Μεγάλες επαναστάσεις

Οι έποικοι ξεσηκώθηκαν κατά του αγγλικού θρόνου
Ρούσσος Βρανάς

Την 4η Ιουλίου 1776, η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας τους σήµανε τη ρήξη ανάµεσα στις αγγλικές αποικίες της Αµερικής και τη µοναρχική Αγγλία. Και όµως, µόλις το 1770, οι ίδιες αυτές αποικίες είχαν επευφηµήσει µε ενθουσιασµό την ανάρρηση του Γεωργίου Γ΄ στον αγγλικό θρόνο. Οι έποικοι έδειχναν τότε απόλυτα ικανοποιηµένοι από το γεγονός ότι αποτελούσαν µέρος της αγγλικής αυτοκρατορίας. Η εξέγερση των εποίκων ξέσπασε σαν κεραυνός εν αιθρία. Πρώτα από όλα, επειδή διατηρούσαν σηµαντική πολιτική αυτονοµία, αφού η µακρινή βασιλική εξουσία δεν έκανε αισθητή την παρουσία της. Και κυρίως, επειδή οι συνελεύσεις τους είχαν το δικαίωµα να αποφασίζουν αυτές για την επιβολή των φόρων. Η οικονοµική ανάπτυξη των αποικιών στην Αµερική ήταν εντυπωσιακή. Και η νίκη της Αγγλίας το 1763 στον πόλεµο «κατά των Ινδιάνων και των Γάλλων» τους έδινε ένα ισχυρό αίσθηµα ασφάλειας.
Τ ην επαύριο του πολέµου, η κατάσταση αρχίζει να γίνεται λιγότερο ειδυλλιακή. Στην αυτοκρατορική µητρόπολη που ήταν απασχοληµένη µε τον πόλεµο, το ενδιαφέρον για τις επενδύσεις στις υπερπόντιες αποικίες της αναβιώνει. Και εκδηλώνεται µε ένα κύµα φόρων, τους οποίους καλούνται να πληρώσουν οι έποικοι για τις εισαγωγές ζάχαρης, µελάσας και χαρτιού. Το σηµαντικό είναι πως δεν πρόκειται πια για δασµούς αλλά για φόρους, κάτι που παραδοσιακά ανήκε στην αρµοδιότητα των συνελεύσεων των εποίκων. Αισθάνονται πως τους αφαιρείται ένα κεκτηµένο δικαίωµα. Οι εκπρόσωποι εννέα αποικιών απευθύνουν µια διακήρυξη των δικαιωµάτων τους στην Αγγλία.

Εµποροι, τεχνίτες, αλλά και έποικοι από τους πιο µορφωµένους προβάλλουν ενεργό αντίσταση µέσω της οργάνωσης Γιοι της Ελευθερίας. Το αγγλικό Κοινοβούλιο ψηφίζει διακήρυξη που αναγνωρίζει το δικαίωµα του βασιλιά και του Κοινοβουλίου για «εξαναγκασµό των αποικιών και του λαού της Αµερικής υπό οιεσδήποτε συνθήκες». Χωρίς εκπροσώπηση, παρά µόνο στις δικές τους συνελεύσεις, οι έποικοι το βλέπουν αυτό ως κατάφωρη παραβίαση της παλιάς αρχής που ήταν κατοχυρωµένη από τη Μάγκνα Κάρτα του 1215 και τον Χάρτη των Δικαιωµάτων του 1689 και που µέχρι τότε η αυτοκρατορική µητρόπολη είχε σεβαστεί: «Καµία επιβολή χωρίς συναίνεση». Και λίγο αργότερα ξεσπάει νέα κρίση.

