Καταρρέει ο πρώτος συνεταιρισµός

Οι εντυπωσιακές τοιχογραφίες ξεθωριάζουν σε µια αποθήκη, τοίχοι καταρρέουν και η αναστήλωση µένει στο περίµενε 20 χρόνια τώρα για το αρχοντικό Σβαρτς στο θεσσαλικό χωριό
Ερµαια της φθοράς του χρόνου είναι τα αρχοντικά των εµπνευστών της πρώτης συνεταιριστικής οργάνωσης στον κόσµο, η οποία ιδρύθηκε στη Θεσσαλία επί Τουρκοκρατίας _που δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από τις σύγχρονες πολυεθνικές εταιρείες.

Τα αρχοντικά των αδελφών Γεωργίου και Δηµητρίου Σβαρτς στα Αµπελάκια Θεσσαλίας συνδέθηκαν µε µια περίοδο κατά την οποία οι Ελληνες διέπρεπαν στο εµπόριο και τις εξαγωγές τον 18ο και 19ο αι. Από εκεί πέρασαν όλοι οι ευρωπαίοι έµποροι και κεφαλαιούχοι, καθώς η περιοχή έως το 1815 είχε κερδίσει την εύνοια των πασάδων.

Σήµερα, ξεχασµένα από το ελληνικό κράτος, στο οποίο ανήκουν από το 1965, ρηµάζουν. Ιδιαίτερα το τριώροφο αρχοντικό του Δηµητρίου Σβαρτς το οποίο γκρεµίστηκε στις αρχές του ‘90 _ έως τον ηµιώροφο _ µε την προϋπόθεση να αναστηλωθεί, κάτι που δεν έγινε ποτέ.

«Υποσχέσεις από το υπουργείο Πολιτισµού ακούµε εδώ και είκοσι χρόνια. Δυστυχώς, είµαστε υποχρεωµένοι να βλέπουµε ένα αρχιτεκτονικό διαµάντι στο κέντρο του χωριού, µισογκρεµισµένο», λέει στα «ΝΕΑ» ο πρόεδρος της κοινότητας Αµπελακίων Γεώργιος Σολωµός.

Ο πλούσιος διάκοσµος αφαιρέθηκε το 1994 από το αρχοντικό του Δηµητρίου Μαύρου (schwarz σηµαίνει µαύρος στα γερµανικά και µεταφράστηκε για τη διευκόλυνση των συναλλαγών µε τη Βιέννη).

Ετσι, τοιχογραφίες, πόρτες, ακόµη και σκάλες σκονίζονται σε αποθήκες της 7ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Λάρισας, ενώ οι υπεύθυνοι δεν γνωρίζουν πότε θα αρχίσει η συντήρησή τους. Οσο για την οικοσκευή, αυτή βρίσκεται στα χέρια των κληρονόµων.

Το αρχοντικό του Γεωργίου Σβαρτς που κτίστηκε το 1778 ως κατοικία του προέδρου του συνεταιρισµού των Αµπελακίων και υπήρξε έδρα του, διατηρείται σε καλύτερη κατάσταση και είναι επισκέψιµο. «Ωστόσο, πρέπει να γίνουν σύντοµα επιδιορθώσεις στη στέγη που µπάζει νερά και συντήρηση των τοιχογραφιών», λέει ο Γεώργιος Σολωµός.

Για την ιστορία, οι Αµπελακιώτες έγνεθαν το βαµβάκι και το έβαφαν κόκκινο µε το ριζάρι, φυτό που οι ρίζες του έδιναν κόκκινο χρώµα το οποίο δεν ξεθώριαζε από τον ήλιο και τον χρόνο. Η ένωση όλων των Συντροφιών οικογενειακής µορφής σε µια κοινή Συντροφιά βοήθησε στις εξαγωγές προϊόντων τους σε δέκα ευρωπαϊκές χώρες.

«Οι λιγοστοί πλέον κάτοικοι του χωριού νιώθουν ότι τους στερούν ένα κοµµάτι του πολιτισµού τους, για το οποίο όλοι είναι περήφανοι», λέει στα «ΝΕΑ» ο ντοκιµαντερίστας σκηνοθέτης Γιάννης Προκόβας, συγγραφέας του βιβλίου «Αµπελάκια.Το λίκνο του συνεταιρισµού» (Εκδ. Κέδρος, 1982).

Η πρώτη προσπάθεια να σωθεί το αρχοντικό του Δηµητρίου Σβαρτς έγινε το 1992, όταν ύστερα από κατάρρευση της στέγης από το χιόνι, τοποθετήθηκε νάιλον ώστε να µην καταστραφεί ο εσωτερικός διάκοσµος. «Εκείνη την περίοδο δόθηκαν 100 εκατ. δραχµές από το υπουργείο Πολιτισµού και την Αννα Μπενάκη-Ψαρούδα για την αναστήλωση του κτιρίου. Το 1994 η Μελίνα Μερκούρη έδωσε άλλα 200 εκατ. δραχµές» λέει στα «ΝΕΑ» ο πρόεδρος της κοινότητας.

Το 2007 έστειλε – εις µάτην – στον πρωθυπουργό Κ. Καραµανλή και στον υπουργό Μιχάλη Λιάπη επιστολή, ζητώντας «σοβαρή χρηµατοδότηση για την αναστήλωση του αρχοντικού».


Για την Ιστορία

Ο συνεταιρισµός εµπόρων, τεχνιτών, γεωργών και εργατών παρασκευής κόκκινων νηµάτων στα Αµπελάκια ήκµασε από τα τέλη του 18ου αιώνα.

§ Το 1750-1760, σχηµατίστηκε η πρώτη Συντροφιά οικογενειακής µορφής.

§ Το 1780 αποφασίστηκε η ένωση όλων των συντροφιών σε µια Κοινή Συντροφιά, για να εξαλειφθεί ο ανταγωνισµός, µια ιδέα των αδελφών Σβαρτς.

§ Στο χωριό των 4.000 κατοίκων – σήµερα 450 – λειτουργούσε σχολή κολεγιακού τύπου, το «Ελληνοµουσείον» και θέατρο.

§ Οι Αµπελακιώτες ενίσχυσαν οικονοµικά τον Ανθιµο Γαζή για να τυπώσει το Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης.

§ Η εφεύρεση της ανιλίνης που έδινε φθηνότερη βαφή νηµάτων, ο φθόνος του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, η πανούκλα του 1812 και η πτώχευση των αυστριακών τραπεζών οδήγησαν σε διάλυση τον συνεταιρισµό.