Φαύλος, αδίστακτος, σαν εμάς

Η Εξιλέωση μάς γοήτευσε. Το Σάββατο μάς δίχασε. Το Στην Ακτή
μάς γαλήνεψε. Το Σόλαρ έρχεται να μας διασκεδάσει. Ομως το τελευταίο μυθιστόρημα του Ιαν ΜακΓιούαν, που κυκλοφορεί σε λίγες ημέρες στα ελληνικά, δεν είναι μια κωμωδία. Ο 62χρονος βρετανός συγγραφέας πιάνεται από το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής για να τα βάλει με την ανθρώπινη ματαιοδοξία
Πριν από μερικά χρόνια, ο Τζούλιαν Μπαρνς μίλησε στον ΜακΓιούαν για ένα άρθρο που αναφερόταν σε κάποιο πλοίο που είχε παγώσει το 1893 στους πολικούς πάγους. Οι εξερευνητές κατάφεραν να φτιάξουν μια πρωτόγονη ανεμογεννήτρια και ο καπετάνιος περιγράφει στο ημερολόγιό του πώς κατάφεραν να τη βάλουν μπρος λίγο πριν από την τελευταία δύση του ηλίου που σηματοδοτούσε την έναρξη του αρκτικού χειμώνα. «Φοβερό;», του είπε ο Μπαρνς. «Ναι. Μου φαίνεται απίστευτο ότι κατασκεύασαν ανεμογεννήτρια το 1893», απάντησε ο ΜακΓιούαν. «Οχι, εννοώ την περιγραφή του τελευταίου ηλιοβασιλέματος από τον καπετάνιο.

Υπέροχο κείμενο!» «Α, ναι; Ομολογώ πως δεν το πρόσεξα».

Ο ΜακΓιούαν είχε ανέκαθεν πάθος με την επιστήμη. Ή τουλάχιστον έτσι ισχυρίζεται ο ίδιος. Γιατί οι καλοί του φίλοι- ο Μπαρνς, ο Μάρτιν Εϊμις, ο Κρίστοφερ Χίτσενς- αλλιώς τον θυμούνται στα νιάτα του, εκεί στα μέσα της δεκαετίας του ΄70, όταν έμπλεξε με την πρώτη του γυναίκα που τρελαινόταν για την αστρολογία και τον πνευματισμό. Τα χρόνια εκείνα, στα πρώτα του συγγραφικά βήματα προσπαθούσε να πείσει τον εαυτό του ότι υπάρχει στενή σχέση ανάμεσα στην κβαντική φυσική και τον ανατολίτικο μυστικισμό. Δεν τα κατάφερε. Το 1994 χώρισε με τη γυναίκα του και ασπάστηκε οριστικά τον ορθολογισμό. «Η πίστη», είπε κάποτε στο περιοδικό «Νιου Γιόρκερ» αναφερόμενος στην 11η Σεπτεμβρίου, «είναι στην καλύτερη περίπτωση ηθικά ουδέτερη, και στη χειρότερη μια αισχρή πνευματική διαστροφή».

Η επιστήμη έχει τα τελευταία χρόνια όλο και πιο έντονη παρουσία στα βιβλία του. Για να περιγράψει με ακρίβεια τον νευροχειρούργο Χένρι Περόουνι που πρωταγωνιστεί στο Σάββατο, ο ΜακΓιούαν πέρασε μήνες σε νοσοκομεία παρακολουθώντας εγχειρήσεις.

Η έμπνευση για το τελευταίο του βιβλίο ήταν ένα ταξίδι που έκανε τον Μάρτιο του 2005 με τη βρετανική οργάνωση Cape Farewell στο Σπιτσμπέργκεν, ένα παγωμένο φιόρδ σε μια συστάδα νορβηγικών νησιών του Αρκτικού Ωκεανού. Μαζί του ήταν επιστήμονες και καλλιτέχνες, όλοι ανήσυχοι για την ταχύτητα με την οποία θερμαίνεται ο πλανήτης και αποφασισμένοι να λάβουν μέτρα για να προστατεύσουν το ανθρώπινο είδος. Οταν έφτασαν στο πλοίο όπου θα έμεναν, τους έδειξαν έναν χώρο για να αφήνουν τις μπότες τους και τα άλλα αντικείμενα που χρειάζονταν στο χιόνι. Σε τρεις μέρες είχε δημιουργηθεί χάος. Κανείς δεν έβρισκε τα πράγματά του εκεί που τα είχε αφήσει, κι έτσι έπαιρνε των άλλων. Οι άνθρωποι που ήθελαν να σώσουν τον πλανήτη δεν μπορούσαν να οργανώσουν ούτε τον εαυτό τους.

Το επεισόδιο αυτό περιγράφεται με μεγάλο κέφι από τον ΜακΓιούαν στο Σόλαρ, κάτι που συνέβαλε ασφαλώς στο να κερδίσει το φετινό βρετανικό βραβείο κωμικής λογοτεχνίας. Ομως το βιβλίο αυτό δεν είναι μια κωμωδία. Οπως δεν είναι κι ένα βιβλίο για την κλιματική αλλαγή. Πάνω απ΄ όλα, είναι ένα βιβλίο για έναν άνθρωπο που γνωρίζει ότι ο καλύτερος τρόπος να εξαπατήσεις τους άλλους είναι να εξαπατήσεις πρώτα τον εαυτό σου. Για να είσαι πειστικός, πρέπει να είσαι ειλικρινής. Η Μπραϊόνι Τάλις, η πρώιμα ανεπτυγμένη έφηβη της Εξιλέωσης, ήθελε τόσο πολύ να καταδικαστεί ο εραστής της αδελφής της για βιασμό, ώστε έφτασε να πιστέψει και η ίδια το ψέμα που είχε κατασκευάσει. Ο Μάικλ Μπερντ, ο νομπελίστας φυσικός που πρωταγωνιστεί στο Σόλαρ, θεωρεί απολύτως «φυσιολογικό» να φορτώσει στον πρώην εραστή της γυναίκας του ένα ατύχημα που στοίχισε τη ζωή του σημερινού της εραστή. Ποτέ δεν θα τον βασανίσουν οι τύψεις. Οταν μάλιστα το θύμα της πλεκτάνης αποφυλακιστεί και του ζητήσει ταπεινά δουλειά, θα τον αντιμετωπίσει με περιφρόνηση. «Δεν αισθάνομαι ότι σου χρωστάω κάτι», του λέει. Και το πιστεύει!