Εγκληµα πάθους στην Ηπειρο

Το σινεµά είναι σαν τον κόσµο. Καθένας µε την προσωπικότητά του. Τον χαρακτήρα, το ύφος, τις απόψεις του. Κάθε ταινία αντανακλά το πρόσωπο του δηµιουργού της.
Κάθε ταινία απευθύνεται, συνοµιλεί, µονοµαχεί µε κάθε ξεχωριστό θεατή.
Οπως κάθε σκηνοθέτης είναι µοναδικός, έτσι και ο θεατής. Μοναδικός κι αυτός. Οι ταινίες που παράγονται για µαζική κατανάλωση απευθύνονται στη µάζα. Την ανώνυµη.
Τυποποιηµένο το προϊόν. Τυποποιηµένος και ο θεατής
Φυσικά υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. Λαµπρές εξαιρέσεις. Ο Τheo λοιπόν. Του 1935. Μια από τις υπογραφές που δικαιωµατικά τοποθετήθηκε στην κιβωτό του σύγχρονου ευρωπαϊκού σινεµά. Αρέσει δεν αρέσει _ κι εµένα δεν µ’ αρέσουν οι τελευταίες του ταινίες _ είναι από τα ονόµατα της πρώτης σειράς. Ιδιαίτερος, Οπως κάθε αληθινός καλλιτέχνης. Με τη δική του γραφή, τη δική του, προσωπική, θεµατική. Με τη δική του οπτική. Και µε τρεις ταινιάρες που έκαναν µπαµ. Γεγονός αυτό. Επιβεβαιωµένο µε 48 βραβεία χρυσά. Δύο απ’ αυτά, τα κορυφαία, από το Festival du Cannes. Κατά χρονολογική σειρά: Το 1995 µε το Μεγάλο βραβείο της Επιτροπής για το «Βλέµµα του Οδυσσέα». Με πρόεδρο του Jury τη Ζαν Μορό. Εκείνη τη χρονιά το Ρalm D Οr (Χρυσός Φοίνικας) «κλέβει» την τελευταία στιγµή το «Underground» του Εµίρ Κουστουρίτσα (είκοσι χρόνια µικρότερος του Τheo). Τρία χρόνια αργότερα, µε πρόεδρο τον Μάρτιν Σκορσέζε, ο Αγγελόπουλος λαµβάνει τον Χρυσό Φοίνικα για το «Μία αιωνιότητα και µία µέρα». Λάθος.

Γιατί κερδίζει τον Φοίνικα µε µια µέτρια ταινία. Και τον χάνει µε την καλύτερή του. Με το έπος του «Θιάσου» του 1975. Ουρές στα ταµεία του «Δεκαπενθήµερου των Σκηνοθετών». Την αντίπαλη και εχθρική εκδήλωση, κόντρα στο επίσηµο πρόγραµµα των Καννών. Ουρές, πανδαιµόνιο, διθυραµβικές κριτικές. Ο άνθρωπος που φρόντισε να κόψει τον δρόµο της χώρας που µόλις είχε βγει από τον γύψο της χούντας προς τη µεγαλύτερη διάκριση του µεγαλύτερου φεστιβάλ της υφηλίου δεν ήταν άλλος από τον «εθνάρχη» Κ. Καραµανλή. Διότι το υπουργείο Τύπου, µε το σκεπτικό πως είναι προπαγάνδα αριστερή, αρνείται να στείλει την ταινία ως επίσηµη εκπροσώπηση της Ελλάδας, Ετσι ο «Θίασος» αντί για το επίσηµο πρόγραµµα και τη διεκδίκηση του Χρυσού Φοίνικα, καταλήγει στο «Δεκαπενθήµερο των Σκηνοθετών». Δηµοκρατικός θρίαµβος κι αυτός! Οι αλλεπάλληλοι πολιτικοί και κοινωνικοί σεισµοί του εξήντα ταρακουνάνε συθέµελα και το κινηµατογραφικό σύστηµα. Λογικό. Μια οµάδα νέων σκηνοθετών, µε τις παραφυάδες τους, κουρελιάζουν οτιδήποτε έχει να κάνει µε το λεγόµενο «εµπορικό» κύκλωµα. Ακραίες καταστάσεις. Κι αυτό λογικό. Ετσι δηµιουργείται το εξής παράλογο. Καθετί «εµπορικό» θεωρείται σκουπίδι. Καθετί «καλλιτεχνικό» εκλαµβάνεται πρωτοποριακό. Βλακείες. Τέλος πάντων. Ο Τheo άρτι αφιχθείς από το Παρίσι, επηρεασµένος από τον ευρωπαϊκό κινηµατογράφο, καταφέρνει να σκηνοθετήσει δύο µικρές ιστορίες.

