Οι Ρωμιοί του Λιβανελί…

Υπάρχει ένας χαρακτήρας με το όνομα Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στο καινούργιο- τέταρτο- μυθιστόρημα του Ζουλφί Λιβανελί,Το σπίτι στον Βόσπορο(Εκδ. Πατάκης, μτφ. Φραγκώ Καράογλαν). Είναι δάσκαλος κιθάρας και κατοικεί στην πολύβουη, κουλτουριάρικη και αντισυμβατική γειτονιά Τσιχανγκίρ (σ.σ.: εκεί μένει και ο Ορχάν Παμούκ) της Ισταμπούλ, σε μια πολυκατοικία που ανήκε κάποτε στην οικογένειά του. Ομως τώρα τον ξεσπιτώνουν βίαια και, με βάση πλαστά έγγραφα για δήθεν χρέη του, η Μαφία της περιοχής κάνει κατάσχεση στο διαμέρισμά του. Εκεί, στο κεφαλόσκαλο, συναντά τυχαία μιαν άλλη ξεσπιτωμένη, και βρίσκουν επαφή μιλώντας για κλασική μουσική. Είναι η ηλικιωμένη Λεϋλά Μπόσναλι, εγγονή πασά και νόθα κόρη Αγγλου, ξεσπιτωμένη κι αυτή από το «γιαλί» της- ή μάλλον από το σπιτάκι του κήπου στην παλιά έπαυλη της οικογένειάς της- που μουλιάζει στην ανατολική όχθη του Βοσπόρου. Με πλαστές βεβαιώσεις ότι έχει άνοια και δεν μπορεί να διαχειριστεί την περιουσία της, οι καινούργιοι ιδιοκτήτες του «γιαλιού»- φτασμένοι με ταπεινή καταγωγή- την έδιωξαν, και τώρα φιλοξενείται στο διαμέρισμααχούρι ενός δημοσιογράφου. Είναι ο εγγονός του παλιού κηπουρού της και συγκατοικεί με την Ρόξυ, μια αγριεμένη κοπέλα, κόρη τούρκων μεταναστών στη Γερμανία και τώρα επίδοξη τραγουδίστρια του χιπ-χοπ… Οι συμβολισμοί είναι διαφανείς: Βυζάντιο, Οθωμανική Αυτοκρατορία, σύγχρονη Τουρκία, νέα τάξη πραγμάτων. Ή αλλιώς: παλιά κοσμοπολίτικη κουλτούρα, παγκοσμιοποιημένη κουλτούρα εισαγωγής, νέα τουρκικά ήθη, αναδίπλωση σε έναν εαυτό χωρίς μνήμη, περιθωριοποίηση του «ξένου», εσωτερική προσφυγιά. Ή ακόμα: κληρονομημένο χρήμα, κερδισμένο χρήμα, ανθρωπιά, απανθρωπιά κοκ.

ΤοΣπίτι στον Βόσποροείναι καλογραμμένο, με ζωντανούς χαρακτήρες και ζωντανές εικόνες, αλλά προβλέψιμο και επιρρεπές σε κλισέ. Λειτουργεί αλληγορικά και μεταφέρει στο ευρύτερο κοινό την άποψη του μέσου προοδευτικού Τούρκου για την παθολογία της χώρας του και τη σχέση της με τους εσωτερικούς και εξωτερικούς «άλλους», χωρίς όμως να έχει τις αποχρώσεις ούτε τον φιλοσοφικο-πολιτικό προβληματισμό για την τουρκική ταυτότητα, που έχουν τα μυθιστορήματα του Ορχάν Παμούκ. Επιπλέον παρουσιάζει μια Τουρκία αντιφατική και άνιση μεν, αλλά που κοιτάζει μπροστά και αποτινάσσει με αποφασιστικότητα το άρωμα της Ρωμιοσύνης.

Μουσικοσυνθέτης διάσημος που στράφηκε στη λογοτεχνία στα 51 του, ο Λιβανελί είναι αγαπητός στους Ελληνες μετά και τη συνεργασία του με τη Μαρία Φαραντούρη. Ωστόσο ο τρόπος που αντιμετωπίζει το ρωμαίικο στοιχείο και την πολιτισμική κληρονομιά του δεν έχει τίποτα από την τρυφερότητα της Μαρίας Ιορδανίδου για τους Τούρκους της Πόλης (λ.χ. στηΛωξάντρα, Εκδ. Εστία), τίποτα από τη συνενοχή, τη συνεργασία, την εμπιστοσύνη και τη φιλία που ενώνει τους Ρωμιούς με τους Τούρκους ήρωες του Μάρκαρη, στοΠαλιά, πολύ παλιά( Εκδ. Γαβριηλίδης). Οι Ρωμιοί του Λιβανελί έχουν δικαιώματα στη σημερινή Τουρκία, διότι έχουν ρίζες στα χώματά της, αρκεί να συντάσσονται με τα τουρκικά συμφέροντα και όχι με τα ελληνικά. Δεν είναι τυχαίο ότι ο συγγραφέας αναφέρεται στους «Ρωμιούς της Ισταμπούλ και του Αιγαίου που συνεργάστηκαν με τον εχθρό (σ.σ.: τους Αγγλους) στη διάρκεια της Κατοχής» (σ.σ.: μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο). Και υπενθυμίζει τους Τούρκους της Ρούμελης, τους «μουχατζίρ», που ήρθαν ως πρόσφυγες στην Πέργαμο, στην Προύσα ή στην Ισταμπούλ, για να καταλήξει μέσω της Λεϋλά στο ότι «το τουρκικό έθνος έχει δικαίωμα να προστατεύει τον εαυτό του» φτάνοντας, αν χρειαστεί, στο «να εκδιώξει όσους θεωρεί συνεργάτες του εχθρού»…