Σαν πρόβατα στη σφαγή

Ελάχιστοι σκηνοθέτες µοιράζονται ένα προνόµιο µοναδικό.
Από τις ταινίες τους δεν µπορείς να πετάξεις ούτε µισό λεπτό. Απίστευτη ακρίβεια. Απίστευτη οικονοµία. Πρωτοφανής τελειότητα. Ενας απ’ αυτούς είναι ο Στάνλεϊ Κιούµπρικ (1928-1999).
Δύο πράγµατα καθόρισαν την πορεία του. Το πρώτο, µια φωτογραφική µηχανή για τα γενέθλιά του από τον πατέρα του.
Ηταν µόλις 13 ετών.
Το δεύτερο, οΙσούρ Ντανιέλοβιτς Ντέµσκι.
Δηλαδή ο ρωσοεβραίος Κερκ Ντάγκλας.

Με την κάµερά του ο πιτσιρικάς Κιούµπρικ αρχίζει να φωτογραφίζει τη Νέα Υόρκη. Ετσι βρίσκει το ύφος του. Κι έτσι, προτού καν κλείσει τα 18 είχε αναδειχθεί µόνιµος φωτογράφος του περιοδικού «Look». Η εκτόξευσή του, σαν διαστηµικός πύραυλος. Μέχρι τα 25 του σκηνοθετεί ντοκιµαντέρ µικρού µήκους. Δύο χρόνια µετά ρίχνεται µε τα µούτρα στο «Φιλί του δολοφόνου» («Κiller’s kiss»).

Για κοίτα τον πιτσιρικά, είπαν. Ο Κid είχε πάρει φόρα. Και µε το «Κilling» («Η κλοπή») υπογράφει το πρώτο του masterpiece. Η γεωµετρία της αισθητικής του είναι αποτέλεσµα των επιδόσεών του στο σκάκι. Εκεί στο «Κilling» πρωταγωνιστής του είναι ο Στέρλινγκ Χέιντεν (1916-1986). Ενας µαυροπινακισµένος γίγαντας που το όνοµά του έχει συνδεθεί µε δύο ακόµα αριστουργήµατα: «Τζόνι Γκιτάρ» του Νίκολας Ρέι και του 1954.

Θεέ µου, τι λυρισµός. Και «SΟS Πεντάγωνο καλεί Μόσχα». Θεέ µου, τι ταινιάρα! Μόλις σε ηλικία 36 ετών. Δεν παίζεται!

Εναν χρόνο µετά το «Κilling» κι ενώ το Χόλιγουντ είχε υποστεί ηλεκτροσόκ, το σοφό παιδί επανέρχεται µε έτερο masterpiece. Το «Ρaths of Glory». Ενα από τα best αντιπολεµικά δράµατα όλων των εποχών και όλων των χωρών. Ηταν ο Κερκ Ντάγκλας (δώδεκα χρόνια µεγαλύτερός του αλλά ο αθεόφοβος, από σκαρί γερό, εξακολουθεί να ζει προχωρώντας ακάθεκτος προς τα εκατό). Ηταν ο Α’ Παγκόσµιος Πόλεµος. Ηταν τα χαρακώµατα που χώριζαν τους Γάλλους από τους Γερµανούς. Πόσους φάγαµε σήµερα; Καµιά δεκαριά. Χιλιάδες. Απαντούσαν οι Φριτς. Κι εσείς; Α εµείς χάσαµε σήµερα. Μόλις 9.999. Απαντούσαν τα κοκόρια. Η αλεστική µηχανή καταβρόχθιζε ό,τι έπεφτε µπροστά της. Το πιο άσκοπο µακελειό στην Ιστορία της Γηραιάς Ηπείρου. Εκεί, λοιπόν, δύο γάλλοι στρατηγοί _ από αληθινό περιστατικό αυτό _ έδιναν διαταγές να εφορµήσουν σχεδόν γυµνόστηθοι οι φαντάροι στον προφυλαγµένο εχθρό. Σκέτη αυτοκτονία. Γενοκτονία. Απαντάει ο κόλονελ Νταξ (Κερκ Ντάγκλας). Τίποτα οι στρατηγοί. Ετσι χιλιάδες γαζώνονται προτού προχωρήσουν ένα βήµα. Τα κορµιά στοιβάζονται σαν σφαχτάρια πασχαλινά. Ετσι οι στρατηγοί αναζητούν εξιλαστήρια θύµατα. Και τα βρίσκουν. Τρεις ρακένδυτοι, τροµοκρατηµένοι φαντάροι. Ενας εξ αυτών (τον υποδύεται µοναδικά ο Τίµοθι Κάρεϊ) καταρρέει στο λεπτό. Λιποτάκτες. Θα περάσουν από στρατοδικείο. Ο Νταξ αντιδρά. Δεν αντέχω τόση αδικία. Κάποιος σοκαρισµένος αµερικανός θεατής έγραψε «γι’ αυτούς τους άθλιους οι κοινωνικές διακρίσεις είναι σηµαντικότερες από τις εθνικές υποθέσεις». Ψέµατα;

Οι σκηνές στο κελί είναι εξαιρετικής δραµατουργίας. Οµως το «σηµείο» που χαράχθηκε στη µνήµη µου είναι όταν η µηχανή ακτινογραφεί τα χαρακώµατα και στη συνέχεια ακολουθεί από δίπλα την έφοδο και τη γενοκτονία. Unique! Αυτό είναι και το σήµα κατατεθέν αναγνώρισης του ύφους Κιούµπρικ.

