Οδηγός

Επίδαυρος δεν είναι μόνο το αρχαίο θέατρο
Του Δημήτρη Μανιάτη

Ο Πολύκλειτος έκανε ομολογουμένως εξαιρετική δουλειά. Αλλά η Επίδαυρος δεν σταματάει στο περίφημο θέατρό του και τις παραστάσεις που φιλοξενεί. Ανακαλύψτε έναν προορισμό με δεκάδες επιλογές για περιήγηση, φαγητό, μπάνιο, ποτό, καφέ, που απαιτούν τον δικό τους χρόνο και σας κρατούν «δέσμιους» της αργολικής γης
Η διαδρομή από την Αθήνα διαρκεί χαλαρά 2 ώρες. Μετά τα διόδια της Ελευσίνας και μετά τον Ισθμό, αφού αφήσετε την Εθνική Οδό Αθηνών- Πατρών, γίνεται συναρπαστική. Προσοχή όμως: όσο πλησιάζει η ώρα έναρξης των παραστάσεων (9 μ.μ., εκτός και αν το πρόγραμμα αναφέρει άλλη ώρα) ο κίνδυνος μποτιλιαρίσματος μεγαλώνει κοντά στην Επίδαυρο. Γι΄ αυτό και οι σωστοί θεατές προτιμούν μία έγκαιρη άφιξη- που μπορεί να συνδυαστεί με γλυκό στο Λυγουριό, επίσκεψη των αρχαιολογικών χώρων δίπλα στο θέατρο, καφέ στο Ξενία ή στο λιμανάκι της Παλαιάς Επιδαύρου αν προορισμός σας είναι το Μικρό Θέατρο, αγορά τοπικών προϊόντων στην έκθεση αγροτουρισμού και ανάπαυση σε κάποιο από τα πολλά καφενεία του χωριού.

Εναλλακτικά, για μια διαφορετική μετάβαση, υπάρχει εφέτος το κρουαζιερόπλοιο «Μανταλένα» που θα σας μεταφέρει από τη μαρίνα Ζέας στο λιμάνι της Παλαιάς Επιδαύρου για να δείτε τις παραστάσεις στο Αρχαίο Θέατρο. Στην τιμή συμπεριλαμβάνεται το εισιτήριο της παράστασης αλλά και η μεταφορά σας με πούλμαν στο θέατρο. Η κρουαζιέρα γίνεται κάθε Σάββατο του Ιουλίου και για την παράσταση «Οιδίπους Τύραννος» υπολογίστε 130 ευρώ (τηλ. 210-8994.910).

Επίδαυρος δεν είναι βέβαια μόνο το Αρχαίο Θέατρο. Είναι και το λιμανάκι της Αρχαίας Επιδαύρου με το Μικρό Θέατρο και τις γιορτές Αγροτουρισμού (από 2 Ιουλίου έως 1 Αυγούστου και κάθε Παρασκευή και Σάββατο). Φέτος μάλιστα η έκθεση των προϊόντων θα παραμείνει ανοιχτή και την Κυριακή. Συνδυάστε τη βόλτα εδώ με έναν καφέ στο «Αktis», όπου συχνάζουν οι παλαίμαχοι του Εθνικού Θεάτρου.

ΣΤΕΚΙΑ ΕΠΩΝΥΜΩΝ
Μετά την παράσταση, μη φύγετε. Η ώρα θα πλησιάζει μεσάνυχτα, αν δεν τα έχει περάσει, και εάν έχετε οργανωθεί καλά οι επιλογές είναι πολλές. Για φαΐ, το Ξενία δίπλα στο θέατρο ετοιμάζει πάντα μεταμεσονύκτιο δείπνο για τους θεατές- εννοείται ότι πρέπει να έχετε κάνει κράτηση.