Το αγγλικό Κοινοβούλιο ψηφίζει νέους δασµούς για το γυαλί, τον µόλυβδο, το χαρτί και το τσάι. Οι έποικοι καταγγέλλουν αυτούς τους δασµούς ως συγκαλυµµένους φόρους και οργανώνουν γενικευµένο µποϊκοτάζ των αγγλικών προϊόντων. Για πρώτη φορά θα χυθεί αίµα: τον Μάρτιο του 1770 στη Βοστώνη έποικοι θα σφαγιαστούν από αγγλικά στρατεύµατα. Μεσολαβούν τρία χρόνια ηρεµίας, την οποία θα ταράξει η απόφαση των Αγγλων να δώσουν νέα προνόµια στα πλοία της (δικής τους) Εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών.

Αµέσως, τα τέσσερα µεγαλύτερα λιµάνια των αποικιών, η Βοστώνη, η Νέα Υόρκη, το Τσάρλεστον και η Φιλαδέλφεια αποφασίζουν να αντισταθούν. Στα τρία τελευταία εµποδίζεται η εκφόρτωση των πλοίων. Στη Βοστώνη, όµως, αντιµέτωποι µε έναν σκληρό άγγλο διοικητή, οι κάτοικοι της πόλης δείχνουν ακόµη µία φορά την αποφασιστικότητά τους: µεταµφιεσµένοι σε Ινδιάνους κάνουν ρεσάλτο στα αγγλικά πλοία και στις 16 Δεκεµβρίου 1773 πετούν στη θάλασσα 350 κιβώτια µε τσάι.

Πληγωµένη η µητρόπολη αποφασίζει να τιµωρήσει τη Μασαχουσέτη µε παραδειγµατική σκληρότητα ώστε να µην τη µιµηθούν και άλλες αποικίες. Ωστόσο, οι λεγόµενοι «αφόρητοι νόµοι» του 1774 (η εξουσιοδότηση στα στρατεύµατα να επιτάσσουν κατοικίες) θα αγγίξουν όλες τις αποικίες. Θα τις ευαισθητοποιήσουν (παρότι 20% των εποίκων θα παραµείνουν νοµιµόφρονες). Και θα τις κάνουν να σταθούν σταθερά στο πλευρό της Μασαχουσέτης, καθώς και η δική τους τύχη προδιαγραφόταν παρόµοια.

Η εξέγερση γενικεύεται. Παντού οργανώνονται ένοπλες πολιτοφυλακές από εθελοντές. Στο πρώτο Κογκρέσο που συγκαλείται τον Σεπτέµβριο του 1774 µε πρωτοβουλία του Βενιαµίν Φραγκλίνου, οι µετριοπαθείς ελπίζουν ακόµη σε µια συµφιλίωση των αποικιών µε τη µητρόπολη, αλλά το επόµενο έτος στρατεύµατα του διοικητή της Μασαχουσέτης συγκρούονται µε πολιτοφύλακες. Τότε, το δεύτερο Συνέδριο εµπιστεύεται στον Τζορτζ Ουάσινγκτον τη διοίκηση του στρατού των αποικιών και κηρύσσει µποϊκοτάζ στο σύνολο των αγγλικών προϊόντων. Το πέρασµα στην επανάσταση έχει συντελεστεί. Δύο ηµέρες αργότερα, στη µάχη του Μπάνκερ Χιλ, τα αγγλικά στρατεύµατα βλέπουν για πρώτη φορά µε τα µάτια τους τη δίψα των εξεγερµένων για νίκη. Η αδιαλλαξία του άγγλου βασιλιά αποτελούσε εγγύηση για την επιτυχία της επανάστασής τους. Το δεύτερο Κογκρέσο καλούσε τις αποικίες να αναβαθµιστούν σε κράτη και να αποκτήσουν συνταγµατική τάξη. Η κατάκτηση της εξουσίας και η σύσταση ενός δηµοκρατικού κράτους ήταν ο µοναδικός τρόπος µε τον οποίο ο αµερικανικός λαός µπόρεσε να ανακτήσει τα δικαιώµατα που του είχε αφαιρέσει ένας απόλυτος µονάρχης. Το αίσθηµα εµπιστοσύνης και αλληλεγγύης των αγωνιζόµενων εποίκων τούς µετέτρεψε µέσα σε λίγα χρόνια σε Αµερικανούς που είχαν επίγνωση της ταυτότητάς τους.

