Εµαθε χορό στο ελληνικό σινεµά

Ο πιο εµπορικός σκηνοθέτης του ελληνικού κινηµατογράφου είχε µικρά δηµιουργικά µυστικά. Το στυλ Δαλιανίδη _ γρήγορα πλάνα, τραγούδια, χοροί, στυλιζαρισµένες πόζες α λα ταµπλό βιβάν _ είχε πέραση σε όλες τις ηλικίες κι έκανε τις ταινίες του αναγνωρίσιµες και διαχρονικές (εξ ου και τις βλέπουν όλοι ξανά και ξανά)

ΟΓιάννης Δαλιανίδης ήταν εξπέρ στη µεταφορά θεατρικών ελληνικών κωµωδιών στη µεγάλη οθόνη. Στη χρυσή δεκαετία του εµπορικού ελληνικού κινηµατογράφου του 1960 υπήρξε παραγωγικότατος σκηνοθέτης – λάστιχο, καθώς γύριζε αρκετές ταινίες κάθε χρονιά (τις περισσότερες σε δικά του σενάρια) και πάντοτε βρισκόταν στην κορυφή της εµπορικότητας.

Οι ασπρόµαυρες κωµωδίες που σκηνοθέτησε εγγράφονται στις καλύτερες του ελληνικού κινηµατογράφου, όπως «Το κοροϊδάκι της δεσποινίδος» (‘60, από τη θεατρική κωµωδία των Τσιφόρου – Βασιλειάδη, σε δικό του σενάριο και σκηνοθεσία), µε το µοναδικό πρωταγωνιστικό ζευγάρι Τζένη Καρέζη – Ντίνο Ηλιόπουλο, «Η χαρτοπαίχτρα» (‘64, σε σενάριο δικό του από το θεατρικό του Δηµήτρη Ψαθά) και «Μια τρελή τρελή σαραντάρα» (‘70) µε την ανεπανάληπτη Ρένα Βλαχοπούλου.

Λατρεµένη του ηθοποιός ήταν η Ζωή Λάσκαρη, µε την οποία έκανε κάποια ερωτικά ή κοινωνικά δράµατα που έγραψαν ιστορία: «Κατήφορος» 1961, «Νόµος 4000» 1962, «Χωρίς ταυτότητα» 1963, «Δάκρυα για την Ηλέκτρα» 1966, «Στεφανία» 1966, «Γυµνοί στον δρόµο» 1969.

Το 1970 έκανε το ντεµπούτο του στο θέατρο («Μαριχουάνα στοπ»). Με τον θάνατο του εµπορικού κινηµατογράφου πέρασε στην τηλεόραση (1974) γράφοντας και σκηνοθετώντας το «Λούνα Παρκ», που παιζόταν µε θριαµβευτική επιτυχία επί σειρά ετών. Αλλη επιτυχηµένη του σειρά ήταν «Τα λιονταράκια», ενώ το 1995 έκανε επιτυχία µε το «Τρίτο στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή σε σειρά, µε τις Λήδα Πρωτοψάλτη, Νένα Μεντή. Στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 και µέχρι το 1985 οι θεατές γέµιζαν τις αίθουσες για να δουν τις νεανικές κοινωνικές του ταινίες, µε πρώτη «Τα τσακάλια» (1981), όπου ανέδειξε τη τελευταία φουρνιά των σταρ: Πάνος Μιχαλόπουλος, Σταµάτης Γαρδέλης, Σοφία Αλιµπέρτη, Αθηνά Τσιλίρα. Κάτι που είχε κάνει κατά κόρον στη δεκαετία του ‘50 και του ‘60 µε τους Ζωή Λάσκαρη, Νίκο Κούρκουλο, Ζωζώ Σαπουντζάκη, Αλίκη Βουγιουκλάκη, Τζένη Καρέζη, Μάρθα Καραγιάννη, Διονύση Παπαγιαννόπουλο, Κώστα Καρρά, Βαγγέλη Βουλγαρίδη, Γιάννη Βογιατζή, Νόρα Βαλσάµη, Κώστα Βουτσά, Κώστα Κακαβά, Μπέττυ Λιβανού, Χλόη Λιάσκου, Φαίδωνα Γεωργίτση, Σταύρο Παράβα κ.ά.

