Σχέσεις στα άκρα

Επέτειος
, Γράφει η Αγγέλα Καστρινάκη

Πότε τελειώνει µια ερωτική σχέση µεταξύ αδέσµευτων ανθρώπων που κρατούν ο ένας τον άλλον στην καρδιά του; Οταν τα σώµατα κουραστούν ή όταν αποτύχουν να µπουν ο ένας στη ζωή του άλλου; Η Αγγέλα Καστρινάκη εξερευνά τα µπερδεµένα συναισθήµατα των παλιών εραστών και τη δειλία που κρύβεται τελικά, πίσω από πολλές σχέσεις που κτίζονται µε τα υλικά της ελευθερίας
Κατηύθυνε το αυτοκίνητο στην άκρη της εθνικής οδού, στον χώρο στάθµευσης. Ελυσε τη ζώνη, έγειρε µπροστά και αγκάλιασε το τιµόνι. «Ασ’ τα να πάνε!». Είχε συγκρατηθεί τρεις µέρες _ όχι, δύο. Αλλά τι µέρες! Τώρα, µακριά από βλέµµατα γνωστών και αγνώστων µπορούσε να ξεσπάσει. Με θόρυβο, ασυγκράτητα, µε µάτια – βρυσάκια και βρυχηθµούς. Στην πραγµατικότητα δεν τα κρατούσε µονάχα δύο µέρες τα δάκρυά της, αλλά κοντά είκοσι χρόνια. Ωστόσο, τα άφηνε να κυλήσουν τούτη τη στιγµή, όταν κατά κάποιον τρόπο ήταν πια «πολύ αργά για δάκρυα». «Παιδί µου, σοβαρέψου! Ποιος ο λόγος;». Οι νταλίκες που περνούσαν έσειαν το αυτοκίνητο πέρα – δώθε. Ωραία βουνά στο βάθος, µε χιόνι στην κορφή. Στο διπλανό κάθισµα, η τσάντα της. Και το τηλέφωνο. Η κίνηση ήταν πάρα πολύ απλή. «Οχι», έκανε, «µε τίποτα». Αυτή δεν ήταν ερωτική συνάντηση.

Ηταν µια αδέξια παράσταση. Το έργο ήταν καλό, αλλά η παράσταση απέτυχε. Το έργο ήταν πολύ καλό, κάποτε. Οχι όµως πριν από τρεις µέρες, ώρα εννιά το βράδυ. Στα χέρια είχε τις οδηγίες, πώς θα ‘βρισκε το νέο του σπίτι. Στρίβεις, ανεβαίνεις τα σκαλάκια, δεύτερη είσοδος… Εφτασε ιδρωµένη, παρά το κρύο. Μια ανεπαίσθητη αγωνία στο βλέµµα του, όπως πάντα. Του χαµογέλασε ανασηκώνοντας το φρύδι. Μην παίρνει και πολύ αέρα. Οσο για το σπίτι, «µεγαλειώδες», του είπε λίγο κοροϊδεύοντας. Την ξενάγησε. «Αυτή η βεράντα _ τώρα δεν φαίνεται καλά _ βλέπει ώς τη θάλασσα. Το καλοκαίρι θα καλώ εδώ πέρα». Θα καλούσε εκεί πέρα… Μια τέτοια φράση παρέβαινε τους κανόνες µεταξύ τους: όταν συναντιόνταν, υπήρχε τάχα µονάχα το παρόν και το «οι δυο τους». Γιατί τόση αδιακρισία;

«Τι θα πιεις;». Της έδειξε την πλούσια κάβα του. Σήκωσε τους ώµους. «Ο,τι να ‘ναι». Ηταν µια µικρή φιλοφρόνηση «τώρα µε το ουίσκι θα ασχολούµαι;», αλλά εκείνος δεν έδειξε να αξιολογεί ιδιαίτερα την αδιαφορία της. Ισως για να µην παίρνει κι η ίδια πολύ αέρα.

