Αρχιτεκτονική

«Η κρίση µάς στρέφει στην ύπαιθρο»
Της Εφης Φαλίδα

Μέσα στην οικονοµική κρίση η ελληνική πρόταση στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας είναι µία ξύλινη κιβωτός γεµάτη σπόρους και φυτά σαν τόπο συνάντησης των ανθρώπων µε το τοπίο
«Ζούµε στην εποχή που µοιραζόµαστε τις ίδιες έννοιες πολιτισµού και τις ίδιες εκφάνσεις τρόπου ζωής. Οι οικονοµίες των χωρών είναι παγκόσµιες. Και σε αυτή τη νέα πραγµατικότητα η αρχιτεκτονική θα µπορούσε να βοηθήσει τον κόσµο και τις κοινωνίες να ανοίξουν νέες προοπτικές». Με αυτήν την ολιστική θεώρηση, η αρχιτέκτων Καζούο Σετζίµα, βραβευµένη µε το Ρritzker 2010 και υπεύθυνη της φετινής Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, προσκαλεί τους αρχιτέκτονες όλου του κόσµου να συναντήσουν τους ανθρώπους, να δηµιουργήσουν σχέσεις µαζί τους και να τους βοηθήσουν να καταλάβουν τον ρόλο που µπορεί να παίξει η αρχιτεκτονική στη σύγχρονη έννοια της ζωής στον χώρο.

Σε αυτό το κάλεσµα της Σετζίµα η ελληνική αρχιτεκτονική απαντά µε την αρχιτεκτονική της φύσης, της καλλιέργειας του εδάφους, υποστηρίζοντας µία τάση που δείχνει επιστροφή στις ρίζες, στην ύπαιθρο, στο άκτιστο περιβάλλον. Η ελληνική συµµετοχή _ την οποία επιµελούνται οι αρχιτέκτονες Ζήσης Κοτιώνης και Φοίβη Γιαννίση _ φτάνει στον αρχικό σπόρο της γέννεσης του πολιτισµού µε την ιδέα της Κιβωτού, της τράπεζας φυτογενετικού υλικού, του µαγειρέµατος, αλλά και της εµπειρίας όλων των αισθήσεων.

Η απλότητα είναι η ουσία των πάντων όπως ακριβώς και ο σπόρος ενός φυτού είναι η αρχή της ζωής που το έδαφος γονιµοποιεί, παράγοντας καρπούς και µηχανισµούς κοινωνικών σχέσεων, επικοινωνίας και µορφών οικονοµίας. Με αυτό το σκεπτικό γεννήθηκε η ιδέα «Κιβωτός, παλιοί σπόροι για νέες καλλιέργειες» που θα καταπλεύσει στη Βενετία στα τέλη Αυγούστου.

«Φτιάχνοντας µία κιβωτό µέσα στην οποία θα αποθηκεύσουµε φυτογενετικό υλικό, δηλαδή καλής ποιότητας σπόρους που παρέχουν όλη την πληροφορία γεύσης, δηµιουργούµε τον χώρο συνάντησης των ανθρώπων µε το τοπίο. Και µέσα από την επεξεργασία εικόνων, ήχων, βίντεο, αλλά και παρασκευής µαγειρεµένης τροφής που θα συµπληρώνουν την επίσκεψη στο εσωτερικό της Κιβωτού, ο κόσµος θα συναντήσει την αρχιτεκτονική σκέψη απέναντι σε έναν σύγχρονο προβληµατισµό» εξηγεί ο καθηγητής στο Τµήµα Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστηµίου Βόλου Ζήσης Κοτιώνης. Ο προβληµατισµός των εµπνευστών της Κιβωτού είναι επίκαιρος. Αρχίζει από τη µελέτη του αγροτικού ζητήµατος, από το αδιέξοδο της εκµηχανισµένης γεωργίας των µονοκαλλιεργειών και των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων.

«Η οικονοµική κρίση που διέρχεται η Ελλάδα και ο ευρωπαϊκός χώρος είναι ταυτόχρονα κρίση της παραγωγής και της εργασίας. Την κρίση αυτή τη βιώνει και το περιβάλλον µιας µητρόπολης. Η κρίση του αγροτικού χώρου σχετίζεται µε τη δυνατότητα και την ποιότητα της διατροφής. Ταυτόχρονα οι σκληροί όροι βίωσης της οικονοµικής κρίσης στην µητρόπολη στρέφουν τα βλέµµατα στην ύπαιθρο, στο διαθέσιµο ελεύθερο έδαφος, ως υπόσχεση για εργασία, ποιότητα ζωής, εναλλακτική συγκρότηση της παραγωγής, καθώς και για τη δηµιουργία κοινοτήτων, δικτύωσης και ανάπτυξης µοντέλων συµβιωτικής κατοίκησης», σηµειώνουν οι δύο επιµελητές. Η λύση στην κρίση είναι το ελεύθερο έδαφος και η διαµόρφωσή του για αγροτικές καλλιέργειες _ η πρότασή τους. «Θεωρούµε ότι η αρχιτεκτονική ασχολείται µε τη µορφή του περιβάλλοντος χώρου. Ακόµα και η φύτευση, ο χώρος του χωραφιού, λέει η Φοίβη Γιαννίση, είναι µέρος του τρόπου που ο άνθρωπος αρχιτεκτονεί την κατοίκησή του. Κι εδώ µπαίνει το ηθικό ερώτηµα κατά πόσο µπορούµε να οικοδοµούµε. Με αυτήν την έννοια, η αρχιτεκτονική αναλαµβάνει να διευθετήσει το έδαφος και να αναδείξει την πλούσια ελληνική βιοποικιλότητα».