Η ενότητα των αντιθέτων ταιριάζει στην περίπτωση των Γιάννη Δαλιανίδη – Θόδωρου Αγγελόπουλου. Δύο τόσο διαµετρικά αντίθετοι δηµιουργοί, και όµως τόσο αγαπητοί µεταξύ τους. Ετσι, το 2002, το 43ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης µε πρόταση του προέδρου του Θόδωρου Αγγελόπουλου τον τίµησε µε το ειδικό βραβείο «Χρυσός Αλέξανδρος» για το σύνολο της προσφοράς του και µ’ ένα αφιέρωµα στο έργο του, αλλά χωρίς έκδοση. Δάκρυσε παραλαµβάνοντας το βραβείο στο «Ολύµπιον» της Θεσσαλονίκης, ακριβώς δίπλα στο σπίτι όπου είχε γεννηθεί!

Ως «ταµένο αυτοδίδακτο» τον αποκαλεί ο Κώστας Γεωργουσόπουλος στον πρόλογο της βιογραφίας του: «Αγάπησε το σινεµά, γοητεύτηκε από τον µύθο του και τους µύθους του, µυήθηκε στα άδυτά του ως θεατής πρώτα, παραδόθηκε στη γοητεία του και µε τα έργα του εξέφρασε την ευγνωµοσύνη του γι’ αυτή τη σπάνια εµπειρία. Και έγινε µάστορας από σεβασµό και νοσταλγία για όσα η σκοτεινή αίθουσα τού χάρισε».

ΜΑΡΘΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ
«Είδε όσα έγινα µετά»
«Ο Γιάννης µε έβγαλε στο σινεµά και σ’ αυτόν χρωστάω όλη την καριέρα µου. Μέναµε στην ίδια γειτονιά στις αρχές του 1960 και αυτός είδε πάνω µου όλα όσα έγινα µετά. Εφυγε ένας από τους πιο λατρεµέ νους ανθρώπους της ζωής µου». ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΚΡΑΟΥΝΑΚΗΣ
«Θέλω να µου κάνεις ένα ταγκό»
«Επί χρόνια κυνήγαγα κατά πόδας όποιον είχε τα δικαιώµατα για το “Τρίτο Στεφάνι” του Ταχτσή. Κάποια στιγµή τα είχε ο Χριστόφορος Χριστοφής και συζητούσαµε πώς θα αξιοποιήσουµε το έργο. Εκείνος έχασε τα δικαιώµατα τελικά κι εγώ πέρασα, εκείνο τον χειµώνα, ένα σοβαρό οικογενειακό πρόβληµα. Ενα βράδυ χτυπάει το τηλέφωνο και είναι ο Γιάννης. “Θέλω να γράψεις µουσική για το Τρίτο Στεφάνι”, µου λέει.

“Αυτό που περίµενα µια ζωή”, του λέω, “έρχεται σε µια στιγµή που δεν µπορώ να το χαρώ. Πότε τη θέλεις τη µουσική;”. “Αύριο”, µου απαντάει. “Πώς τη θέλεις;”. “Θέλω να µου κάνεις ένα ταγκό”. Οταν πια του πήγα και το τελευταίο τραγούδι, τα “Καινούργια φτερά”, χάρηκε πολύ. “Αυτό θα µείνει και µετά την τηλεοπτική σειρά”, µου είπε συγκινηµένος… Νιώθω πάντως πως αποχαιρετούµε έναν τεράστιο λαϊκό καλλιτέχνη».

ΜΙΜΗΣ ΠΛΕΣΣΑΣ
«Μας αποκαλούσαν “Διόσκουρους”»
«Στην επαγγελµατική µας καριέρα µάς αποκαλούσαν Διόσκουρους – όλα τα µιούζικαλ του Γιάννη Δαλιανίδη ήταν σε µουσική δική του. Κάθε διαφωνία µας δηµιουργούσε µια µεγάλη επιτυχία, ένα µεγάλο αστέρι. Ηταν ένας µεγάλος καλλιτέχνης».