Εφταιγε όµως και το καινούργιο σπίτι, αυτό το καινούργιο σκηνικό. Οταν µε τα ποτήρια στο χέρι έκαναν τον γύρο του καθιστικού για να περιεργαστούν τους πίνακες, ήταν σαν να περιφέρονταν σε αίθουσα έκθεσης και να είχαν γύρω κόσµο που τους παρατηρούσε. Ισως πάλι το πρόβληµα ήταν πως είχαν να ιδωθούν τόσον καιρό.

Στάθηκαν µπροστά στο πορτρέτο µιας καθιστής γυναίκας. «Τι λες για τούτο;». Η υπογραφή κάτι της θύµιζε.

«Ελα τώρα!» τον µάλωσε. Αυτός µαζεύτηκε, βιάστηκε να προχωρήσει παρακάτω. Μια υποψία λοιπόν επιβεβαιωνόταν: η ζωγράφος, ναι, πριν από κανέναν χρόνο, σε µια άσχετη παρέα είχε µιλήσει για τη φιλία της µε εκείνον, αφήνοντας να υπονοηθεί… Ηταν µια συµπαθητική κοπέλα, αλλά έκανε επίδειξη των κατακτήσεών της. «Ελα τώρα!». Κι όµως ο πίνακας ήταν ωραίος, ποιος ξέρει τι κατάλαβε εκείνος από την αντίδρασή της. Θα ‘θελε να του εξηγήσει, όταν κάθησαν στον καναπέ, ακόµα και να τον ρωτήσει για τη ζωγράφο _ είχε µεγάλη περιέργεια να µάθει αν είχε βάση η βουβή οργή της, πέρυσι, ή ήταν όλα µια ιδέα. Προτίµησε εντέλει να µη ρωτήσει.

«Δύο ολόκληρα χρόνια!». Χαµογέλασαν ο ένας στον άλλον ακουµπώντας τα ποτήρια τους. «Σου έλειψα;». «Οχι και πολύ». Πόσο στα σοβαρά θα έπαιρνε την απάντησή της; Πέρυσι είχαν παραλείψει σιωπηρά, µε κοινή συναίνεση, την καθιερωµένη συνάντηση. Περί άλλα ετύρβαζε µάλλον ο καθένας… Μια καταπληκτική συγχορδία ακούστηκε στον χώρο. «Θυµάσαι ακόµα πως µου αρέσει η άρπα». «Δεν ξεχνώ τίποτα», τη διαβεβαίωσε. Εγειρε και τον φίλησε στην άκρη των χειλιών. Δεν ξεχνούσε… Μα κι η ίδια δεν ξεχνούσε, µε όλες τις προσπάθειες, µε όλους τους ελιγµούς της ανεξαρτησίας, της απόστασης. Και τα δύο χρόνια που µεσολάβησαν είχαν ίσως αυξήσει τις προσδοκίες: µε τι βαρύ, άτσαλο καρδιοχτύπι είχε πάει να τον συναντήσει! Αλήθεια, µε τι προετοιµασίες δεκαεξάχρονης!

Ενα τεράστιο φορτηγό – ψυγείο έσεισε πέρα – δώθε το αυτοκίνητο. Σαν να την ταρακουνούσε µια χερούκλα απ’ τον ώµο. «Είσαι καλά, κορίτσι µου;». «Α, µπα, δεν είµαι καθόλου καλά.

