Το Πάνθεον του Κούντερα

Οταν μιλάει ένας καλλιτέχνης ή λογοτέχνης για κάποιον άλλο, μιλάει πάντοτε (έμμεσα, πλαγίως) για τον εαυτό του, και εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον της κρίσης του. Το γράφει ο ίδιος ο Κούντερα και ο αναγνώστης το επιβεβαιώνει σε κάθε σελίδα της Συνάντησης.

Ιάννης Ξενάκης: «Η μουσική του με συμφιλίωσε με το αναπόφευκτο του πεπερασμένου. (…) Εμαθα να την αγαπώ στην πιο ζοφερή εποχή της ζωής μου και της γενέτειράς μου (σ.σ.: αρχές του ΄70). Αραγε οι πειραματισμοί του πάνω στους ήχους και τους θορύβους θα παραμείνουν για καιρό στη μνήμη των φιλόμουσων; Τίποτα δεν είναι λιγότερο σίγουρο. Αυτό που θα μείνει είναι η χειρονομία μιας τεράστιας άρνησης (…) Ο Ξενάκης δεν αντιτίθεται σε μια προγενέστερη φάση της μουσικής· ξεκόβει από όλη την ευρωπαϊκή μουσική, από το σύνολο της κληρονομιάς της. Τοποθετεί αλλού την αφετηρία του. (…) Είναι άραγε τυχαίο που στα νεανικά του χρόνια έφτασε να περάσει από τις σφαγές ενός εμφυλίου πολέμου; (…) Και σκέφτομαι το βαθύ νόημα αυτής της ανάγκης που οδήγησε τον Ξενάκη να συνταχθεί με την αντικειμενική ηχητικότητα του κόσμου απέναντι στην υποκειμενική ηχητικότητα της ψυχής».

Αλεξάντρ Σολζενίτσιν: «Αυτός ο μεγάλος άντρας ήταν άραγε μεγάλος μυθιστοριογράφος; Πού να ξέρω. Δεν άνοιξα ποτέ κανένα βιβλίο του. Οι ηχηρές δημόσιες τοποθετήσεις του (τις οποίες χειροκροτούσα για το σθένος τους) με έκαναν να πιστεύω ότι γνώριζα εκ των προτέρων όλα όσα είχε να πει».

Φράνσις Μπέικον: «Τα πορτρέτα του είναι ένα ερώτημα γύρω από τα όρια του ΄΄εγώ΄΄. Ώς ποιον βαθμό παραμόρφωσης εξακολουθεί να παραμένει ένα άτομο ο εαυτός του; Ώς ποιον βαθμό παραμόρφωσης παραμένει αγαπημένο πλάσμα ένα αγαπημένο πλάσμα;».

Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες: «Εχω την αίσθηση ότι τα Εκατό χρόνια μοναξιά, που είναι η αποθέωση της τέχνης του μυθιστορήματος, είναι μαζί και ένας αποχαιρετισμός στην εποχή του μυθιστορήματος. (…) Κέντρο της προσοχής [εδώ] δεν είναι πια το άτομο, αλλά μια πομπή ατόμων(…). Προφανέστατα η εποχή της ευρωπαϊκής ατομοκρατίας δεν είναι πλέον η δική τους εποχή. Αλλά ποια είναι τότε η εποχή τους; Κάποια εποχή που φτάνει πίσω στο ινδιάνικο παρελθόν της Αμερικής; Ή κάποια μελλοντική εποχή όπου ο άνθρωποςάτομο θα διαλυθεί και θα εξαφανιστεί μέσα στην ανθρώπινη μυρμηγκιά;».

Ραμπελαί: «Είναι ο θεμελιωτής, η ιδιοφυΐα του μη σοβαρού στην τέχνη του μυθιστορήματος» (σ.σ.: όπου το ΄΄μη σοβαρό΄΄ είναι «μια από τις δυνατότητες της τέχνης του μυθιστορήματος που έμεινε παραμελημένη»).

Ντοστογιέφσκι: «Από τον Ηλίθιό του θα μπορούσαμε να αντλήσουμε ολόκληρη ανθολογία γέλιου. Παραδόξως, τα πρόσωπα που γελούν πιο πολύ στο μυθιστόρημα αυτό δεν διαθέτουν και τη μεγαλύτερη αίσθηση του χιούμορ· ίσα ίσα, αυτά ακριβώς δεν διαθέτουν καθόλου χιούμορ (ο Ευγένιος Πάβλοβιτς λ.χ. βάζει τα γέλια απέναντι στην “κωμική απουσία του κωμικού”, όταν βρίσκεται μπροστά σε δυο κοπέλες “που γελούσαν με κάποιαν υπερβολική προθυμία σε ό,τι τους έλεγε”».

Φίλιπ Ροθ: «Είναι ένας μεγάλος ιστορικός του αμερικανικού ερωτισμού. Και είναι και ο ποιητής αυτής της παράξενης μοναξιάς του ανθρώπου που έχει μείνει μόνος απέναντι στο κορμί του».