Μουσική

Στο φως χαµένοι τζαζ θησαυροί
Του Larry Rother

Μια ανεκτίµητης αξίας συλλογή δίσκων της τζαζ, η «Συλλογή Σέιβορι» που έρχεται για πρώτη φορά στο φως, επαναπροσδιορίζει την εποχή του σουίνγκ στην Αµερική
Επί δεκαετίες η «Συλλογή Σέιβορι» ήταν ένα από τα αγαπηµένα θέµατα των φίλων της τζαζ. Οι ηχογραφηµένες ραδιοφωνικές εκποµπές τζαζ του τέλους της δεκαετίας του ‘30 από τον µουσικό και τεχνικό ήχου (που άφησε εποχή για τις πρωτοποριακές του µεθόδους) Γουίλιαµ Σέιβορι, έρχονταν τακτικά στο επίκεντρο συζητήσεων, σαν ένας κρυµµένος θησαυρός που ουδείς γνώριζε το ακριβές του περιεχόµενο. Ωστόσο οι φήµες έδιναν κι έπαιρναν. Η συλλογή, έλεγαν, περιέχει µοναδικές στιγµές λάιβ των πιο διακεκριµένων εκπροσώπων του είδους, αλλά ουδείς µπορούσε να πει περισσότερα, µια που ήταν ελάχιστοι οι ακροατές που είχαν την τιµή να βρεθούν στον κύκλο των έµπιστων φίλων του Σέιβορι. Επειτα από 70 χρόνια η αναµονή των τζαζόφιλων είχε αίσιο τέλος. Το Εθνικό Μουσείο της Τζαζ που εδρεύει στο Χάρλεµ, απέκτησε ολόκληρη τη συλλογή, τουτέστιν περί τους 1.000 δίσκους, που έγιναν στο πικ της εποχής του σουίνγκ. Η διαδικασία ψηφιοποίησης του ανεκτίµητου αυτού υλικού που περιέχει λάιβ εµφανίσεις των Λούις Αρµστρονγκ, Μπένι Γκούντµαν, Λέστερ Γιανγκ, Μπίλι Χόλιντεϊ, Χάρι Τζέιµς κ.ά. έχει ήδη αρχίσει και όλοι µιλούν για ένα σπάνιο υλικό που µέχρι στιγµής θεωρείτο χαµένο. Μερικά απ’ αυτά τα µεγάλα σε διάρκεια λάιβ δεν χώραγαν στους δίσκους εκείνης της εποχής κι έτσι ο Σέιβορι αναγκάστηκε να χρησιµοποιήσει το µέγιστο της επινοητικότητάς του και να βρει νέες λύσεις και νέους τρόπους αποτύπωσης της µουσικής, εξαιρετικά πρωτοποριακούς για εκείνα τα χρόνια. «Ολοι ξέραµε ότι υπάρχει αυτή η συλλογή», λέει ο Νταν Μόργκενστερν, ιστορικός της τζαζ και διευθυντής του Ινστιτούτου Τζαζ Σπουδών στο Πανεπιστήµιο Ράντγκερς. «Αν και άκουσα ένα µικρό δείγµα, µάλλον πρόκειται για τον θησαυρό που ελπίζαµε να βρούµε, µε µερικά σπάνια σέσιονς».

Ο Σέιβορι είχε µια περίεργη, «κτητική» σχέση µε τη συλλογή του και µόνο ο φίλος του Μπένι Γκούντµαν είχε το ελεύθερο να επιλέξει µέρη των ηχογραφηµάτων και να τα κυκλοφορήσει στην αγορά.

Οταν πέθανε ο Σέιβορι, το 2004, ο γιος του Ευγένιος Ντεζαβουρέ που ζει στο Ιλινόις, µάζεψε τους δίσκους και τους πούλησε στο µουσείο. Και τότε ήρθε ο… θησαυρός στο φως.