Αν πάλι θέλετε να συναντήσετε τους συντελεστές της παράστασης και όσα γνωστά πρόσωπα διακρίνατε στις πρώτες σειρές των κερκίδων, το «Λεωνίδας» στο Λυγουριό είναι ο προορισμός σας. Ανοιξε ως απλό καφενείο το 1953 και γράφει τη δική του ιστορία, αφού έχει ταΐσει όλους τους θρύλους του θεάτρου. Μελίνα, Παξινού, Μινωτής είναι μερικοί και όλοι δέχονταν την κριτική για τις παραστάσεις απ΄ τον ιδιοκτήτη Λεωνίδα Λιακόπουλο. Λειτουργεί πλέον μόνο τις βραδιές των παραστάσεων και θα πρέπει οπωσδήποτε να κλείσετε τραπέζι (τηλ. 27530-22115).

Ακόμη, η «Μουριά» στην Παλαιά Επίδαυρο και το «Ακρογιάλι» είναι στέκια για φαγητό, συνώνυμα της θεατρικής κριτικής (και του gossip) μετά τo τέλος των παραστάσεων. Η αφρόκρεμα των ηθοποιών και των δημιουργών περνάει και απ΄ το Γιαλάσι (2 χλμ. απ΄ την Παλαιά Επίδαυρο) γιατί έχουν την ταβέρνα «Μουριά» (τηλ. 27530 41218, 41445, www. mouria.gr) σαν το σπίτι τους. Ο Τάκης Γκίκας θα σας διηγηθεί ιστορίες καθώς τρώτε. Ενα ακόμη κορυφαίο στέκι είναι το «Ακρογιάλι» (τηλ. 27530

41060) όπου ξεχωρίζει η πληθωρική παρουσία του Νίκου Λαλιώτη και απ΄ όπου έχουν περάσει κυριολεκτικά οι πάντες. Θα φάτε φαγητά της ώρας, απίθανο γαύρο μαριναρισμένο, θα κλείσετε απαραίτητα τραπέζι, ενώ η σπιτική κρεμ καραμελέ δεν συγκρίνεται!

Θα φάτε επίσης στη χασαποταβέρνα του «Μπόλμπου» (τηλ. 27530-41471) όπου ξεχωρίζει η top γουρουνοπούλα. Η κυρία Ελένη Αναστασίου επίσης, στην ταβέρνα «Χαγιάτι» (τηλ. 27530-41453) σερβίρει μαγειρευτά, τέλειο παστίτσιο, σπιτικό κόκορα, αυγά με πατάτες και γλυκό του κουταλιού μανταρίνι που ευφραίνει τον ουρανίσκο. Τέλος, η ταβέρνα «Κλήματα» (τηλ. 27530-41225) του Λευτέρη Λαλιώτη σερβίρει απ΄ το 1965 τα δικά της ωραία πιάτα. Για την επόμενη ημέρα, μια σύντομη στάση στον φούρνο «Αρτομέλημα» στην Παλαιά Επίδαυρο επίσης επιβάλλεται και θα πάτε κυριολεκτικά για τον… ιδιοκτήτη. Ο Μιχαλάκης σάς πιάνει την κουβέντα, έχει ωραίο ψωμί και ελληνική εκδοχή χωριάτικης πίτσας με φρέσκα υλικά.

ΣΤΗΝ ΝΤΙΣΚΟΤΕΚ
Μετά το φαγητό όλοι οι δρόμοι οδηγούν στην ντισκοτέκ, στην παλιά ντισκοτέκ! 30 χρόνια, η θρυλική ντίσκο «Capaki»- με ατμόσφαιρα 80΄sπροσφέρει το must ποτό μετά την παράσταση, αναγκαίο όσο και οι πρόβες. Εyes of the Τiger, καθισιό στις μπαμπού καρέκλες οι περισσότεροι ηθοποιοί και ο Διονύσης Φωτόπουλος… θαμώνας με άποψη.

Για τον ύπνο σας θα μείνετε στο «Αριστοτέλης» (τηλ. 27530-41.105, www. hotel-aristotelis.gr) αλλά και σε κάποιο από τα ενοικιαζόμενα δωμάτια και τα κάμπινγκ που λειτουργούν στην περιοχή. Προτείνουμε τα: «Νικόλας ΙΙ» (τηλ. 27530-41297) στην Παλαιά Επίδαυρο και «Μπέκας» (τηλ. 27530-

99930-1, www. bekas.gr) στο Γιαλάσι.
Πηγαίνετε στην παράσταση νωρίτερα και… στρίψτε αριστερά
Της Μαίρης Αδαμοπούλου

