Ο Ναζωραίος στα Κατεχόμενα

ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΒΛΟ, Ο ΡΕΖΙΣ ΝΤΕΜΠΡΕ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΕΙ
ΕΝΑ ΦΙΛΟΔΟΞΟ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΝΑΖΩΡΑΙΟΥ,
ΑΝΑΣΚΑΠΤΟΝΤΑΣ ΤΑ ΕΡΕΙΠΙΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΤΟΠΩΝ.
ΤΟΝ ΑΠΑΣΧΟΛΕΙ ΤΟ ΡΙΖΩΜΑ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ ΣΤΟ ΕΥΦΟΡΟ ΚΟΙΝΟ
ΕΔΑΦΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΜΟΝΟΘΕΪΣΤΙΚΩΝ ΘΡΗΣΚΕΙΩΝ.
ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΩΣ Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΙΕΡΟ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ,
ΜΕ ΟΣΑ ΑΥΤΟ ΣΥΝΕΠΑΓΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ.
Οι Αγιοι Τόποι είναι άγιοι και για τους τρεις μονοθεϊσμούς- και αυτό συνιστά ίσως ένα γεωγραφικό παράδοξο. Ειδικά η Ιερουσαλήμ είναι ο γεωμετρικός τόπος ποικίλων συμβολισμών και αφηγήσεων που συνδέονται με τον Χριστιανισμό, τον Ιουδαϊσμό και το Ισλάμ, υπό τις ποικίλες παραλλαγές και εκδοχές τους. Εκατομμύρια άνθρωποι πήραν ανά τους αιώνες τον δρόμο της Ιερουσαλήμ ως πολεμιστές, ως προσκυνητές ή ως απλοί ταξιδευτές. Το αίμα χύθηκε ποτάμι σε αυτά τα εδάφη, συχνά εν ονόματι της θρησκείας ή κάποιας εκκοσμικευμένης εκδοχής της. Και οι συγκρούσεις πήραν δομικό χαρακτήρα μετά την ίδρυση του σύγχρονου κράτους του Ισραήλ. Μάλιστα, στις μέρες μας όσα συμβαίνουν στην Παλαιστίνη έφτασαν να συμπυκνώνουν τις ευρύτερες γεωπολιτικές, πολιτισμικές και ιδεολογικές αντιπαραθέσεις. Δεν είναι λοιπόν περίεργο ότι ο Ρεζίς Ντεμπρέ ανέλαβε το σχεδόν αδύνατο έργο να απογράψει μέσω ενός ταξιδιωτικού χρονικού την πολυκύμαντη ιστορία αυτής της γης, επιχειρώντας να γεφυρώσει το θρησκευτικό με το πολιτικό.

Μωσαϊκό
Ο πολυγραφότατος Ντεμπρέ (γενν. 1940) πέρασε τα νιάτα του αγωνιζόμενος για την επικράτηση των ιδεωδών της Επανάστασης. Συμπολεμιστής του Τσε Γκεβάρα στα βουνά της Βολιβίας, πέρασε ικανό χρονικό διάστημα στην Αβάνα, στο Σαντιάγο της Χιλής αλλά και στις βολιβιανές φυλακές μέχρι να απελευθερωθεί υπό την πίεση της κοινής γνώμης το 1971. Το ενδιαφέρον του για τις θρησκείες και τη σχέση τους με την πολιτική ωρίμασε σταδιακά, και μάλιστα ο Ντεμπρέ είναι σήμερα επίτιμος πρόεδρος του λεγομένουΕυρωπαϊκού Ινστιτούτου Θρησκευτικών Επιστημών.

