Επιφυλλίδα

Ταξίδι στις γραµµές του Ελαιώνα
Του Κώστα Λογαρά

Από τα έργα της καλλιτεχνικής δηµιουργίας τα πιο ελκυστικά, νοµίζω, είναι αυτά που φτιάχτηκαν µε τρόπο ανεπιτήδευτο. Κι ας έχουν πίσω τους µερόνυχτα ολόκληρα προσπαθειών, δουλειά εξουθενωτική κι ατέλειωτα ξενύχτια µόχθου. Οµως δίνουν την εντύπωση ότι προέκυψαν, λίγο-πολύ, όπως η ανάσα τού ανθρώπου, το περπάτηµά του, οι φυσικές του λειτουργίες. Είναι στ’ αλήθεια ζηλευτοί οι καλλιτέχνες που µπορούν µε µια µατιά να εντοπίσουν το θέµα τους, να εστιάσουν στο ουσιώδες και να το αποδώσουν είτε µε τον χρωστήρα τους, είτε στις γραµµές του πενταγράµµου, ή µ’ ένα κλικ στη φωτογραφική τους µηχανή. Μετά διαπιστώνεις ότι σ’ αυτές τις τέσσερις-πέντε πινελιές, τις δέκα νότες ή στο συγκεκριµένο πλάνο υπάρχει ένταση, τέλεια οργάνωση, η πνοή η ζώσα. Που αν δεν προϋπήρχαν δυνάµει στον δηµιουργό τους δεν θα προέκυπταν ποτέ, ούτε στην παρτιτούρα, ούτε στο τελάρο, ούτε στο φωτογραφικό χαρτί. (Οι περισσότεροι δηµιουργοί, βέβαια, για να πετύχουν αντίστοιχα αποτελέσµατα τους βγαίνει η ψυχή ανάποδα, µα ούτε και προσφέρονται όλες οι τέχνες για παραγωγή «άµ’ έπος άµ’ έργον». Λογοτεχνία, λόγου χάρη, δίχως εξαντλητική δουλειά δεν γίνεται, οι προχειρότητες κραυγάζουν από µίλια µακριά)

Οµως στους χαρισµατικούς, που λέγαµε, θαρρείς πως το ταλέντο τους είναι ενσωµατωµένο στη ζωή τους, κοµµάτι της καθηµερινότητάς τους.

Οπως ξυπνούν, κοιµούνται κι ερωτεύονται, έτσι και δηµιουργούν. Αβίαστα. Εβλεπα τις προάλλες την πρόσφατη δουλειά του Λαζόγκα στον σταθµό του Μετρό – δεν είχε τύχει να βρεθώ ποτέ στον Ελαιώνα – κι έκανα τέτοιες σκέψεις στο µυαλό µου.

Τι είναι αυτό που µε συγκινεί στη ζωγραφική του Γιώργου Λαζόγκα; Ο υπαινιγµός της µορφής πιο πολύ απ’ τη µορφή την ίδια· οι σκιές και τα γαιώδη χρώµατα περσότερο από τις φωτεινές του επιφάνειες· κι ακόµα, η σπειροειδής γραφή του, που αντί να προκαλεί αβεβαιότητα δηµιουργεί την εντύπωση ενός οργανωµένου όλου.

Η ένταση των σχεδίων του, η τραχύτητα των γραµµών αποκαλύπτουν µια δυναµική, έναν θυµό σχεδόν εφηβικό. Από το «τίποτα» των σχεδίων τού Λαζόγκα αναδύεται µια αίσθηση πρωτογενής, µια καθαρή µατιά στον κόσµο. Ετοιµη ανά πάσα στιγµή να εκπλαγεί (αλλά και να εκραγεί) µε οτιδήποτε : να οργιστεί, να ενθουσιαστεί, να διεκδικήσει µε πάθος. Το βλέµµα µου το ’χει αποσπάσει εξ ίσου η κίνηση των κατασκευών του αλλά και ο ήρεµος στοχασµός των µορφών του :

λιτά χαραγµένες γραµµές που ξανοίγονται, ωστόσο, µε τόλµη προς τα µέσα τοπία. Κι όµως, πιο πολύ έχω σταθεί µπροστά στις χαώδεις, γεµάτες νεύρο συνθέσεις του, παρά στα ήσυχα κι αρµονικά του σχέδια. Σ’ εκείνες τις περιδινούµενες µορφές, που το µολύβι ή ο χρωστήρας του φαίνεται να δίνει σχήµα σ’ έναν χαοτικό κόσµο, σαν να προσπαθεί να συλλάβει το παρόν εν τη γενέσει του και να του δώσει σχήµα. Στα σχέδια του Ελαιώνα – περιοχή όπου ο Πλάτωνας ίδρυσε την Ακαδηµία του τ’ αρχαία χρόνια – διακρίνεις πάνω στις διαφανείς επιφάνειες του πλεξιγκλάς υπόγειες διαδροµές και γραµµές ξεθωριασµένες, που αντιστέκονται στο πέρασµα των χρόνων. Στρώµατα επάλληλα σαν αποτοιχισµένα παλίµψηστα, που αποκαλύπτουν όµως τα ίχνη της ζωής «εκείνων που περάσαν και ποτέ δεν θα µας δουν, αυτών που θα ’ρθουν και ποτέ δεν θα τους δούµε»· (είπαµε, ο τόπος προσφέρεται για ιστορικές αναφορές και συνειρµούς).

Ισως γι’ αυτό έχεις την αίσθηση ότι εδώ, στον πολύβουο «κόµβο» του Μετρό, µετακινείσαι συνεχώς µέσα στον χώρο και τον χρόνο της Ιστορίας, ανάµεσα σε θραύσµατα προσωπικών και συλλογικών µύθων. Η εικαστική αφήγηση του Λαζόγκα υποβάλλει διακριτικά, αλλά επίµονα, την ιδέα ενός άλλου ταξιδιού – παράλληλου προς το εφήµερο από σταθµό σε σταθµό. Ενα ταξίδι, ακόµα, προς τα πού; Και προς τι; Μα, οπουδήποτε το πέρασµα του ανθρώπου µπορεί ν’ αφήσει ίχνη και µνήµη.

§ Ο Κώστας Λογαράς είναι συγγραφέας