Για τους περισσότερους σημαίνει παράσταση αρχαίου δράματος κάτω από τα αστέρια. Για κάποιους άλλους αφορμή για μια κοσμική εμφάνιση ή ευκαιρία για εκδρομή. Το βέβαιο είναι πως σχεδόν όλοι στη διχάλα, λίγο μετά τον έλεγχο των εισιτηρίων, επιλέγουν να πάνε δεξιά: στο μονοπάτι που οδηγεί προς ένα από τα σημαντικότερα και πλέον διάσημα αρχαία θέατρα. Πού θα οδηγούνταν όμως αν επέλεγαν να ακολουθήσουν το αριστερό μονοπάτι; «Θα ανακαλύψουν έναν ολόκληρο κόσμο, ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά και θρησκευτικά κέντρα του ολόκληρου του τότε γνωστού αρχαίου κόσμου», λέει στα «ΝΕΑ» ο ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας και πρόεδρος της Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων Επιδαύρου, Βασίλης Λαμπρινουδάκης. Επιτροπή που τα τελευταία 26 χρόνια έχει καταφέρει να μετατρέψει έναν χώρο 180 στρεμμάτων γεμάτο ερείπια ατάκτως ερριμμένα- που κάποτε αποτελούσε την έδρα του θεούιατρού της αρχαιότητας, του Ασκληπιού, και το σημαντικότερο θεραπευτικό κέντρο όλου του ελληνικού και ρωμαϊκού κόσμουσε έναν αρχαιολογικό χώρο γεμάτο γοητευτικά μυστικά, κρυμμένα σε ίχνη άλλοτε μεγαλόπρεπων μνημείων.

Το «Χίλτον» της Επιδαύρου: Το πρώτο που θα συναντήσετε είναι το περίγραμμα του διώροφου ξενοδοχείου- διαστάσεων 76Χ76 μ.- «με 70 δωμάτια, που μπορούσε να φιλοξενεί έως 420 επισκέπτες», όπως εξηγεί ο πολιτικός μηχανικός και ψυχή των αναστηλωτικών έργων Βαγγέλης Καζολιάς. Σήμερα όμως σώζονται μόνο τα ίχνη του. Ηταν ο χώρος όπου κατέλυαν οι ασθενείς μέχρι να τους εξετάσει ο γιατρός Ασκληπιός, οι συνοδοί τους, αλλά και όσοι έφταναν εκεί για τις γιορτές και τους αγώνες που διοργανώνονταν κάθε τέσσερα χρόνια. Αριστερά σας βρίσκονται τα λουτρά.

Απόψε τρώμε στου Ασκληπιού: Καθώς συνεχίζουμε την περιήγηση στο ιερό, λίγα μέτρα πιο πέρα από το Καταγώγιο, όπως λεγόταν το ξενοδοχείο, βρίσκεται το άλλοτε επιβλητικό κτίριο- 75Χ69 μ. – του τελετουργικού εστιατορίου με την εσωτερική αυλή. Αν και στην ίδια κουζίνα ετοιμαζόταν το φαγητό για όλους, δεν το απολάμβαναν όλοι στον ίδιο χώρο. Οι εύποροι και σημαντικοί έτρωγαν σε πιο πριβέ, μικρούς χώρους με ανάκλιντρα. Οι πολλοί στους μεγάλους χώρους, όλοι μαζί. «Πρόκειται για ένα από τα πιο αναγνώσιμα μνημεία, καθώς αναστηλώσαμε το μνημειώδες πρόπυλο σε ύψος που φτάνει τα 11 μ.», λέει ο κ. Λαμπρινουδάκης. Και να σκεφτεί κανείς πως ακόμη και σε 200 κομμάτια ήταν διαλυμένοι οι λίθοι της βάσης του μνημείου, τους οποίους βλέπουμε σήμερα στην αρχική θέση τους. Ενα μυστικό όμως κρύβεται στην καρδιά του εστιατορίου. Κίλικες πειρατές χτυπούν την Επίδαυρο μετά το 70 π.Χ. Λεηλατούν και καταστρέφουν. Από τα συντρίμμια οι ντόπιοι φτιάχνουν ένα ωδείο στο κέντρο του εστιατορίου. Διόλου άσχετο, καθώς στη λατρεία του Ασκληπιού παίζονταν παιάνες. Οσο για το εντυπωσιακό πρόπυλο; Μετατρέπεται σε ναό της Υγείας. Ο λίθος μπροστά δεν είναι ξεχασμένος. Είναι ο βωμός της Υγείας.