Το 1980 στο «Shining» («Λάµψη») το ίδιο τράβελινγκ, ποταµιαίων διαστάσεων µε µια µικροσκοπική µηχανή που µόλις είχε εφευρεθεί. Ο τύπος µονίµως βουτηγµένος στην Τεχνική. Αν και πίστευε ότι ο Καζάν ήταν ο σπουδαιότερος όλων του Αmerican Cinema. Και ότι Γούντι Αλεν, Μαξ Οφίλς, Φελίνι, Μπέργκµαν, Τριφό οι πιο αγαπηµένοι του σκηνοθέτες.

Πάντα επιθυµούµε το αντίθετό µας.

Ο Κερκ Ντάγκλας (του 1916)

έχει συνδέσει το όνοµά του µε πολλές, αληθινές µαγκιές.

Μία απ’ αυτές συντελείται το 1960 µε τον «Σπάρτακο» («Spartacus»). Εντυπωσιασµένος από τον Στάνλεϊ, και επειδή είχε πάρει πάνω του την παραγωγή αυτής της ιστορικής ταινίας, αναλαµβάνει δύο ρίσκα. Μα είσαι τρελός; Σαν να στοιχηµάτιζες τον Μάιο του 2004 πως η Greece θα φύγει από τη Λισαβώνα µε το ευρωπαϊκό τρόπαιο. Κι όµως έφυγε. Ετσι και ο Κερκ. Πέτυχε. Το πρώτο ρίσκο ήταν ο Κιούµπρικ. Ο Ντάγκλας, ως παραγωγός, αναθέτει στον άπειρο από υπερ-παραγωγές πιτσιρικά το τιµόνι του «Σπάρτακου». Το δεύτερο ακόµα πιο επικίνδυνο. Αποφασίζει µόνος του να γράψει στο όρντινο το αληθινό όνοµα του µαυροπινακισµένου σεναριογράφου Ντάλτον Τράµπο. Κόντρα στον νόµο. Εχθρός του κράτους. Οταν τον ρώτησαν στο Φεστιβάλ του Βερολίνου «Ποια η πιο αξιοµνηµόνευτη πράξη στη ζωής σας», εκείνος από την αναπηρική του καρέκλα είπε _ το άκουσα µε τ’ αυτιά µου _ «Ο Ντάλτον Τράµπο». Αντρας µε κοχόνες µέχρι τον ουρανό!

Συνιστώ επίσης
Εκτός από «Ρaths of glory», τα υπόλοιπα τέσσερα διαµάντια του Στάνλεϊ Κιούµπρικ: «SΟS Πεντάγωνο καλεί Μόσχα» («Dr Strangelove or Ηow Ι learned to stop worrying and love the Βomb», 1964), «Τhe Κilling» («Η κλοπή», 1957), «Μπάρι Λίντον» («Βarry Lyndon», 1975), «Η Λάµψη» («Shining», 1980).

Και από Κερκ Ντάγκλας: «Αµάρτηµα του παρελθόντος» («Οut of the Ρast», 1948), «Χωρίς συρµατοπλέγµατα» («Μan without a star», 1955), «Φλογισµένα πάθη» («Champion», 1949), «Ο συµβιβασµός» («Τhe Αrrangement», 1969), «Θα βλεπόµαστε σαν ξένοι» («Strangers when we met», 1960), «Μόνοι είναι οι γενναίοι» («Lonely are the brave», 1962).

ΑΥΡΙΟ: «Ελεύθερος ωραρίου»
Η ταυτότητα

§ Πρωτότυπος τίτλος: «Ρaths of Glory» § Ετος: 1957 § Είδος: Αντιπολεµικό δράµα § Σκηνοθεσία: Στάνλεϊ Κιούµπρικ § Σενάριο: Κάλντερ Ουίλιγκαµ, Τζιµ Τόµσον, Στάνλεϊ Κιούµπρικ § Cast: Κερκ Ντάγκλας, Τίµοθι Κάρεϊ, Αντολφ Μανζού, Ραλφ Μίκερ, Τζορτζ Μακρίντι § Μουσική: Τζέραλντ Fried § Φωτογραφία: Γκέοργκ Κράους § Χώρα: ΗΠΑ § Διάρκεια: 87’