Ενας από τους λόγους που κάνει τη συλλογή τόσο σηµαντική (κυρίως για στους ιστορικούς της τζαζ) είναι το περίεργο «φορµά» της. Εκείνη την εποχή, πριν από την ανακάλυψη του µαγνητοφώνου, οι πιο πολλές στούντιο ηχογραφήσεις γίνονταν σε 10ιντσους δίσκους 78 στροφών, στους οποίους όµως δεν χωρούσαν ηχογραφήµατα πάνω από 3 λεπτά. Ο Σέιβορι όµως που ηχογραφούσε, για την ευχαρίστησή του, είχε πρόσβαση σε 12ιντσους ή και 16ιντσους δίσκους που ήταν φτιαγµένοι από αλουµίνιο. Ο συνδυασµός µεγαλύτερης χωρητικότητας δίσκων και πιo αργής ταχύτητας ηχογράφησης (σε 33 1/3 rpm) έδιναν τη δυνατότητα στον Σέιβορι να αποτυπώσει µεγαλύτερα λάιβ χωρίς διακοπή, αλλά και τζαµαρίσµατα όπου οι µουσικοί είχαν όλο τον χρόνο και την ελευθερία να κάνουν αυτοσχεδιασµούς µεγάλης διάρκειας, ξεδιπλώνοντας το µέγιστο της δεξιοτεχνίας τους.

Στην ερώτηση αν τα νέα ηχητικά ντοκουµέντα του Σέιβορι επαναπροσδιορίσουν την αξία µουσικών της τζαζ, ο κ. Μόργκενστερν απάντησε φέρνοντας σαν παράδειγµα την περίπτωση του σαξοφωνίστα Χέρσελ Εβανς, που ήταν µέλος της ορχήστρας του Κάουντ Μπέιζι και πέθανε πριν κλείσει τα 30 του, το 1939. Το σαξόφωνο του Εβανς έπαιζε δίπλα σ’ αυτό του Λέστερ Γιανγκ, που ήταν από τους γίγαντες του είδους και µονίµως υποσκέλιζε τον νεαρό σαξοφωνίστα. Αυτό τουλάχιστον έδειχναν οι ηχογραφήσεις που είχαµε στα χέρια µας. Μέχρι τώρα… «Γιατί µπορεί ο Λέστερ Γιανγκ να ήταν όντως γίγαντας», λέει ο Μόργκενστερν, «αλλά και ο Εβανς ήταν πολύ πιο σηµαντικός απ’ ό,τι νοµίζαµε. Κι αυτό γιατί τώρα του δόθηκε ο απαιτούµενος χώρος και καταγράφηκε για πρώτη φορά όλος του ο αυτοσχεδιασµός».

Η συλλογή του Σέιβορι ρίχνει και νέο φως σ’ αυτό που θεωρείται πρώτο υπαίθριο φεστιβάλ τζαζ, το «Carnival of Swing», το 1938, στο Ράνταλ Αϊλαντ, έξω από το Μανχάταν. Περισσότερα από 20 γκρουπ είχαν παίξει εκεί, µεταξύ αυτών oι ορχήστρες των Count Βasie και Ντιουκ Ελινγκτον κι ενώ υπήρχαν αποκόµµατα εφηµερίδων που µιλούν για το γεγονός, δεν υπήρχε κανένα ηχητικό ντοκουµέντο. Στους δίσκους του Σέιβορι έχει καταγραφεί µέρος του λάιβ του Κάουντ Μπέιζι και του Σταφ Σµιθ.

ΙΝFΟ

Ακούστε δείγµατα των σπάνιων ηχογραφήσεων στο σάιτ του αµερικανικού Εθνικού Μουσείου της Τζαζ:
http://www.
jazzmuseuminharlem. org/szavory.php

Καλύτερος ήχος και εκτελέσεις

Τα περισσότερα ηχογραφήµατα που είχαµε από εκείνη την εποχή είναι από νεαρούς µουσικούς που ηχογραφούσαν πρόχειρα στο σπίτι, οπότε ο ήχος είναι ανάλογος. Η διαφορά µε τον Μπιλ Σέιβορι είναι ότι ήταν και µουσικός αλλά και µια ιδιοφυΐα ως τεχνικός ήχου, οπότε η ποιότητα των δικών του ηχογραφήσεων είναι πολλά χρόνια µπροστά από την εποχή τους. Και δεν είναι µόνο η ποιότητα του ήχου που είναι εξαιρετική, αλλά και το περιεχόµενο παίρνει νέες διαστάσεις. Πολλά λάιβ από νάιτ κλαµπ ή αίθουσες χορού αναδεικνύουν καλύτερες εκτελέσεις µεγάλων χιτ της τζαζ, όπως για παράδειγµα µια 6λεπτη εκτέλεση του Βody and Soul του Κόλµαν Χόκινς (φωτογραφία φία δεξιά) στις αρχές του ξόφωνό του ξεδιπλώνει έναν µεγαλύτερο και ποιοτικά ανώτερο αυτοσχεδιασµό από την πρώτη εκτέλεση του κοµµατιού που ηχογραφήθηκε το φθινόπωρο του ‘39.