Θόλος όπως Ερέχθειο: Το επόμενο βήμα μάς οδηγεί στην καρδιά του ιερού: στο μεγαλύτερο κυκλικό μνημείο της αρχαιότητας με διάμετρο 21,8 μ. και ένα από τα δύο πιο κομψά μαζί με το Ερέχθειο. Διαθέτει από τα ωραιότερα

ΙΝFΟ

Ο αρχαιολογικός χώρος της Επιδαύρου λειτουργεί καθημερινά 8.00-19.00 Πληροφορίες στο τηλ.
27530 22009 Εισιτήριο:
6 και μειωμένο 3 ευρώ.

και αρχαιότερα κορινθιακά κιονόκρανα και το ύψος του σήμερα φτάνει τα 7,8 μ. Αρχισε να χτίζεται το 365 π.Χ. και η ανέγερση διήρκεσε περίπου τέσσερις δεκαετίες λόγω των ρευστών πολιτικών και οικονομικών συνθηκών του 4ου αι. π.Χ. Στην καρδιά του κρύβονταν δακτύλιοι που σχημάτιζαν έναν μυστικό λαβύρινθο (σύστημα ομόκεντρων διαδρόμων)- κενοτάφιο του Ασκληπιού.

Κάθε θαύμα…υπόγειο: Τον ναό του Ασκληπιού πιθανόν να τον προσπεράσετε γρήγορα καθώς ελάχιστα μέρη του σώζονται. Μπορείτε όμως να θαυμάσετε μερικά από τα εξαιρετικά γλυπτά του στα οποία σώζονται τα χρώματα στο μικρό μουσείο. Αξίζει μια στάση στο διπλανό Αβατον ή Εγκοιμητήριο: το διώροφο κτίριο όπου γινόταν η διάγνωση από τον θεό. Στον πρώτο όροφο οι ασθενείς κοιμούνταν και περίμεναν τη σειρά τους. Κατόπιν κατέβαιναν στο υπόγειο και κοιμούνταν στο χώμα. Ο θεός ερχόταν στον ύπνο τους και τους αποκάλυπτε τον τρόπο για τη γιατρειά τους. Ανακαλύψτε τις στήλες με τα θαύματα στο μουσείο.

Τη δροσιά του να ΄χεις: Πριν φύγετε σταθείτε στις Ακοες- από το λατινικό aqua (νερό)- στο μεγάλο λουτρό, που διαθέτει ψηφιδωτά και αποχωρητήρια και βρίσκεται αριστερά σας. Δίπλα, στις Κρήνες, κατέληγε το νερό από πηγές μέσω αγωγών που ξεπερνούσαν το 1 χλμ. Ακριβώς απέναντι, το αρχαίο γεφυράκι που δείχνει το επίπεδο του εδάφους στα αρχαία χρόνια.

Τρέξε, τρέξε: Δεξιά κατεβείτε προς το Στάδιο, το οποίο στις μέρες της δόξας του φιλοξενούσε τους γυμνικούς αγώνες προς τιμήν του Ασκληπιού. Με μήκος 196 μ. και πλάτος 23 μ., το ορθογώνιο στάδιο σήμερα διαθέτει θέσεις για 1.200 θεατές, ενώ στην αρχαιότητα μπορούσε να δεχθεί 5.000. Η εντυπωσιακή θολωτή δίοδος στη βόρεια πλευρά προοριζόταν για την είσοδο των αθλητών και των σημαντικών προσωπικοτήτων.

