Ο ιάπωνας «Βασιλιάς Ληρ»

100 ταινίες που αγάπησα
Νo 15
«Ran»
Ακίρα Κουροσάβα, ο τελευταίος σοφός του κινηµατογραφικού πλανήτη και το «Ran» µέσα στις πέντε κορυφαίες επικές τοιχογραφίες από συστάσεως 7ης Τέχνης. Μaster, αν µας κοιτάς από εκεί ψηλά, δείξε για µια ακόµα φορά τη γενναιοδωρία σου.

Γιατί εµείς άπληστοι, αλαζόνες. Εσύ σεµνός, ταπεινός, ολόιδιος ο άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης!

Τι άνθρωπος! Το 1993 προαναγγέλλει τον θάνατό του και την κηδεία του. Με ηρεµία, αξιοπρέπεια και χιούµορ. Οπως ακριβώς ο Ουχίντα Χιάκεν (1889-1971), θρυλική µορφή της ιαπωνικής ακαδηµαϊκής κοινότητας, που µετά το τέλος του Β’ Παγκοσµίου Πολέµου στεγάζει το σαρκίο του σε µια καλύβα πέντε τετραγωνικών µέτρων. Χαστούκι σε όλους εµάς τους αχόρταγους και εγωκεντρικούς. Τους φελλούς. Εµάς που επιπλέουµε στον αφρό µιας απέραντης επιδερµικής και καταναλωτικής κάλπικης κοινωνίας. Αυτή και η τελευταία (fiction) ταινία του Ακίρα Κουροσάβα (1910-1998). Με τίτλο «Μadadayo» (Ο δάσκαλος). Οταν θυµάµαι τον Χιάκεν τα δάκρυά µου φωνάζουν «αχ να µπορούσα κι εγώ»!

Ο απόλυτος εξανθρωπισµός του συντελείται κάπου στις αρχές του εβδοµήντα. Οι εταιρειάρχες αποφασίζουν να του κλείσουν όλες τις πόρτες.

Ανατριχιαστικό. Οταν το 1960 ο Τζον Στάρτζες στο µνηµειώδες western «Και οι 7 ήταν υπέροχοι» αντιγράφει τους θρυλικούς «7 σαµουράι» που είχε σκηνοθετήσει ο Κουροσάβα το 1954. Και όταν το 1964 ο Σέρτζιο Λεόνε µε το «Ρer un pugno di dollari» (Για µια χούφτα δολάρια) αντιγράφει το «Υojimbo» που ο Κουροσάβα είχε σκηνοθετήσει το 1961. Η απελπισία τον στέλνει να φλερτάρει µε την αυτοκτονία. Κανένας οίκτος στην πατρίδα της Ηonda, της Sony και της Τoyota. Κάπου εκεί και καθώς έκοβε βόλτες µε τον θάνατο, το τηλέφωνο χτυπάει και από το πουθενά εµφανίζεται βοήθεια από την κοινότητα των σοβιετικών σκηνοθετών. Ετσι καταφθάνει στη Μόσχα.

Ετσι µε την τρύπα στην καρδιά και µε τον Χάρο αγκαλιά, καταλήγει σε µια ιστορία που όταν τη βλέπω µου σηκώνεται η πέτσα. Τη λένε «Dersu Uzala» όπως και το όνοµα του ήρωά του. Ενός αγράµµατου, ρακένδυτου Μογγόλου που κερδίζει τη ζωή του µιλώντας µε τη Φύση σε κάποιο δάσος στη βαθιά ασιατική Σοβιετία. Εκεί λοιπόν ο Ντερσού πέφτει πάνω σ’ έναν πρωτοκλασάτο απόφοιτο του Πολυτεχνείου, των θετικών επιστηµών. Τα δύο άκρα. Κάποια στιγµή, µέσα στην ηρεµία του δάσους, ο χωριάτης Ντερσού πετάγεται πάνω και διατάζει τον Μοσχοβίτη Βλαδίµηρο Αρσένιεφ: «Μάζευε ξερά κλαδιά όσο πιο γρήγορα µπορείς». «Μα γιατί;». «Μάζευε που σου λέω». Τα µαζέψανε και µέσα σε χρόνο ρεκόρ µια µικρή φωλίτσα φτιάξανε. Μπήκανε µέσα και έτσι, από τον τυφώνα που σάρωνε τα πάντα, σωθήκανε. Από το τίποτα η σωτηρία!

