Επιφυλλίδα

Ποιος ωφελείται;
Του Κωστή Παπα- ϊωάννου , www.antiphono. wordpress.com

Οι περισσότερες θεωρίες συνωµοσίας βασίζονται σε µια φαινοµενικά εύλογη υπόθεση: αν βρούµε ποιος ωφελείται από ένα συµβάν, (υποτίθεται ότι) οδηγούµαστε στον αυτουργό. Ετσι, µετά τη φονική ταχυδροµική βόµβα της οδού Κατεχάκη κάποιοι είπαν: δεν ξέρουµε ποιος έφτιαξε τη βόµβα, ξέρουµε όµως ποιος ωφελείται. Και πριν από λίγο καιρό: δεν ξέρουµε ποιοι έριξαν τη µολότοφ στην τράπεζα, ξέρουµε όµως ποιος ωφελείται από τον θάνατο των τριών υπαλλήλων. Υπονοούσαν βέβαια τους εµπνευστές των αντεργατικών µέτρων που ήθελαν να υπονοµεύσουν τη λαϊκή αντίδραση.

Η προσέγγιση αυτή προϋποθέτει ότι κάθε δρων υποκείµενο, κινούµενο ορθολογικά µε γνώµονα τα συµφέροντά του, ποτέ δεν θα έκανε κάτι που θα τα έβλαπτε. Κάθε ενέργεια αντίθετη µε τα συµφέροντα του προφανούς δράστη έχει λοιπόν άλλο δράστη. Επιπλέον, κάθε ενέργεια συνδέεται µε σχέση πλήρη και αποκλειστική µε όποιον ωφελείται. Παράγοντες ψυχο(παθο)λογικοί, το αέναο πηγαινέλα µεταξύ ατόµου και οµάδας, φαινόµενα µητροπολιτικής βίας, εξεγερσιακές πορείες, σπειροειδείς κύκλοι του «ένοπλου», όλα αυτά σβήνουν µπροστά στο απόλυτο ερµηνευτικό σχήµα: βρες «ποιος ωφελείται». Σύµφωνα µε τους θιασώτες αυτής της λογικής, ο εξεγερµένος αντιεξουσιαστής δύσκολα θα προκαλούσε µε πράξεις βίας την κρατική καταστολή. Αρα, τις µολότοφ τις πετάνε (ή υποκινούν τους εκτοξευτές) όσοι ωφελούνται από τη δυσφήµηση των λαϊκών αγώνων. Μια οργάνωση ένοπλης βίας δύσκολα θα προκαλούσε τη συναίνεση του λαού σε πολιτικές αστυνόµευσης και πανοπτικού ελέγχου. Αρα, τη βόµβα στην οδό Κατεχάκη την έστειλαν παρακρατικοί κύκλοι για να πλήξουν τα λαϊκά συµφέροντα.

Ας υποθέσουµε όµως, χάριν παιδιάς, ότι αυτή η ερµηνευτική προσέγγιση δίνει ασφαλή συµπεράσµατα και ας την εφαρµόσουµε κι εµείς. Πρώτα το ερώτηµα, δανεισµένο από ανακοίνωση του ΚΚΕ για την ταχυδροµική βόµβα: «Ο ελληνικός λαός πρέπει να προβληµατιστεί για το ποιοι ωφελούνται από αυτές τις ενέργειες και ποιοι τις αξιοποιούν για να δικαιολογήσουν την εφαρµογή των προαποφασισµένων στην Ε.Ε. και σε άλλα ιµπεριαλιστικά κέντρα τροµοκρατικών νόµων και την ισχυροποίηση των κατασταλτικών µηχανισµών, που στρέφονται κατά των λαϊκών δικαιωµάτων και του εργατικού και λαϊκού κινήµατος. «Εµείς θέτουµε το ίδιο ερώτηµα για τον αποκλεισµό των λιµανιών, επειδή µας φαίνεται πράξη συνδικαλιστικά ατελέσφορη, κοινωνικά προβληµατική και πολιτικά καταστροφική, ειδικά σε περίοδο ακραίας δοκιµασίας των κοινωνικών δικαιωµάτων και της κοινωνικής συνοχής. Ποιος λοιπόν ωφελείται όταν πυροδοτούνται ο κοινωνικός αυτοµατισµός, η οργή εργαζόµενων ταξιδιωτών κατά εργαζόµενων απεργών, η απόγνωση νησιωτών επαγγελµατιών;

Ποιος ωφελείται όταν ο απεργός ναυτεργάτης επιβεβαιώνει στη µιντιακή πραγµατικότητα τη στερεοτυπική καρικατούρα του «τσαµπουκά συνδικαλιστή» που βάζει το συντεχνιακό πάνω από το συλλογικό;

Ποιος ωφελείται από την εικόνα των εγκλωβισµένων τουριστών που αξιοποιούν όσοι εντέχνως χρεώνουν την ύφεση στις κινητοποιήσεις των εργαζοµένων; Εντέλει, για να το θέσουµε πιο απλά, ποιος ωφελείται όταν η κοινωνία τα βάζει µε τους συνδικαλιστές και όχι µε την κυβέρνηση που εισάγει µέτρα κοινωνικά άδικα ή µε τις τράπεζες που αυξάνουν την κερδοφορία εν µέσω λαίλαπας; Φοβάµαι πως η απάντηση είναι σκανδαλιστικά προφανής. Κάποιος προβοκάτορας θα έλεγε µάλιστα ότι, αν δεν υπήρχε η «επαναστατική γυµναστική», εκείνοι που ωφελούνται θα έπρεπε να την εφεύρουν. Οµως, θου Κύριε φυλακήν τω στόµατί µου. Σπεύδω να αποκηρύξω τις βέβηλες τούτες σκέψεις. Εξάλλου, δήλωσα πως δεν θεωρώ το «ποιος ωφελείται» αξιόπιστο ερµηνευτικό σχήµα. Οσοι το θεωρούν ας βγάλουν τα δικά τους συµπεράσµατα.

§ Ο [-1159Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώµατα του Ανθρώπου