Την πρώτη, το 1965, για τους «Forminx», το συγκρότηµα του Βαγγέλη Παπαθανασίου (οκτώ χρόνια µικρότερος του Αγγελόπουλου). Τη δεύτερη, «Εκποµπή», το 1968. Μέσα στη χούντα. Ετσι αρχίζει να σχηµατίζεται γύρω του ένας κύκλος Αγγελοπουλιστών. Με την έκδοση του θεωρητικού περιοδικού «Σύγχρονος κινηµατογράφος» αναγορεύεται σε Ιcon της ελληνικής πρωτοπορίας.

Είχαν δίκιο. Η «Αναπαράσταση» (Reconstruction) εκτινάσσει την Ψωροκώσταινα του γύψου, του Παπαδόπουλου και των ανεκδιήγητων συνταγµαταρχών στην πρώτη λίστα του Εuropean Cinema!

Η «Αναπαράσταση» καµία σχέση µε τις υπόλοιπες δώδεκα της φιλµογραφίας του. Ούτε σαν ιστορία, ούτε σαν πλοκή, ούτε σαν γραφή. Γιατί τα περισσότερα πλάνα είναι µικρής διάρκειας. Γιατί η ιστορία είναι συγκεκριµένη και προσωπική. Γιατί η δραµατουργία είναι κλασική, Γιατί η ανάγνωση είναι βατή για σχεδόν κάθε θεατή. Και γιατί ολόκληρη η Ελλάδα εκείνης της εποχής είναι ενταφιασµένη σ’ αυτή την ταινία. Στο είδος της µοναδική! Είναι σαν ο ιταλικός νεορεαλισµός να ερωτεύεται τον «Ταχυδρόµο που χτυπάει δυο φορές» (προτιµώ το ριµέικ του 1981 και του Μποµπ Ράφελσον µε Τζακ Νίκολσον και την άσβεστη φλόγα Τζέσικα Λανγκ). Γιατί κι εδώ οι δύο εραστές δολοφονούν τον σύζυγο. Η τοποθεσία διαφέρει. Ενα έρηµο χωριό της Ηπείρου. Τα επαγγέλµατα διαφέρουν. Ο σύζυγος µεροκαµατιάρης και µετανάστης στη Γερµανία. Η σχέση των δύο εραστών διαφέρει. Γιατί κανένα ίχνος πάθους. Κανένας οργασµός. Η σκηνή σε ένα άθλιο δωµάτιο κάποιου άθλιου ξενοδοχείου, µε τη γυναίκα ν’ ανοίγει τα πόδια, έτσι σαν νεκροζώντανο ζόµπι, αποτελεί το σήµα κατατεθέν του επιθανάτιου ρόγχου ολόκληρης της χώρας. Και το περιβάλλον διαφέρει. Παντού, σε κάθε σηµείο, σε κάθε ανθρώπινο ίχνος, σε κάθε σπίτι, σε κάθε βήµα, η µουντή, γκρίζα σκιά του «θανάτου» τα πλάκωνε και τα στραγγάλιζε όλα.

Και η κατάληξη διαφέρει. Γιατί η Ελένη (Τούλα Σταθοπούλου) τα παίρνει πάνω της όλα. Γιατί ο Χρήστος (Γιάννης Τότσικας)

ρίχνει το φταίξιµο πάνω στην Ελένη. Γιατί ο ανακριτής (Πέτρος Χοϊδάς) είναι η αµείλικτη εξουσία. Γιατί αληθινός φονιάς είναι η µετανάστευση, η ερήµωση, η δικτατορία. Και γιατί η φόνισσα _ εδώ ο Αγγελόπουλος συναντάει τον Αλέξανδρο Παπαδιαµάντη _ είναι το απόλυτο θύµα. Και γυναίκα. Και εγκαταλελειµµένη. Και υποβιβασµένη. Και προδοµένη. Και τελειωµένη. Η κόλαση τους περιµένει!

Συνιστώ επίσης
Από τις 13 ταινίες του Αγγελόπουλου επιλέγω δύο ακόµα. Οι καλύτερές του. Κατά αξιολογική σειρά: «Ο θίασος» (1975). Ποταµιαίο και κορυφαίο ολόκληρου του ελληνικού κινηµατογράφου. Και «Μέρες του 36» (1972).

Αύριο: «Ο σηµαδεµένος»

Η ταυτότητα

§ Είδος: Κοινωνικό δράµα § Ετος: 1970 § Σκηνοθεσία: Θόδωρος Αγγελόπουλος § Σενάριο: Θόδωρος Αγγελόπουλος, Στρατής Καρράς, Θανάσης Βαλτινός § Cast: Τούλα Σταθοπούλου, Γιάννης Τότσικας, Θάνος Γραµµένος, Πέτρος Χοϊδάς § Διευθυντής φωτογραφίας: Γιώργος Αρβανίτης § Χώρα: Ελλάδα § Διάρκεια: 100’