Κάθοµαι και κλαίω για µια εντελώς ξοφληµένη ιστορία. Δεν είµαι καθόλου καλά!». Χαρτοµάντιλα άφθονα είχε στην τσάντα της _ είχε και το κινητό. Γιατί, αχ, γιατί δεν του τηλεφωνούσε τώρα δα;

Είχε φέρει εκεί, στο χαµηλό τραπεζάκι, τυριά και αλλαντικά, µαζί και µια περιποιηµένη πράσινη σαλάτα µαχαιροπίρουνα τυλιγµένα σε κόκκινες χαρτοπετσέτες. Ελαµπε µε την περιποιητικότητά του. Η ίδια είχε εκφράσει αντιρρήσεις για το ξαναντάµωµα. «Ελα να γιορτάσουµε τα εικοσάχρονα!» της είχε πει. «Βρε παιδί µου, κοντεύουµε στη σύνταξη». «Πέφτεις έξω». Γι’ αυτό το «πέφτεις έξω» είχε χτυπήσει πάλι βίαια η καρδιά της.

Ποιος είχε δίκιο; Οταν έσβησαν τα φώτα, έσκυψε πάνω του να βρει τη γνωστή µυρωδιά. Ηταν εκεί: αύρα παιδικής ηλικίας, αθωότητας, παραίτησης, ένα «κάνε µε ό,τι θέλεις», αποµεσήµερο κάτω από τα πεύκα. «Είσαι όπως ήσουν, αλητάκι». «Κι εσύ, τέρας, το ίδιο». Αλλά δεν ήταν, φαίνεται, ακριβώς έτσι.

Η αίσθηση ότι το έργο είχε παιχτεί άλλοτε καλύτερα… Ισως αυτό τους αναχαίτισε µετά την πρώτη αναγνώριση. Οι ίδιοι έδειχναν ζήλο, πάθος, τρυφερότητα, ακόµα και εφευρετικότητα _ τα σώµατα δεν απαντούσαν εξίσου ενθουσιασµένα. Ταλαιπωρία, να µην το καταλάβει ο άλλος, ούτε κι ο ίδιος ο εαυτός. Χειροκρότησαν στο τέλος τάχα ευχαριστηµένοι και γέλασαν σκανδαλιάρικα. Στην ουσία ξεροκατάπιναν. (Μεγαλοδύναµε Θεέ, δεν αξίζει τάχα να γίνει λίµνη το αυτοκίνητο;)

Τον αποχαιρέτησε µία ή δύο η ώρα το πρωί. Προτιµούσε να περάσει την υπόλοιπη νύχτα στο ξενοδοχείο. Υπερβολή ο κοινός ύπνος κι επιπλέον είχε δουλειά την εποµένη… Μόνο που η δουλειά τέλειωσε πολύ γρήγορα, σαν πρόσχηµα, κι αυτή έµεινε να σκέφτεται τον τρόπο που εκφώνησε τον αποχαιρετισµό χτες βράδυ. Πολύ άνετα, πολύ γελαστά: «Αντε γεια, τέρας». Αλλωστε µέσα της συµπλήρωνε: «Τελευταία φορά. Αφού το βλέπεις, δεν τραβάει!».

Ποιο µεγαλύτερο ψέµα από την άνεση! Την άλλη µέρα το στοµάχι έσφιξε. Οµως εκείνος δεν της είχε πει:

«Ωστε θα µείνεις και αύριο, αλητάκι, και µεθαύριο. Τι καλά!». Οχι, την αποχαιρέτησε µε βλέµµα που κάτι έψαχνε µες στο δικό της _ σίγουρα, αλλά ταυτόχρονα έλεγε «αντίο», το πολύ «του χρόνου!». Το ότι θα συνυπήρχαν στην ίδια πόλη για άλλες δυο µέρες δεν φάνηκε στο βάθος της µατιάς του.

Λοιπόν, αφού πέρασε ολόκληρη η µέρα, εκεί προς το απόγευµα, όταν πλησίαζε το βράδυ, το σκέφτηκε καλά καλά και του έγραψε: «Γεύση γλυκόπικρη». Αναφορά παράδοσης. Εντούτοις ουδεµία αντίδραση. Αλλά ίσως δεν ήταν το σωστό µήνυµα: πολύ ισορροπηµένο, διαπίστωση χωρίς ερώτηµα. Την εποµένη _ πού η περηφάνια και πού η ανεξαρτησία της; επανέλαβε την ίδια αξιοθρήνητη διαδικασία: «Θλιβερές σκέψεις. Γιατί;». Και πάλι τίποτα. Στα είκοσι χρόνια αυτής της ιστορίας ποτέ της δεν θυµόταν να έχει ξεπέσει τόσο.

