Παγκόσμιο Χωριό

Τέρατα από πλαστελίνη
Επιμέλεια: Δημήτρης Δουλγερίδης

Ο ΡΕΪ ΧΑΡΙΧΑΟΥΖΕΝ δεν ανήκει στα «πρώτα» ονόματα του παγκόσμιου κινηματογράφου. Κι όμως, την υπογραφή του φέρουν ορισμένα από τα καλτ αριστουργήματα της περιόδου 1960- 1980, όπως ο «Ιάσονας και οι Αργοναύτες» (1963) ή η πρώτη «Σύγκρουση των Τιτάνων» (1981). Ο μάγος των ειδικών εφέ έγινε 90 ετών στις 29 Ιουνίου και αυτό ήταν αρκετό για να θυμηθούν οι σινεφίλ την επιρροή που άσκησε η τέχνη του στα golden boys του κινηματογράφου, όπως ο Στίβεν Σπίλμπεργκ, ο Τζορτζ Λούκας, ο Τζέιμς Κάμερον, ο Πίτερ Τζάκσον και ο Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο (σύμφωνα με δικά τους λόγια). Στο πρόσφατο ριμέικ της «Τιτανομαχίας» του Λουί Λετεριέρ η σκηνή με τη μηχανοκίνητη κουκουβάγια, στη μισή ώρα του φιλμ, είναι αναφορά στον μετρ. Στο δικό του κύκνειο άσμα του 1981 ο θαυμαστός κόσμος των θεών (ο Λόρενς Ολίβιε υποδύεται τον Δία εν μέσω γαλάζιων ακτίνων), των ηρώων και των τεράτων κατασκευάστηκε από φτωχά υλικά, όπως η πλαστελίνη, που έκτοτε έμεινε σήμα κατατεθέν του (η πιο άσχημη Μέδουσα από συστάσεως σινεμά). Κι όμως, η σεκάνς της μάχης των σκελετών αποτελεί μία αξεπέραστη για την ευρηματικότητά της κινηματογραφική στιγμή, που δύσκολα μπορεί να κοπιαριστεί από τα ψηφιακά υπερόπλα. Ακόμη και «Το έβδομο ταξίδι του Σεβάχ», ταινία του 1958, όπου ο Σεβάχ αντιμετωπίζει τον Κύκλωπα, μοιάζει βγαλμένο από τη νοσταλγική πινακοθήκη της παιδικής ηλικίας.


Μπασκιά: η επιστροφή

Οσο ζούσε ο Ζαν Μισέλ Μπασκιά κανένα ευρωπαϊκό μουσείο δεν φιλοξένησε έκθεση με τα έργα του. Αλλά και μετά το 1988, οπότε πέθανε σε ηλικία 27 ετών από υπερβολική δόση ναρκωτικών, ο αμερικανός ζωγράφος έμεινε για χρόνια ξεχασμένος. Σαν πυροτέχνημα στην πεντηκοστή επέτειο από τη γέννησή του, το Ιδρυμα Μπέγιελερ της Βασιλείας φιλοξενεί αυτήν την περίοδο 100 πίνακες και σχέδιά του. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αναδρομική έκθεση με έργα του χαρισματικού καλλιτέχνη, φίλου του Αντι Γουόρχολ και σύντροφο της Μαντόνας, στο ξεκίνημα της καριέρας της.


Εxtra small

Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ «Κamp» («Στρατόπεδο») στην Αποθήκη της Αγίας Αννας του Μπρούκλιν είναι ακόμη talk of the town. Με επιτυχία σχεδόν προδιαγεγραμμένη, η ολλανδική ομάδα Ηotel Μodern μετέφερε την καλοκουρδισμένη ρουτίνα του ναζισμού στην κλειστοφοβική ατμόσφαιρα ενός δωματίου, φτιαγμένου από χαρτόνι. Οι θύτες και τα θύματα είναι μαριονέτες από πλαστικό. Οι πρώτοι σχεδόν ανέκφραστοι. Οι μικροσκοπικοί Εβραίοι, από την άλλη, με τη χαρακτηριστική παγωμάρα του τρόμου στο πρόσωπό τους, έκφραση που θυμίζει την αλλόκοτη φιγούρα στην «Κραυγή» του Μουνχ. Για τις ανάγκες της κινηματογράφησης τα μέλη της ομάδας σχεδίασαν όλες τις λεπτομέρειες του Ολοκαυτώματος: την επιγραφή «Η εργασία απελευθερώνει» στο Αουσβιτς, τους θαλάμους αερίων, το καζίνο των SS, τις σιδηροδρομικές γραμμές με τα φορτία του θανάτου. Διάλογος δεν υπάρχει. Μόνο ηχητικά εφέ και η αδυσώπητη σιωπή της ιστορικής μνήμης.