Οι αρχιτέκτονες εντόπισαν τα σύγχρονα προβλήµατα της καλλιέργειας του εδάφους. Εµαθαν για τους νέους, τεχνολογικά εξελιγµένους σπόρους που οι προδιαγραφές τους υπόσχονται ανθεκτικότητα στα ζιζάνια και µικρές απαιτήσεις ποτίσµατος. Οι αγρότες αγοράζουν τεχνολογία για να αυξήσουν την παραγωγή.

Οι σούπερ σπόροι κοστίζουν ακριβά και πολλές φορές οι υποσχέσεις εξαιρετικής απόδοσης δεν επαληθεύονται. Πόσω µάλλον που η γεύση των καρπών τους δεν έχει καµία σχέση µε την ανάµνηση των παλιών, αγνών προϊόντων. Γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχουν µικρές εναλλακτικές οµάδες αγροτών που καταφεύγουν στην ανταλλαγή καλών σπόρων και στη δηµιουργία τράπεζας σπόρων όπου φυλάσσονται παλιοί σπόροι που βγάζουν αγνά, γευστικά προϊόντα.

«Υπάρχουν τόποι ανταλλαγής ειδών στη Δράµα, την Αίγινα, την Κοµοτηνή, τον Βόλο, στη Μονή Τιµίου Προδρόµου στον Κίσσαβο. Είναι µικρή τάση, όµως φέρνει καλλιεργητές από όλον τον κόσµο, από την Αυστραλία, την Ινδία, την Τουρκία που συναντώνται σε αυτά τα µέρη για να ανταλλάξουν τους σπόρους τους µε ό,τι άλλο καλό υπάρχει. Αυτό συµβαίνει στην εποχή της υπέρ νεωτερικότητας, που οι τεχνολογίες έχουν άρει τη σχέση υπαίθρου και µητροπόλεων, σαν ένας τρόπος που κάνει πιο ελκυστική τη ζωή στην ύπαιθρο γιατί δεν σε αποκόβει εντελώς από την πόλη», προσθέτει ο Ζήσης Κοτιώνης, εξηγώντας την παρουσίαση του προβληµατισµού και του φαινοµένου της συλλογής σπόρων στην Κιβωτό που αποκαλούν φυτογενετικό υλικό.

ΙΝFΟ

«Κιβωτός, παλιοί σπόροι για νέες καλλιέργειες» στην 12η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, υπό τον τίτλο «Ρeople meet in architecture», 29 Αυγούστου – 21 Νοεµβρίου, στο Giardini di Castello.

Αφροδισιακά και θανάσιµα…

Η ελληνική «Κιβωτός» είναι µια ξύλινη κατασκευή µήκους 12 µ.,

πλάτους 2,70 µ και ύψους 3,30 µ. Στο εσωτερικό της φιλοξενείται έκθεση φυτογενετικού υλικού (σπόροι, καρποί) σε ειδικές θήκες (γυάλινα βάζα, κουβάδες, πιάτα). Το υλικό αυτό, για το οποίο υπεύθυνος είναι ο βιολόγος Ορέστης Δαβίας, θα συλλεχθεί ύστερα από επισκέψεις σε αγροτοπαραγωγικές µονάδες και τράπεζες σπόρων. Σκοπός είναι να προβληθεί ο πλούτος της ελληνικής βιοποικιλότητας µέσα από τις ενότητες διατροφικών σπόρων (όσπρια, σιτηρά), θεραπευτικών, καλλωπιστικών, αφροδισιακών, ευφορικών και θανάσιµων σπόρων και φυτών. Το αρχείο του φυτογενετικού υλικού συµπληρώνεται από την εγκατάσταση µικρής κουζίνας. Η παρασκευή φαγητού από το αρχείο σπόρων επιτρέπει την κατοίκηση της «Κιβωτού», καθώς η εστίαση φέρνει τους ανθρώπους κοντά. Με αυτόν τον τρόπο, η αρχιτεκτονική της «Κιβωτού» συµβάλλει στη συνάντηση των ανθρώπων µεταξύ τους, αλλά και µε το τοπίο µέσω της ιστορίας των σπόρων.