Χαµένοι στη µετάφραση

Για ποιον γίνεται και πώς πρέπει να διοργανώνεται µια συνάντηση συγγραφέων;
Ο προβληµατισµός αυτός επιστρέφει καίριος µετά το πρώτο διεθνές λογοτεχνικό φεστιβάλ που κατάφερε να προσελκύσει 26 εκλεκτά ονόµατα από 17 χώρες σε ένα ελληνικό νησί.

Ηταν εκεί ο Μεξικανός Οµέρο Αρίτζις που ο πατέρας του πολέµησε στη µικρασιατική εκστρατεία και µετανάστευσε στο Μεξικό το 1925. Διάβασε ένα ποίηµα -αυτοπροσωπογραφία και ωδή στην κληρονοµιά του. Ηταν η ψυχρή πλην σπουδαία καναδή ποιήτρια Αν Κάρσον που έκανε µια επίδειξη διαδραστικής ποίησης βάζοντας το κοινό να συµµετάσχει στην απαγγελία της. Ηταν η τσαχπίνα Ρωσίδα Βέρα Πάβλοβα που έκανε µια ποιητική περφόρµανς µε τον σύζυγό της, ο οποίος είχε ένα µεταφρασµένο ποίηµά της γραµµένο στο µπλουζάκι του.

Ηταν ο γεροδεµένος Κροάτης Ντάµιρ Σόνταν που ζει στη Χάγη και διάβασε ένα ποίηµα για τον Ντουρούτι, ηγέτη των αναρχικών στον ισπανικό εµφύλιο. Ηταν η νόστιµη Βουλγάρα Γιάννα Μπούκοβα που γράφει ποίηση και στα ελληνικά. Ηταν ο 35χρονος Περουβιανός Σαντιάγο Ρονκαλιόλο, ο οποίος αφηγήθηκε ένα λαβ-στόρι µεταξύ επαναστατών του αντάρτικου Φωτεινού Μονοπατιού.

Ηταν ο Γάλλος (και) κριτικός Πιέρ Ασουλίν που δέχτηκε να µιλήσει … αγγλικά! Ηταν ο 80χρονος Ιταλός Φράνκο Λόι που τραγούδησε ένα ποίηµά του, µε µεταφραστή τον δικό µας Τίτο Πατρίκιο ο οποίος µε τη σειρά του διάβασε στίχους εξαίρετης ποιητικής ειρωνείας. Ηταν η Ζυράννα Ζατέλη, σαν εξωτικό πουλί, που καθήλωσε το κοινό διαβάζοντας τη σκηνή µε τα σκυλιά που µένουν κουµπωµένα πάνω στην ανολοκλήρωτη ερωτική πράξη τους.

Ηταν η λιτή και διεισδυτική Ερση Σωτηροπούλου και ο εξωστρεφής λεπτολόγος Γιώργος Σκαµπαρδώνης. Ηταν και ο Θανάσης Βαλτινός που µε στεγνή φωνή διάβασε ένα διήγηµα βασισµένο σε ένα πραγµατικό περιστατικό θρησκευτικής φαντασίωσης. Ηταν ο Ελληνοκύπριος Γιώργος Μολέσκης που άνοιξε ποιητικό διάλογο µαζί µε τον Τουρκοκύπριο Μεχµέτ Γιασίν µε την επιβλητική φωνή βαρύτονου. Ηταν πολλοί, και όχι ο πολυαναµενόµενος Φερνάντο Αραµπάλ, αλλά αυτό δεν πείραξε κανέναν…

Δεν είναι λίγο λοιπόν, να δίνεις έναν αέρα πολιτισµικού γκλάµουρ σε ένα νησί που διεκδικεί τα πρωτεία του θρησκευτικού και ποιοτικού τουρισµού. Δεν είναι λίγο το πρωί να είσαι στη χρυσή ελληνική αµµουδιά και το βράδυ να µπορείς να ακούσεις ποιήµατα και αφηγήµατα από τη Βραζιλία, το Περού ή το Μεξικό, από τον Καναδά, την Ιταλία ή τη Γαλλία. Δεν είναι λίγο να σου δίνεται η ευκαιρία να νιώσεις τη µουσικότητα της πολωνικής, της ρωσικής, της κροατικής, της τουρκικής ή της πορτογαλικής γλώσσας.