ΖΩΖΩ ΣΑΠΟΥΝΤΖΑΚΗ
«Σου αδικεί το κορµί»
Τον Γιάννη τον γνώρισα στα οχτώ µου, στη Θεσσαλονίκη, όταν ήµασταν δίδυµο µε την αδελφή µου, τα Σαπουντζάκια. Εµενα Τσιµισκή 61 κι εκείνος παρακάτω. Μας είχε αναλάβει τα χορευτικά, τις µακετούλες και τα σκηνικά µας. Η συνεργασία µας συνεχίστηκε στον κινηµατογράφο. Κρατώ µια στιγµή: Στην ταινία «Ο ψεύτης» (1968), όταν έβγαινα στο πλατό για να ερµηνεύσω το τραγούδι «Ρίχνω σπάγγο» φοράω ένα φόρεµα Σκαλιντό µε καθρεφτάκια. Ο Γιάννης σταµατάει το γύρισµα, παίρνει κάτι καρφίτσες και µου κονταίνει τη µία πλευρά στο πόδι. «Τι µου το χαλάς, βρε Γιάννη», του λέω. «Σου αδικεί το κορµί». Ηθελε ένα πράγµα από τις ηθοποιούς: να αναδεικνύει τα χαρίσµατά τους. Από τότε συνδεθήκαµε στενά, στα πάρτι µου στην Κινέττα ερχόταν µε τον αχώριστο φίλο του Γιάννη Φλερύ. Τελευταία εικόνα του είναι η βραδιά µου φέτος το καλοκαίρι στο Αττικό Αλσος, που ήρθε µε το µπαστουνάκι του. Την άλλη µέρα τηλεφωνηθήκαµε και µου είπε «Ελα βρε Ζωζώ, να βλεπόµαστε τον χειµώνα πιο πολύ». Ηταν το αποκούµπι µου… ΣΤΑΥΡΟΣΤΣΙΩΛΗΣ
«Ηξερε τα προσωπικά του συνεργείου»
«Το βραβείο αυτό ανήκει στον Γιάννη Δαλιανίδη, τον δάσκαλό µου», είχε πει ο Σταύρος Τσιώλης όταν το 2005 το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης τον τίµησε για το έργο του. Και ο Δαλιανίδης, σηκώθηκε και τον φίλησε δακρυσµένος. «Επί 10 χρόνια, στη δεκαετία του ‘60, ήταν ο δάσκαλός µου. Ηµουν βοηθός του επί Φίνος Φιλµ. Ηταν ψυχούλα. Αγαπούσε όλο το συνεργείο. Ηξερε τα οικογενειακά και προσωπικά προβλήµατα του καθενός και τον συµβούλευε. Του άρεσε το καλό σινεµά των Μπέργκµαν, Μπερσόν Μελβίλ… Ενα πρωί, στη διάρκεια γυρίσµατος µε τον Κώστα Βουτσά, µου είπε: «Αντε να κάνουµε ταινία, µετά τον Δολοφόνο µε το αγγελικό πρόσωπο του Μελβίλ που είδαµε χθες». Εκείνος µε έµαθε να κάνω σινεµά. Επαιρνε ένα ύφασµα και το µεταµόρφωνε σε τουαλέτα».

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και µέχρι το 1985 οι θεατές γέµιζαν τις αίθουσες για να δουν τις νεανικές κοινωνικές του ταινίες

Μεγάλο ταλέντο, µεγάλος συµβιβασµός
Του Δηµήτρη Δανίκα

Γιάννης Δαλιανίδης, η επιτοµή της Φίνος Φιλµ και το συνώνυµο του µετεµφυλιακού ελληνικού κινηµατογράφου. Χωρισµένος στα δύο. Ο πρώτος – και σαφώς ανώτερος – όταν ξεκίνησε υπογράφοντας µερικές από τις αθάνατες κωµωδίες της λαϊκής οθόνης ήταν Μάστορας. Ο δεύτερος Δαλιανίδης, αυτός που συµβιβάστηκε και µετάλλαξε το αυθεντικό σε µικροαστικό, αµερικανικό µαϊµουδισµό. Ολα αυτά τα µιούζικαλ και αρκετά από τα δράµατα είναι χλωµά, πλαστικά αντίγραφα πασίγνωστων ξένων παραγωγών.

Αλλο Χόλιγουντ, άλλο ελληνική βιοτεχνία. Στις περισσότερες ταινίες του είναι αποτυπωµένες όλες οι αξίες της εξάρτησης και της ραγδαίας µικροαστικοποίησης του Καραµανεθνάρχη. Γιατί, όπως σωστά έλεγε προσφάτως ο Κώστας Γαβράς, όλες µα όλες οι ταινίες είναι στο βάθος πολιτικές. Με απλά λόγια, ο επονοµαζόµενος και Jean Dall: Μεγάλο ταλέντο, Μεγάλος συµβιβασµός, Μεγάλη υπόκλιση. Αλλά, για να πω ολόκληρη την αλήθεια και τηρουµένων των αναλογιών, οι καλοφτιαγµένες χαλκοµανίες του, αυτές που υπέγραψε τη δεκαετία του εξήντα, συγκρινόµενες µε τα σηµερινά τηλεοπτικά σκουπίδια, µοιάζουν τουλάχιστον µε ταινίες του Φράνσις Φορντ Κόπολα!