Η «ορθή» χρήση

#Η διδασκαλία της γλώσσας στο δημοτικό έχει επίσημο στόχο την «ορθή χρήση» του λόγου «προφορικά και γραπτά». Στόχος θα έπρεπε να είναι πρώτα η εκμάθηση του γραπτού κώδικα, στη συνέχεια η εκμάθηση της γλωσσικής νόρμας του σχολείου και η σταδιακή εξοικείωση με τις επίσημες ποικιλίες της ελληνικής. Η μαθησιακή αυτή πορεία απαιτεί βάση της γλωσσικής διδασκαλίας να είναι η «καταλληλότητα» των γλωσσικών επιλογών, ανάλογα με τα πλαίσια επικοινωνίας, που παραφθείρει η αντιεπιστημονική αντίληψη της «ορθής χρήσης». «Ορθή χρήση» σημαίνει επιλογή κανονιστικών λέξεων και εφαρμογή των κανόνων.

#Ολα τα παιδιά μπαίνοντας στο σχολείο είναι επαρκείς ομιλητές της μητρικής τους ποικιλίας της ελληνικής. Γνωρίζουν τη δομή και εφαρμόζουν τους κανόνες. κατανοούν και εκπέμπουν πλήθος περίπλοκων μηνυμάτων εκφράζοντας αισθήματα, επιθυμίες, ιδέες, συλλογισμούς, υποθέσεις, ρωτάνε, αμφισβητούν, παροτρύνουν, εξηγούν, εύχονται, υπόσχονται, ειρωνεύονται κ.ο.κ. Ακόμα γνωρίζουν τους κανόνες της επικοινωνίας και την έννοια της καταλληλότητας. Κάνουν άλλες γλωσσικές επιλογές για να μιλήσουν στον ομήλικο και άλλες στον παππού ή τον γιατρό.

#Παράλληλα άλλοτε εφαρμόζουν τους κανόνες και άλλοτε τους παραβιάζουν. Και αυτό γιατί η εφαρμογή των κανόνων παράγει διαφορετικά νοήματα από την παραβίασή τους. Ο παρατονισμός π.χ. εύκολα παράγει μηνύματα αμφισβήτησης ή ανταρσίας. Η συντακτική ανακολουθία (αυτό το γράφει ο Αχιλλέας Τζάρτζανος)

παράγει μηνύματα κυριαρχίας των αισθημάτων και απώλειας της λογικής. Το ζητούμενο στη γλώσσα είναι το νόημα. Η κατάλληλη άρα γλωσσική χρήση παράγει το νόημα που θέλει να μεταδώσει ο ομιλητής και όχι η «ορθή χρήση».

#«Ο κολλητός μου ο Γιάννης» είναι διατύπωση ορθότατη για την παρέα ομηλίκων αλλά ακατάλληλη για την έκθεση στο σχολείο. «Τι λε, ρε; Μας κούφανες!» είναι ορθότατο και παράγει σημασίες θετικές προς π.χ. τον αδερφό, αλλά υβριστική αναίδεια προς π.χ. τον διευθυντή. Η χρήση λόγιων λέξεων είναι πολύ αποτελεσματική νοηματικά για να πάρει κανείς άριστα στο μάθημα, αλλά τελείως ακατάλληλη για να εκφράσει αγάπη, συμπόνια, σαρκασμό, αγανάκτηση και τόσα άλλα. «Ορθή» χρήση δεν υπάρχει. Ο λόγος με την κατάλληλη μόνο χρήση γίνεται όργανο θαυμαστό.