Κάποτε τον είχε βάλει να της ορκιστεί: καµιά άλλη, παρά τις «απιστίες» του, καµιά άλλη δεν είχε χώσει βαθιά µες στην καρδιά του. Ή «τόσο βαθιά µες στην καρδιά του». Δεν θυµόταν τι από τα δύο τον είχε βάλει να ορκιστεί. Ηταν ένα παιχνίδι κάπως οριακό. Η ίδια είχε κι αυτή απαρνηθεί τον ωραίο φίλο µε το καλαµπούρι στο στόµα και τη µελαγχολία στο βλέµµα («όχι πολύ βαθιά» είχε πει). Είχαν περάσει όµως αρκετά χρόνια από τότε. Τώρα συνδαύλιζαν την παλιά φωτιά µε χαρτάκια _ κανένα κούτσουρο της προκοπής. Μια στιγµή άναψε, φούντωσε. Ηταν η ώρα της αναµονής. Αλλά η αναµονή έχει τους δικούς της νόµους. Και µόνο το ότι «περιµένεις», σε κάνει να ριγείς, να τρέµεις. Αχ, την ξεγέλασε εκείνο εκεί το καρδιοχτύπι! Νόµισε, λέει, ότι είχε επιστρέψει στα 16.

(Πώς συγκινεί ο αριθµός 16! Κάθε επανάληψη αυξάνει κατακόρυφα την αλµυρή παραγωγή. Σείσε, νταλίκα, το αυτοκινητάκι, µήπως συνέλθει η έφηβος!)

Δεν ζηλεύουν και δεν πονάνε πια. (Η ζωγράφος ήταν στιγµιαίο ατόπηµα).

Δικαίωµά του πλέον να ‘χει κλείσει όλα τα βράδια του και να ‘χει κρατήσει µονάχα ένα ελεύθερο. Η καθηµερινότητα έχει πιο πολλά δικαιώµατα από το έκτακτο. Δυο «έκτακτα» σίγουρα δεν χωρούν σε µια βδοµάδα, πόσω µάλλον τρία! Ούτε και στη δική της βδοµάδα θα χωρούσαν. Μόνο δεν έπρεπε πια να την εξευτελίζουν. Αφού δεν πονούσαν, αφού µε τόση άνεση έχωναν στην καρδιά τους _ πώς µετριέται, αλήθεια, εκεί το «βάθος» _ άλλους, την άµοιρη τη σχέση έπρεπε να τη σεβαστούν. Του το εξηγούσε εδώ και χρόνια. Γιατί κάτι είχε υπάρξει κάποτε… Αλλά αυτός επέµενε να συναντιούνται. «Σε χρειάζοµαι», έλεγε, και την έπειθε κάθε φορά. Την έπειθε η υπόκωφη φωνή του, αυτός ο σαν ψίθυρος από σπηλιά που φτάνει ωστόσο µε ένταση στο αυτί της.

Ηταν το πιο ακατανίκητο χαρακτηριστικό του. Κατά τα άλλα… Χρόνια τώρα κάτι παλιές ακατανίκητες ιδιότητες είχαν ατονήσει. (Δεν ήταν η πρώτη φορά, αλίµονο, που τα κορµιά φέρονταν σαν κοιµισµένα).