Από τότε όλα άλλαξαν στη ζωή του Κουροσάβα. Τέσσερα χρόνια αργότερα, σπεύδει προς βοήθεια ο Φράνσις Φορντ Κόπολα και ο Τζορτζ Λούκας. Επενδύουν κάµποσα εκατοµµύρια δολάρια και έτσι ο master καταφέρνει να ολοκληρώσει τον «Ισκιο του πολεµιστή» (Κagemusha), την πρώτη µεγαλειώδη επική τοιχογραφία του. Πέντε χρόνια αργότε ρα υπογράφει το «Ran», το αξεπέραστο αριστούργηµά του.

Μπροστά του οι περισσότερες επικές τοιχογραφίες του Χόλιγουντ µοιάζουν µε χαλκοµανίες. Αυτήν τη φορά µε γιαπωνέζους επενδυτές. Αυτήν τη φορά µε το µεγαλείο ενός ανυπέρβλητου ζωγράφου, ποιητή, παραµυθά. Αυτήν τη φορά µε τον «Βασιλιά Ληρ». Η σχέση του µε τον Ουίλιαµ Σαίξπηρ άρχισε το 1957 µε τον «Θρόνο του αίµατος», δηλαδή τον «Μακµπέθ». Κοινός ο οµφάλιος λώρος που ενώνει τις δύο τραγωδίες. Απληστία, εξουσία, βία. Τρία πράγµατα που µισούσε όσο τίποτε άλλο στον κόσµο αυτό. Ο αφέντης, φεουδάρχης Χιντετόρα είναι ο Βασιλιάς Ληρ της αρχαίας Ιαπωνίας. Οι τρεις γιοι του Χιντετόρα είναι οι τρεις θυγατέρες του Ληρ. Ολα τα υπόλοιπα παραµένουν ίδια. Οι δύο πρώτοι γιοι τον πασαλείβουν µε κολακείες. Ο τρίτος, τον κοιτάει στα µάτια. «Κι αυτοί, όπως κι εσύ, µε δόλο και µε βία θα ληστέψουν κάθε τι». Ο πατέρας θυµώνει και τον στέλνει στην εξορία. Οµως οι δύο πρώτοι συνωµοτούν. Οµως οι δύο πρώτοι µε τον στρατό τους περικυκλώνουν τον ανυπεράσπιστο Χιντετόρα. Τώρα ήρθε κι αυτός να πληρώσει το ίδιο τίµηµα µε το οποίο κι αυτός άρπαξε την εξουσία. Ολα αυτά τα κοινότοπα και απλοϊκά µε τη µαεστρία του Κουροσάβα µεταµορφώνονται σε µια χορευτική πανδαισία χρωµάτων, κοστουµιών και σε µια πινακοθήκη που όµοιά της µία φορά σε κάθε αιώνα µπορεί να εµφανιστεί. Βγαίνοντας από την προβολή, κεραυνοβοληµένος και ραντισµένος από την υψηλή Τέχνη και τεχνική, µια φράση βγήκε από το στόµα µου στη στιγµή: Αν υπάρχει θεός, ε τότε είναι αυτός!


Η ταυτότητα

§ Ετος: [-30241985§ Είδος: Επική τοιχογραφία § Σκηνοθεσία: Ακίρα Κουροσάβα § Σενάριο: Ακίρα Κουροσάβα, Χιντέο Ογκούνι, Μαντάτο Ιντε (από τον «Βασιλιά Ληρ» του Ουίλιαµ Σαίξπηρ)

§ Cast: Τατσούγια Νακαντάι, Ακίρα Ταράο, Τζιπάνχι Νέζου, Νταϊσούκε Ρίου, Τακάσι Γουατανάµπε § Μουσική: Τόρου Τακεµίτσου § Διάρκεια: 162’