Δεν είναι ασήµαντο να µπορείς να δεις και να ακούσεις από κοντά δηµοφιλείς συγγραφείς µε τα χούγια τους και τη θρυλούµενη αύρα τους. Δεν είναι λίγο να έχεις κοινό σε εκδηλώσεις λόγου το κατακαλόκαιρο από τις 08.30 ώς τις 23.00 µέχρι και στην κεντρική πλατεία ενός χωριού.

Πράγµατι σ’ αυτό το τριήµερο φεστιβάλ (29, 30, 31 Ιουλίου) υπήρξε προσέλευση ντόπιων και παραθεριστών όχι µόνο στο Ιδρυµα Τηνιακού Πολιτισµού στο λιµάνι του νησιού. Αλλά και στο ατµοσφαιρικό θεατράκι του χωριού Βωλάξ στο κέντρο ενός σεληνιακού τοπίου µε γρανιτόλιθους, όσο και στην κεντρική πλατεία µε τα καφενεία του γραφικού Πύργου, γενέτειρας κορυφαίων ελλήνων ζωγράφων και γλυπτών.

Η υπάλληλος της Πολεοδοµίας, η ζαχαροπλάστρια, ο δάσκαλος, ο φέρελπις και ταλαντούχος µουσικοσυνθέτης, η ανήσυχη νεολαία, οι αναγνώστριες της Ζατέλη, κόσµος πολύς της περιφέρειας, έσπευσαν δίπλα στους κουλτουριάρηδες που «ξέρουν από τέτοια», δίπλα και στον Κώστα Τσόκλη που εµφανίζεται ως γκουρού του νησιού.


Πόσα κατάλαβε το κοινό;

Πήγαν «όλοι», αλλά πόσα κατάλαβαν αφού τόσο οι ελληνόγλωσσοι όσο και οι ξενόγλωσσοι χάθηκαν στη µετάφραση; Τι έµεινε σ’ αυτό το καλοπροαίρετο κοινό από τη συνάντησή του µε αξιόλογους ανθρώπους τους οποίους άκουσε σαν διάττοντες αστέρες, χωρίς να µπορέσει να µάθει τι γράφουν, τι τους απασχολεί, τι τους προβληµατίζει; Αρα χωρίς να µπορέσει να τους καταλάβει και να διευρύνει τους ορίζοντές του µέσα από αυτήν τη συνάντηση; Χωρίς να του δοθεί η δυνατότητα να συγκινηθεί από τη δύναµη της λογοτεχνίας; Η απουσία σύγχρονης επαγγελµατικής µετάφρασης, οι τεχνικές προχειρότητες (µε τα µικρόφωνα κ.ο.κ.), η έλλειψη ουσιαστικής παρουσίασης αυτών των λογοτεχνών στο κοινό, είχαν ως αποτέλεσµα οι εκδηλώσεις να «περάσουν» µόνο σε µια ελίτ µυηµένων. Οι άλλοι, οι πολλοί που περίµεναν να «ποτιστούν», πήραν το βραβείο µαζοχισµού. Η βουλευτής επικρατείας Μάγια Τσόκλη δήλωσε στα εγκαίνια ότι «ο πολιτισµός είναι το κλειδί της αειφορίας» και ότι τέτοιες εκδηλώσεις θα µας βοηθήσουν «να ξαναδούµε την ανάπτυξη µέσα από µια άλλη οπτική γωνία». Οµως χρειάζονται πολλές διορθωτικές επεµβάσεις για να πετύχει κάτι τέτοιο. Αν όχι µια άλλη φιλοσοφία. Εκτός αν στόχος τέτοιων παρεµβάσεων είναι να εξυπηρετούνται οι πολιτικές φιλοδοξίες των χορηγών, η βιτρίνα της επιχείρησης «ελληνικός τουρισµός» και ο ναρκισσισµός των συµµετεχόντων. Μακάρι λοιπόν ο γενναίος εµπνευστής του φιλόδοξου αυτού εγχειρήµατος, ποιητής και ψυχή του περιοδικού «(δε)κατα» Ντίνος Σιώτης, καθώς και η Τοπική Αυτοδιοίκηση και οι ιδιωτικοί φορείς που το χρηµατοδότησαν, να τα λάβουν υπόψη τους αυτά για την επόµενη διοργάνωση έπειτα από δύο χρόνια.