Επρεπε από κάθε άποψη να σταµατήσουν. Ας µιλούσαν στο τηλέφωνο να δώσουν ένα τέλος, συµφιλιωµένο και καθαρό, και ας µην επικοινωνούσαν ποτέ πια. Το τηλέφωνο. Η µικρούλα ασηµένια συσκευή: «Λίστα επαφών»… Σίγουρα δεν θα ήθελε καθόλου να ξέρει εκείνος πως εξαιτίας του κάποιος ταλαιπωρούνταν στη µέση της εθνικής οδού. Μα ίσως δεν του είχε δώσει να καταλάβει µε τα άχρηστα µηνύµατά της. Δεν ήταν ποτέ σκληρός. Στο κάτω κάτω η οικτρή αποτυχία ίσως οφειλόταν… Αν δεν υπήρχαν τα νέα σκηνικά… Δεν έφταιγε τάχα η µεγάλη βεράντα που θα χωρούσε τόσον κόσµο το καλοκαίρι, η κάβα µε τα πολλά ποτά, η καθισµένη φιγούρα; Αχ, επανερχόταν στα ίδια και στα ίδια! (Οσο για τη ζωγράφο, µπορεί να µην ίσχυε τίποτα από όσα µια νοσηρή φαντασία υπαγόρευε).

Το όνοµα… Το τηλέφωνο.

Κι όµως έπρεπε να είχε στείλει µήνυµα. Το τέρας! Ποια αξία απέµενε σε µια σχέση όταν ο άλλος δεν αφιέρωνε δυο λεπτά στην πληκτρολόγηση, όταν δεν κατέβαλλε τον κόπο να εφεύρει µια δικαιολογία. «Είµαι µπλεγµένος ώς αργά το βράδυ». Και «Σε σκέφτοµαι».

Ή µήπως αυτό που φοβόταν πάνω από όλα _ ο σοφός! _ ήταν πως η παραµικρή παρέκκλιση από το πρόγραµµα της «µιας νύχτας» µπορεί να τους έσφιγγε ξανά µεταξύ τους, να τους έβαζε όχι πια µόνο στην καρδιά, παρά στη ζωή του άλλου. Πολύ επικίνδυνο, όντως! Είχαν υποφέρει βαριά, είχαν µατώσει. Ποιος ήθελε να ξαναζήσει εκείνη την αποκόλληση, σαν πεταλίδα απ’ τον βράχο της; Οχι, καλύτερα «βαθιά στην καρδιά» και καθόλου στη ζωή του άλλου. Δεν είχε κι άδικο. Οµως στην πράξη, αχ στην πράξη, έπρεπε να της είχε στείλει κάποιο µήνυµα… Δένει ξανά τη ζώνη. Κλείνει το κινητό εντελώς. «Αντε, και του χρόνου!». Σφουγγίζει το πρόσωπό της. Τα υπέροχα ψηλά βουνά στο βάθος… Καθώς βγαίνει στην εθνική, µια νταλίκα παιανίζει. Διαµαρτύρεται τάχα ή χαιρετίζει;

Η Αγγέλα Καστρινάκη είναι συγγραφέας και καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήµιο Κρήτης και τα γνωστότερα βιβλία της είναι:

«Εκδροµές µε φίλες», «Εκδοχές της Πηνελόπης», «Ερωτας στον καιρό της ειρωνείας» αλλά και το δοκίµιο «Η λογοτεχνία, µια σκανταλιά, µια διαφυγή ελευθερίας» Αύριο: το διήγηµα της Αντζελας Δηµητρακάκη «Λίνουρ και Αυγερινή»

Οταν έσβησαν τα φώτα, έσκυψε πάνω του να βρει τη γνωστή µυρωδιά. Ηταν εκεί: αύρα παιδικής ηλικίας, αθωότητας, παραίτησης, ένα «κάνε µε ό,τι θέλεις», αποµεσήµερο κάτω από τα πεύκα. «Είσαι όπως ήσουν, αλητάκι».
«Κι εσύ, τέρας, το ίδιο». Αλλά δεν ήταν, φαίνεται, ακριβώς έτσι