμα. Ο Αμος Οζ γράφει για το μαύρο κουτί των ανθρώπινων σχέσεων.

Εβραϊκή ταυτότητα: μπορείς να γράφεις γι΄ αυτήν ως εβραίος της Αμερικής, όπως ο Φίλιπ Ροθ, ή ως κάτοικος του Ισραήλ, όπως ο Αμος Οζ. Ο Φίλιπ Ροθ διάλεξε τον δρόμο του ανίερου χιούμορ. Ο Αμος Οζ χρησιμοποιεί, επίσης, το χιούμορ ως συγγραφικό του όπλο. Στο μυθιστόρημά του Το μαύρο κουτί (1986), βιβλίο που χάρισε στον Οζ τρανταχτή επιτυχία, ο συγγραφέας συζητά την ανθρωποφαγία των ανθρωπίνων σχέσεων. Κάτι παραπάνω:

στο μυθιστόρημα του Οζ «ο τρώσας ιάσεται» (αυτός που πληγώνει θεραπεύει κιόλας). Οι ήρωες που προκαλούν τα τραύματα είναι οι μόνοι ικανοί, περιέργως, να τα θεραπεύσουν κιόλας.

Η ιστορία έχει ως εξής: Ο Αλεκ και η Ιλάνα έχουν χωρίσει επεισοδιακά. Η Ιλάνα έχει παραδεχτεί, ενώπιον τριών ραββίνων, πως έχει πλαγιάσει με ένα γήπεδο άντρες, κατά τη διάρκεια του γάμου της με τον Αλεκ. Ο Μπόαζ, ο γιος της οικογένειας, παρακολουθεί από τα δύο του χρόνια τους γονείς του να σφάζονται. Εχει γίνει βίαιος και παραβατικός. Η Ιλάνα ξαναπαντρεύτηκε τον Μισέλ Σόμο, υπομονετικό και ταυτόχρονα φανατικό Εβραίο. Εχουν μαζί μια μικρή κόρη, τη Γιφάτ. Ζουν μια περιορισμένη ζωή.

Ο Αλεκ, μετά το διαζύγιο, έχει εγκαταλείψει το Ισραήλ. Πήγε στις ΗΠΑ. Εγκατέλειψε τη στρατιωτική του καριέρα. Εργάζεται ως συγγραφέας και είναι γνωστός διανοούμενος, με αντικείμενο τον θρησκευτικό φανατισμό. Εχει διακόψει κάθε σχέση με τη γυναίκα του και το παιδί του. Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται το 1976. Ξεκινά με την επιστολή που έγραψε η Ιλάνα στον τέως σύζυγό της. Σ΄ αυτήν ζητάει τη βοήθειά του, για να αντιμετωπιστεί το θέμα του βίαιου και ανυπάκουου Μπόαζ. Σιγά σιγά αναπτύσσεται μια εμπαθής και ειλικρινής αλληλογραφία ανάμεσα στους δυο τέως συζύγους, στην οποία παρεμβαίνουν ανορθόγραφες επιστολές του Μπόαζ, επιστολές ανάμεσα στον τέως σύζυγο Αλεκ και τον νυν σύζυγο Μισέλ, τηλεγραφήματα του Αλεκ στον δικηγόρο του Ζακχάιμ, σημειώσεις του Αλεκ για το νέο του βιβλίο κ.ά. Το μυθιστόρημα, λοιπόν, οργανώνεται στη φόρμα του επιστολικού μυθιστορήματος. Η πλοκή υφαίνεται μέσα από τα διάπυρα γράμματα που ανταλλάσσουν οι ήρωες, καθώς και τις αναδρομικές αφηγήσεις, που φωτίζουν τις ζωές τους. Ετσι μαθαίνουμε την τραυματική σχέση του Αλεκ με τον πλούσιο και απόκοσμο πατέρα του, τη ζόρικη ζωή του Μισέλ στο Παρίσι, τον τρόπο που γνωρίστηκαν η ανυπόφορα ωραία Ιλάνα και ο μονόχνωτος στρατιωτικός Αλεκ…

Η απόσταση επιτρέπει την ειλικρίνεια. Κάθε επιστολογράφος διατηρεί το προσωπικό βλέμμα και το ύφος του. Ο Αλεκ είναι σπαρακτικά κυνικός. Η Ιλάνα λυρική έως απογνώσεως. Ο Μισέλ ενοχλητικά θρήσκος. Ο Μπόαζ προσπαθεί να βρει τον εαυτό του και να καταλάβει τον κόσμο. Η ζωή στο Ισραήλ ξεδιπλώνεται σε όλες της τις εκφάνσεις: κιμπούτς, η κοινοβιακή ζωή στο χτήμα Ζιχρόν, ζωή στην Ιερουσαλήμ. Θρησκευτικός φανατισμός, μελέτη της Τορά, πλούσιοι Εβραίοι, φτωχοί Εβραίοι, στρατός, υπηρεσίες, σχολεία, υπουργεία.