Κουτσά στραβά

«Ε,το λοιπόν, ό,τι και να είναι τ΄ άστρα, / εγώ τη γλώσσα μου τους βγάζω./ Για μένα, το λοιπόν, το πιο εκπληκτικό,/ πιο επιβλητικό, πιο μυστηριακό και πιο μεγάλο,/ είναι ένας άνθρωπος που τον μποδίζουν να βαδίζει./ Είναι ένας άνθρωπος που τον αλυσοδένουνε» έγραφε ο Νατζίμ Χικμέτ στον «Μικρόκοσμό» του.

Ας μείνουμε σ΄ αυτό το βγάλσιμο της γλώσσας. Μιας γλώσσας κατακόκκινης σαν εκείνη, την εμβληματική, των Rolling Stones. Σαν αυτή που βγάζει, χορτασμένος τόσα χρόνια δόξα, γυναίκες, ναρκωτικά, ροκ εν ρολ, σκάνδαλα, πλούτη, καπρίτσια, ο Κιθ Ρίτσαρντς, ο θρυλικός κιθαρίστας των Stones με την αυτοβιογραφία του, που στον τίτλο και μόνο (όπως θα διαβάσετε από την επόμενη σελίδα) τη σμικρύνει σε ένα απλό «Ζωή». «Life»!

«Το μόνο που θέλαμε ήταν να ήμασταν μαύροι», σαν τους μαύρους των μπλουζ που άκουγαν με πάθος, γράφει.

«Οποιος έβγαινε από τη φωλιά ήταν προδότης. Κάθε στιγμή χωρίς μπλουζ ήταν αμαρτία». Μόνον που για τα μπλουζ «πρέπει να βγεις έξω, να λερωθείς, να ραγίσει η καρδιά σου και μετά μπορεί ίσως να γυρίσεις και να τα τραγουδήσεις».

Ο,τι έβγαζε γλώσσα στο τρέχον, στο «κανονικό», το «υγιές» κάποτε το εξο βέλιζαν- όχι πως άλλαξαν πολύ τα πράγματα. Απλώς αποκτήσαμε πλέον και «πολιτική ορθότητα». Κάτι σαν «σαβουάρ βιβρ» της βαρόνης φον Σταφ, αλλά με λεπτομερείς οδηγίες για το πώς να σερβίρετε τον αποτροπιασμό, την αηδία και την άρνηση για το μη «κανονικό» με δαντελένιες πετσέτες και ασημένια μαχαιροπίρουνα.

Κάποτε είχαν τη Σπιναλόγκα (ναι, το «Νησί», που έγινε και τηλεοπτική επιτυχία στην εποχή της ουσιαστικής έλλειψης ανεκτικότητας απέναντι στο ξένο, το «άλλο»). Η εφημερίδα «Εμπρός» το 1914 έγραφε: «Η λέπρα γίνεται σήμερον της μόδας, όπως και ένας χορός, ένα καπέλο ή μια κωμωδία». Και οι «αποικίες λεπρών» μετατρέπονταν σε μια από τις ιστορικά πιο ανθεκτικές μορφές άσκησης απόλυτης βιοεξουσίας, το πρωτοτυπικό στρατόπεδο συγκεντρώσεως (σελ. 32). Σαν μια νοητή γραμμή να συνέδεε τη Σπιναλόγκα με τη Μακρόνησο…

Αλλοι πάλι δούλευαν νυχθημερόν στις φάμπρικες της «Γερμάνιας» για να μπορέσουν κάποια μέρα να βγάλουν γλώσσα στην ανάγκη, στη μετανάστευση και στη «δεύτερη πατρίδα». Να, σαν τον εμβληματικό Γιώργο απ΄ τα Σωτηριάνικα, που κατέχει το ρεκόρ συμμετοχής σε τέσσερα ελληνικά ντοκιμαντέρ για τους γκασταρμπάιτερ. Το αφιέρωμα του Γκαίτε στη μετανάστευση μας τον θύμισε. Και μας τον έφερε στην Αθήνα, στα 70 του πια.