Οι ζωές των άλλων

Ο ΧΑΛΙΛ ΕΛ ΑΝΑΝΙ από το Ινστιτούτο Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Durham είναι αντίθετος με την απαγόρευση της νικάμπ στη Γαλλία, εκφράζει όμως ενστάσεις για τους ευρωπαίους μουσουλμάνους: «Αρκετά μέλη ισλαμικών κοινοτήτων, ειδικά όσοι έχουν ασιατική καταγωγή, συμπεριφέρονται στους δυτικούς γείτονές τους σαν να βρίσκονται ακόμη στην Πεσαβάρ ή το Ισλαμαμπάντ… Η σχιζοφρένειά τους οφείλεται σε μια λανθασμένη πίστη του σαλαφισμού και σε φονταμενταλιστικές συνήθειες. Ως γνωστόν, ο σαλαφισμός εναντιώνεται στην ενσωμάτωση και είναι εχθρικός στη δημιουργική συνύπαρξη. Οι σαλαφιστές τροφοδοτούν την υπάρχουσα ισλαμοφοβία και τρέφονται από αυτήν». ΔΥΟ ΗΜΕΡΕΣ πριν από τον μουντιαλικό αγώνα Γερμανίας- Αγγλίας ο διάσημος Τζον Λε Καρέ πήρε μέρος στο πρότζεκτ «Τhink German» στο Λονδίνο. Την ομιλία του αναδημοσίευσε η «Frankfurter Αllgemeine»: «Στο μεγαλύτερο μέρος της παιδικής μου ηλικίας φοβόμουν τους Γερμανούς. Αλλά τίποτε από όσα έγραψα δεν έχει μείνει ανεπηρέαστο από τα γερμανικά αναγνώσματα της νεότητας… Αντί για τον Κιτς διάβαζα Χέλντερλιν. Αντί για τον Μπάιρον, Χάινε. Και όταν το επέτρεπε η ναρκισσιστική αυτοανάλυση, τα “Πάθη του νεαρού Βέρθερου”»… Η Γερμανία είναι ένα κομμάτι της ευρωπαϊκής μου/μας ταυτότητας».


Γιατί την έβγαλαν «Σιγκούρνι»;

Ο ΠΡΩΤΟΣ φιλόσοφος που χρησιμοποίησε γραφομηχανή ήταν ο Νίτσε το 1882. Η Σιγκούρνι Γουίβερ πήρε το όνομά της από έναν χαρακτήρα του «Μεγάλου Γκάτσμπι». Και το αγγλόφωνο μυθιστόρημα που μελετούν μετά μανίας στη Βόρεια Κορέα είναι η «Τζέιν Εϊρ». Ενα ελάχιστο δείγμα από τις «Παραδοξότητες της λογοτεχνίας» (Skyhorse, 2009) του Τζον Σάδερλαντ, που διαβάζονται απνευστί.


Η ατάκα

«Δεν εκνευρίζομαι όταν με φωνάζουν “Γκάνταλφ” στον δρόμο. Εκνευρίζομαι όμως όταν με μπερδεύουν με τον Ντάμπλντορ του “Χάρι Πότερ”. Τότε τους λέω: “Παίζω στο αυθεντικό του Τόλκιν, όχι στη φτηνιάρικη κόπια της Ρόουλινγκ”». Ο ηθοποιός Ιαν ΜακΚέλεν υπερασπίζεται τον μάγο Γκάνταλφ του «Αρχοντα των δαχτυλιδιών».