Δράμα (δεν) είσαι και φαίνεσαι: Ξαναβρεθείτε στην αρχική διχάλα και ακολουθήστε το μονονοπάτι προς το μνημείο- σταρ: το θέατρο. Θεωρείται το τελειότερο και διασημότερο επειδή συνδυάζει κομψότητα με τέλεια ακουστική. Και αν σήμερα έχουν αποκατασταθεί οι εντυπωσιακοί πυλώνες εισόδου και οι περισσότερες από τις 14.000 θέσεις του είναι σε χρήση, σύντομα αναμένεται να πάρουμε μια γεύση από το εντυπωσιακό σκηνικό οικοδόμημα. Πλησιάστε να δείτε τα ερείπια της σκηνής, ώστε όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες να καταλάβετε τη διαφορά.


Μια μέρα πριν και μια μέρα μετά το θέατρο

Βρίσκεστε στην περιοχή της Επιδαύρου είτε για μία παράσταση είτε απλώς για να θαυμάσετε το θέατρο και τους γύρω αρχαιολογικούς χώρους. Εμείς σας προτείνουμε μερικές κοντινές διαδρομές, μικρούς περιπάτους και, ασφαλώς, ωραίες παραλίες για το απαραίτητο μπάνιο.

ΕΚΔΡΟΜΕΣ
●Ο ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ξεκινάει μέσα από το χωριό της Νέας Επιδαύρου για να καταλήξει στο βυζαντινό Κάστρο της Πιάδας που βρίσκεται πάνω σε γειτονικό λόφο. Η πεζοπορική διαδρομή είναι ανηφορική και δεν πρόκειται για κάποιο σηματοδοτημένο μονοπάτι. Δεν θα είναι λίγες οι φορές που θα περάσετε κυριολεκτικά μέσα από αυλές σπιτιών και θα διασχίσετε μερικές από τις πιο ωραίες γειτονιές του χωριού. Μόλις φτάσετε (ύστερα από 20 λεπτά) θα αντικρύσετε πλάι στα ερείπια του κάστρου τη μικρή εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου που χτίστηκε το 1710 μ.Χ. Από εδώ είναι… δική σας μια πανέμορφη θέα σε όλο το χωριό και το φαράγγι του Βόθυλα.

●ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΠΟΛΕΜΑΡΧΑ
Βόρεια της ΑρχαίαςΕπιδαύρου και ύστερα από δύο χιλιόμετρα, το μονοπάτι ξεκόβει απ΄ την άσφαλτο και έπειτα από μισή ώρα δρόμο με τα πόδια (ή δέκα λεπτά με το αμάξι) σας βγάζει στη Μονή της Παναγιάς της Πολεμάρχας. Βρίσκεται στον απάνεμο κόρφο που πνίγεται στα πεύκα και τις ελιές και μοιάζει ξεχασμένη πάνω στον γιαλό, σ΄ ένα ειδυλλιακό τοπίο. Δίπλα της ακριβώς ένας δίδυμος όρμος ανοίγει την αγκαλιά του με δυο παραλίες που σκεπάζονται απ΄ το πυκνό πευκοδάσος.

ΓΙΑ ΜΠΑΝΙΟ
Το Γιαλάσι βρίσκεται στη νότια πλευρά της Παλαιάς Επιδαύρου, έχει άσπρο βότσαλο και διάφανα νερά. Η Βαγιωνία είναι πιο προσβάσιμη και πιο κοντινή λύση για τους επισκέπτες και τους κατοίκους της Αρχαίας Επιδαύρου. Η Πολεμάρχα, πάλι, βρίσκεται στην Αρχαία Επίδαυρο και στην ουσία πρόκειται για δύο υπέροχες ακρογιαλιές που σκιάζονται από ένα πυκνό πευκοδάσος, χωρίς ίχνος οργάνωσης. Το Καλαμάκι βρίσκεται στον κόλπο της Αρχαίας Επιδαύρου και θα πάτε με τα πόδια (ούτε πέντε λεπτά) απ΄ την παραλία Βαγιωνία. Πνιγμένη στο πράσινο, η ακρογιαλιά προσφέρεται για ησυχία και απομόνωση. Τέλος, η παραλία Αλιότου- στη Νέα Επίδαυρο – προσεγγίζεται περπατώντας μέσα από πορτοκαλεώνες, λεμονιές και ροδιές. Εχει βότσαλα και βαθιά νερά. Δ.Μ.