Απόσταγμα του Γιώργου Κοζομπόλη από τη Μάνη- όπως και τόσων γκασταρμπάιτερ: «Με τον Στέλιο Καζαντζίδη κλαίγαμε… Δουλειά, πόκα και Καζαντζίδης. Ετσι ζούσαμε. Η Γερμανία όμως έφτιαξε πολύ κόσμο. Φτιάξαμε τη ζωή μας και πήγαμε μόνο με τα χέρια μας. Μας έφαγε όμως το όνειρο της επιστροφής. Δεν στεριώσαμε πουθενά. Χάσαμε την Ελλάδα, χάσαμε και τη Γερμανία». Με το μειδίαμα του μπαρουτοκαπνισμένου γκασταρμπάιτερ μας θυμίζει όσα ξεχνάμε, σήμερα, που εμείς είμαστε χώρα υποδοχής τόσων… γκασταρμπάιτερ, πολλών εθνικοτήτων: «Νιώθω πάντα μετανάστης. Ποτέ δεν θα ήμουν εναντίον των σημερινών μεταναστών».

Κάποιες φορές βγάζουμε την- κόκκινη- γλώσσα όχι καταγγέλλοντας, όχι αφορίζοντας, αλλά ορίζοντας απλώς «κείνο που μας τρώει και κείνο που (δεν) μας σώζει», που δεν είναι πια που ονειρευόμαστε σαν τον Καραγκιόζη. Μάλλον οι βίλες και τα θηριώδη αυτοκίνητα είναι…

«Παιδεία, υγεία, διαφάνεια, λειτουργία δημοκρατικών θεσμών, εντιμότητα, είναι διαρκή ελλείμματα που συνθέτουν τη σερνάμενη υστέρηση και κρίση αυτής της κοινωνίας» ορίζει, ας πούμε, κείνο που μας τρώει ο Νίκος Θέμελης, με αφορμή το νέο του βιβλίο «Η Συμφωνία των Ονείρων». «Και όσες προσπάθειες γίνονται, αποδεικνύονται σισύφειες. Διότι η κυρίαρχη κουλτούρα και οι νοοτροπίες που βρίσκονται στον πυρήνα της σπρώχνουν τα πράγματα προς τα κάτω, προς τα πίσω. Διότι ακόμα και οι καλύτεροι έχουν φτάσει στα όριά τους», λέει για τα αντι-όνειρα μιας κοινωνίας που πάσχει «από το σύνδρομο ότι για όλα φταίνε πάντοτε οι άλλοι».

Δεν είναι τυχαίο ότι για τη γλώσσα, η ελληνική γλώσσα έχει εφεύρει τόσες εκφράσεις που πάντα θα αφορούν αυτό που ζούμε: βγάζω γλώσσα, δαγκώνω τη γλώσσα μου, έγινε η γλώσσα μου τσαρούχι, κατάπια τη γλώσσα μου, μάλλιασε η γλώσσα μου, το έχω στην άκρη της γλώσσας μου… Το έχω στην άκρη της γλώσσας μου το ποίημα της Κικής Δημουλά για την- ιαματική- γλώσσα: «Σε προσκυνώ, γλώσσα, πολλά τα θαύματά σου./ Επί κυμάτων σφοδράς εποχής βαδίζουσα/- ην γαρ ενάντιος της αλαλίας ο άνεμος-/ σώα βγήκες στην ακτή και άρθρωση εμφύσησες/ σε μερικούς τουλάχιστον λόγους κακοποιούς που εξεβίαζαν την επαφή μας να σιωπά./ Οι υπόλοιποι δεν πίστεψαν./ Εμειναν μέχρι τέλους βουβό εμπόδιό της…».

Koutsastraba@dolnet.gr