Στη µάχη του Μπάνκερ Χιλ, τα αγγλικά στρατεύµατα βλέπουν για πρώτη φορά µε τα µάτια τους τη δίψα για νίκη των εξεγερµένων

Οι πρωταγωνιστές

ΤΟΜΑΣ ΠΕΪΝ
?1737?1809?
Ο εξάγγελος της Επανάστασης
Στην αρχή της εξέγερσης, τουλάχιστον 90 διακηρύξεις της ανεξαρτησίας είχαν συνταχθεί από τις αποικίες ή από µεµονωµένα πρόσωπα.

Οµως, το φυλλάδιο του Τόµας Πέιν «Κοινή λογική» είχε τη µεγαλύτερη απήχηση. Το µήνυµά του; «Εφτασε η ώρα της απόσχισης». Δηµοσιογράφος και επαναστάτης, είχε το χάρισµα να ξεσηκώνει µε τον λόγο του.

Οι ιδέες του φιλοσόφου Τζον Λοκ για την ελευθερία άσκησαν µεγάλη επιρροή στην πολιτική σκέψη του Τόµας Πέιν. Πίστευε κι αυτός ότι είναι φυσικό δικαίωµα των ανθρώπων να ανατρέπουν τους άδικους ηγέτες τους.

Ελαβε ενεργό µέρος στη Γαλλική Επανάσταση. Μολονότι δεν µιλούσε γαλλικά, εξελέγη στη γαλλική Εθνοσυνέλευση του 1792. Οµως, στην περίοδο της ιακωβίνικης τροµοκρατίας, όταν αντιτάχθηκε στην εκτέλεση του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΣΤ’, ρίχτηκε στη φυλακή. Αφέθηκε ελεύθερος µε αµερικανική παρέµβαση. Στη φυλακή έγραψε την «Εποχή του Λόγου», που προκάλεσε σάλο στην Αµερική, επειδή καταφερόταν εναντίον της κατεστηµένης θρησκείας. Και αυτό το πλήρωσε µετά θάνατον: µόλις έξι άνθρωποι βρέθηκαν να πάνε στην κηδεία του. Τα τελευταία χρόνια του τα πέρασε αγνοηµένος και εξοστρακισµένος, σε βαθιά φτώχεια, άθλια υγεία, αλκοολικός. Πέθανε σαν απόβλητος στη Νέα Υόρκη. Και αφού δεν βρισκόταν παπάς να τον διαβάσει και να τον θάψει, τον έθαψαν σε µιαν άκρη του µικρού του αγροκτήµατος στη Νιου Ροσέλ.

ΤΖΟΡΤΖ ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ
?1732?1799?
Ο πατέρας της Αµερικής
Αρχηγός όλων των αµερικανικών ενόπλων δυνάµεων στον επαναστατικό πόλεµο, θεωρείται ο πατέρας των Ηνωµένων Πολιτειών για τον σηµαντικό ρόλο που έπαιξε στην ίδρυσή τους. Ηταν αγρότης όπως ο πατέρας του και έκανε και τον γεωµέτρη. Τη στρατιωτική του καριέρα την άρχισε στον αγγλικό πόλεµο κατά των Γάλλων και των Ινδιάνων. Στην αρχή ήταν αγγελιοφόρος και κατόπιν ηγήθηκε στρατιωτικών τµηµάτων εναντίον των Γάλλων. Οι Αγγλοι δεν είχαν σε µεγάλη υπόληψη τους στρατιώτες από τις αποικίες κι έτσι ο Ουάσιγκτον επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του τη Βιρτζίνια και ξανάπιασε δουλειά στα χωράφια του. Μετείχε στο πρώτο Κογκρέσο που ίδρυσαν οι δεκατρείς αποικίες για να αντιµετωπίσουν τη νοµοθετική λαίλαπα των άγγλων αποικιοκρατών. Στο δεύτερο Κογκρέσο ονοµάστηκε γενικός διοικητής του στρατού των αποικιών και παρέµεινε στην ηγεσία του µέχρι το τέλος του πολέµου το 1783. Δεν κέρδισε πολλές µάχες, αλλά δεν άφησε ποτέ τους Αγγλους να καταστρέψουν τον στρατό του. Με το τέλος της Επανάστασης ήταν πια ένας εθνικός ήρωας. Οι αποικίες τού προσέφεραν σχεδόν δικτατορικές εξουσίες. Οµως, εκείνος προτίµησε να επιστρέψει στα κτήµατά του. Το 1789 εξελέγη πρόεδρος της χώρας χωρίς συναγωνισµό και χωρίς να ανήκει σε κανένα πολιτικό κόµµα. Επανεξελέγη και για δεύτερη θητεία. Αποχωρώντας από την εξουσία, εξόρκισε τους συµπατριώτες του να µην αφήσουν τα πολιτικά κόµµατα να διχάσουν τη χώρα.


ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ

1775
Οι πρώτες εχθροπραξίες αρχίζουν µε τη µάχη του Λέξινγκτον και συνεχίζονται µε τη µάχη του Μπάνκερ Χιλ, όπου οι Αγγλοι νικούν αλλά µε βαριές απώλειες.

1776
Ο Ουάσινγκτον υποχρεώνει τα αγγλικά στρατεύµατα να εγκαταλείψουν τη Βοστώνη. Οµως λίγους µήνες αργότερα ισχυρές αγγλικές δυνάµεις τον νικούν στη µάχη του Μπρούκλιν, στη Νέα Υόρκη.

1777
Με έναν µεγάλο στρατηγικό ελιγµό για να τερµατίσουν τον πόλεµο, οι Αγγλοι εισβάλλουν από τον Καναδά. Αποµονώνονται και παγιδεύονται χωρίς εφεδρείες και αναγκάζονται να παραδοθούν στη Μάχη της Σαρατόγκας.

1779
Οι Ισπανοί και αργότερα οι Ολλανδοί συµµαχούν µε τους Γάλλους και οι Αγγλοι υποχρεώνονται να αποσύρουν στρατεύµατα από την Αµερική για να προστατεύσουν τις ζαχαροπαραγωγές αποικίες τους στην Καραϊβική, τις οποίες θεωρούν σηµαντικότερες.

1780
Ελέγχοντας τα παράλια της Τζόρτζιας, οι Αγγλοι καταλαµβάνουν και το Τσάρλεστον. Χτίζουν οχυρά στα κατακτηµένα εδάφη, αλλά έχουν λιγοστέψει πια πολύ οι αφοσιωµένοι σε αυτoύς που θα µπορούσαν να τα επανδρώσουν. Απ’ όπου περνούν, φεύγουν κυνηγηµένοι ανελέητα από αντάρτικα σώµατα.

1781
Η νότια αγγλική στρατιά συγκεντρώνεται στη Βιρτζίνια για να φυγαδευτεί στη Νέα Υόρκη από τον αγγλικό στόλο. Παγιδεύεται όµως εκεί, όταν ο αγγλικός στόλος ηττάται από τον γαλλικό. Υστερα από συνδυασµένη πολιορκία από γαλλικές και αµερικανικές δυνάµεις, τα αγγλικά στρατεύµατα υπό τον στρατηγό Κορνουόλις παραδίδονται. Αυτό ήταν και το τέλος των σηµαντικών εχθροπραξιών.

1783
Η Συνθήκη των Παρισίων έδωσε στις ΗΠΑ όλα τα εδάφη ανατολικά του ποταµού Μισισιπή και νότια των Μεγάλων Λιµνών (χωρίς τη Φλόριντα). Οι Ινδιάνοι δεν µετείχαν στις συνοµιλίες και δεν αποδέχτηκαν τη συνθήκη, ώσπου νικήθηκαν στρατιωτικά από τις ΗΠΑ.