Ταξιδιωτική λογοτεχνία λοιπόν το βιβλίο του, αλλά σε γαίες υπερφορτωμένες ταυτόχρονα από ιστορικούς συμβολισμούς και κοχλάζουσα επικαιρότητα. Χρησιμοποιώντας αποσπάσματα από τα Ευαγγέλια ως προτάγματα στα επιμέρους κεφάλαιά του, ο Ντεμπρέ μας ταξιδεύει από τα υψίπεδα της γενέθλιας γης του Ιησού- της Γαλιλαίας- μέχρι την Ιερουσαλήμ, την Τιβεριάδα, τη Νεκρά Θάλασσα, την Ιεριχώ, τη Βηθλεέμ, τον Ιορδάνη, την Τύρο και τη Σιδώνα, τη Βύβλο και τη Γάζα.

Αντιπαραθέτει την ανθρωπογεωγραφία του τότε και του τώρα, σκύβει στην ιστορία και επιχειρεί να ανασυστήσει την καθημερινότητα στα χρόνια του Ιησού. Επειτα, με διαρκή άλματα στο παρόν, ακούει προσεκτικά τις απόψεις των ποικίλων θρησκευτικών, εθνοτικών και πολιτικών κοινοτήτων που ζουν σήμερα στους Αγίους Τόπους συγκροτώντας ένα πολύπλοκο μωσαϊκό το οποίο συχνά έχει λησμονήσει τις ιδεολογικές παραδοχές που διαφοροποιούν τους μεν από τους δε και απλώς διαιωνίζει τελετουργικά τις χειρονομίες και του συμβολισμούς τους παρελθόντος.

Ο Ντεμπρέ γράφει μια «Ιστορία σε Ψίχουλα», όπως θα έλεγαν και οι ιστορικοί της περίφημης Σχολής των Αnnales: προσεκτική καταγραφή των χωρικών στοιχείων, έμφαση στη λεπτομέρεια, ανάδειξη της καθημερινότητας. Αποτυπώνει τις θνήσκουσες χριστιανικές κοινότητες της περιοχής, τη μεγαλύτερη φυλακή του κόσμου (τη Γάζα), τα ίχνη των πολέμων, τον εποικισμό της Δυτικής Οχθης, τη φθορά των μνημείων, την απόπειρα των Αράβων να ζήσουν μέσα στα όρια ενός συγχρόνου κράτους όπως το Ισραήλ χωρίς να απαρνηθούν το αίτημα της δημιουργίας ενός παλαιστινιακού κράτους κατ΄ επιταγήν των διεθνών συμφωνιών. Συμπλέκει παρελθόν και παρόν, ταξιδεύοντας με άνεση από τις ιστορίες της Βίβλου στη Ρωμαϊκή, τη Βυζαντινή και την Οθωμανική εποχή, μέχρι την αποικιοκρατία, την απελευθέρωση και την ανάδυση του αραβικού εθνικισμού. Και επαναθέτει τα αναπάντητα ερωτήματα της ελευθερίας, της ειρήνης και κυρίως του πώς και γιατί τα ιερά κείμενα ουδόλως απέτρεψαν την ανθρωπότητα από το να αλληλοσφάζεται με εντυπωσιακή συνέπεια.

Πολύς Θεός
Οπως επισημαίνει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης στην ιδιαίτερα κατατοπιστική εισαγωγή του, ο Ντεμπρέ «βάζει μπρος στο στρουθοκαμηλικό πρόσωπό μας έναν πυρακτωμένο καθρέφτη. Η ιστορία της Ιερουσαλήμ αποτυπώνει με τον πιο τραγικό τρόπο την ανθρώπινη αποτυχία, την αμαρτία». Αν απέφευγε ορισμένες επαναλήψεις, αν δεν παρασυρόταν από μια υπερφορτωμένη γλώσσα και δεν κατέφευγε σε αυτάρεσκα διανοητικά πετάγματα, το βιβλίο θα ήταν περισσότερο στιβαρό και αφομοιώσιμο. Ακόμη και έτσι, όμως, η βαθιά γνώση της ιστορικής ανθρωπογεωγραφίας των Αγίων Τόπων δίνει ένα συναρπαστικό χρονικό, έστω και αν προκύπτει «πολύς Θεός και ολίγος Καίσαρας».