Η πρόταση των Γκονκούρ, η ερωτιάρα υπηρέτρια…

«Το πιο άσχημο πάνω σ΄ εκείνο το πρόσωπο ήταν η υπερβολικά μεγάλη απόσταση ανάμεσα στη μύτη και στο στόμα. Εκείνη η δυσαναλογία έδινε μια σχεδόν πιθηκίσια όψη στο κάτω μέρος του κεφαλιού, όπου ένα μεγάλο στόμα με άσπρα δόντια, γεμάτα χείλη, ίσια και σαν πατικωμένα, χαμογελούσε μ΄ ένα χαμόγελο αλλόκοτο και αόριστα εκνευριστικό». Κι όμως, η άσχημη αυτή γυναίκα «εξέπεμπε μια στυφή και μυστηριώδη γοητεία. Ολα επάνω της, το στόμα, τα μάτια, η ίδια η ασχήμια της, ήταν μια πρόκληση και μια παράκληση. Απέπνεε μια αφροδισιακή έλξη που επιτίθονταν και προσκολλούνταν στο άλλο φύλο…». Αυτή ήταν η Ζερμινί Λασερτέ, η ηρωίδα των αδελφών Γκονκούρ που θέσπισαν το κορυφαίο γαλλικό λογοτεχνικό βραβείο. Το ομότιτλο νατουραλιστικό μυθιστόρημά τους Ζερμινί Λασερτέπου κυκλοφόρησε το 1864, θαυμάσια μεταφρασμένο από την Εφη Καλλιφατίδη, και πλαισιωμένο από ένα πλούσιο ενημερωτικό υλικό (Εκδ. Νεφέλη), ρίχνει φως στα ανώνυμα, περιφρονημένα και δυστυχισμένα λαϊκά στρώματα που ήταν έρμαια του περιβάλλοντός τους και των νέων περιστάσεων, στα χρόνια που ακολούθησαν τις μεγάλες ευρωπαϊκές επαναστάσεις και τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς του 19ου αιώνα. Στο Παρίσι του 1850, η Ζερμινί είναι η 24χρονη υπηρέτρια μιας δημοκράτισσας πρώην αριστοκράτισσας γεροντοκόρης «με αρρενωπή καλοσύνη», η οποία θα ερωτευτεί τον λάθος άνθρωπο- έναν αναίσχυντο επιτήδειο της νέας εποχής. Ετσι, από τον πόθο, τον πόνο, τη ζήλεια και τη λαχτάρα μιας πιο ανθρώπινης και ομορφότερης ζωής, θα παρασυρθεί σε μια αλυσίδα κρυφών παρεκτροπών και σπαραγμών που θα προκαλέσουν σταδιακά τη σωματική και ψυχική κατάρρευσή της, απογυμνώνοντάς την από κάθε αξιοπρέπεια όχι όμως και από την κατακτημένη συνείδησή της.

Ο Εντμόν (1822-1896) και ο Ζυλ (1830-1870) Γκονκούρ είχαν μια υπηρέτρια που όπως η Ζερμινί ζούσε μια διπλή ζωή, την οποία συνειδητοποίησαν μόνο μετά τον θάνατό της. Γεροντοπαλίκαρα, εισοδηματίες, με γνώσεις ρητορικής και σπουδές νομικής, έγραψαν μέσα σε δέκα χρόνια «με μία πένα», επτά μυθιστορήματα που αντανακλούν με τον πιο καίριο τρόπο το αίτημα για «ρεαλισμό» και τους αισθητικούς προβληματισμούς της εποχής τους. Ο μεγαλύτερος ετοίμαζε τον σκελετό κάθε έργου τους, και ο μικρότερος το έγραφε διαμορφώνοντας και το λογοτεχνικό του ύφος. Μαζί φώτισαν το ευτελές και το αποκρουστικό – «τα δάκρυα που χύνονται στα χαμηλά»- δίπλα στο ωραίο και το υψηλό· μαζί πολέμησαν τα λογοτεχνικά δόγματα και τις προκαταλήψεις της κριτικής για το τι είναι και τι δεν είναι ενδιαφέρον ως λογοτεχνική πρώτη ύλη· μαζί εγκαινίασαν την τεχνική της έντεχνης γραφής εισάγοντας νεολογισμούς (καμιά φορά εξεζητημένους) ή ανορθόδοξες συντάξεις· μαζί αντιμετώπισαν την υποκρισία των πνευματικών κύκλων σαρκάζοντας ανελέητα το σινάφι τους. Μαζί υπερασπίστηκαν εντέλει, τα βιβλία που έρχονταν «από τον δρόμο». Οπως η Ζερμινί Λασερτέ ή η κατοπινή Νανά (1880) του Ζολά, που θεωρείται ο λογοτεχνικός τους κληρονόμος.