Μουσική

Μποµπ Ντίλαν: Από το Α έως το Ω
Της Μαρίας Μαρκουλή

Βγαίνει στη σκηνή σαν να θέλει να κρυφτεί. Με το κεφάλι χαµηλά, χωµένο σχεδόν µέσα στον γιακά του, και µε µικρά, συνεσταλµένα βήµατα. Καµιά σχέση µε ταρατατζούµ είσοδο ροκ ειδώλων. Αν µπορούσε θα είχε µεταµορφωθεί σε καπνό για να µας ξεγελάει…

Οµέγιστος των τραγουδοποιών ή ένας κατεργάρης, ο οποίος αυτό που κάνει σε όλη του τη ζωή είναι να κλέβει ιδέες και να τις κεντάει για πάρτη του. Ολα αυτά µε πλήρη αίσθηση των καιρών, ή µόνο του δικού του ενστίκτου. Με την πανέξυπνη τακτική του να αντιστέκεται χαλαρά σε όσα και όσους πάνε να τον προσδιορίσουν. Και µε έναν οµολογουµένως αξιοθαύµαστο τρόπο που έχει, να µη συµφωνεί ούτε καν µε τον εαυτό του. Χαρά του να πλέκει πέπλα µυστηρίου. Από τα 60s έως τώρα, χωρίς σταµατηµό. Εµφανίστηκε νεαρός στις παρέες του Γκρίνγουιτς Βίλατζ σαν ένας µυστήριος τύπος που κουβαλάει πολλές εµπειρίες στον σάκο του, ενώ ο πονηρός είχε πάρει µόνο το λεωφορείο από τη Μινεσότα για να φτάσει µέχρι εκεί. Γίνεται η φωνή µιας γενιάς (µιας; Θα αστειεύεστε!) και το µόνο που λέει πως θέλει είναι η ησυχία του.

«Like a rolling stone» και «Τhe answer is blowing in the wind». Παίζει σε διαφήµιση της Victoria Secret. Κάνει τις καλύτερες εκποµπές στο ραδιόφωνο και δεν έχει παίξει ποτέ ούτε ένα τραγούδι του. Οσες φορές τον έχω δει «ζωντανά» µπροστά µου προσπαθώ να καταλάβω. Πώς αυτός ο µεσόκοπος κύριος, που αν τον πετύχαινες µια άσχηµη µέρα θα σηκωνόσουν να του δώσεις τη θέση στο Μετρό, είναι τόσο επίκαιρος όσο το ΔΝΤ.

Σχεδόν κάθε χρόνο βγάζει καινούργιο δίσκο – στο ενδιάµεσο τσιµπάει κάτι από τα παλιά, ασυµµάζευτα κι ακυκλοφόρητα, και τα κυκλοφορεί για το φανατικό κοινό του, παλιό και νέο.

Δηλώνει την υποστήριξή του στον Οµπάµα αλλά του ασκεί κριτική, κολλάει στον τοίχο τη δισκογραφία για το χάλι της και τον νοιάζει µόνο να µαζέψει την παρέα (τους καλύτερους µουσικούς παρακαλώ) να βγουν και να παίξουν το επόµενο βράδυ.

Πού καταλήγει; «Δεν είµαι αυτός!». Ενα σας λέω: είναι αυτός και χίλιοι ακόµα. Πάρτε τα γράµµατα µε σειρά αλφαβητική:

Α Αµερική:  Η παράδοσή της, µουσική και λογοτεχνική, η κουλτούρα του δρόµου, τα παλιά µπλουζ και η φολκ, ο Γούντι Γκάρθι, ο Τσακ Μπέρι, ο Ουίτµαν και ο Κέρουακ, ποίηση και ροκ εν ρολ – η µεγάλη δεξαµενή της έµπνευσής του. Και πώς ο «θείος Μποµπ» έγινε από φολκ τραγουδιστής, ποιητής σπουδαίος.

Β Βootleg Series: Τo 1991 βγαίνει το πρώτο κεφάλαιο. Και καλά κρατεί η σειρά µε ακυκλοφόρητα κοµµάτια, σπάνιες ηχογραφήσεις, λάιβ και αλλιώτικα από όσα πήρε ο άνεµος και τα ξανάφερε πίσω.

Γ Γούντι Γκάθρι: Η µεγάλη του επιρροή.

Στον φολκ µουσικό βρίσκονται οι ρίζες του. Στο «Last thoughts on Woody Guthrie» λέει για τον Γκάθρι τον οποίο πήγε και επισκέφθηκε στο νοσοκοµείο. «Υou can either go to the church of your choice/Οr you can go to Βrooklyn State Ηospital/Υou’ll find God in the church of your choice/Υou’ll find Woody Guthrie in Βrooklyn State Ηospital».

Δ Δεν τελειώνει ποτέ: Η Νever Εnding Τour, η περιοδεία του που άρχισε το 1988. Μουσικοί πάνε κι έρχονται, συνεχώς εκείνος αλλάζει τα τραγούδια – αλλά δεν βλέπει τον λόγο να αλλάξει το όνοµα στην περιοδεία του.

Σωστό κι αυτό.

Ε Εxpecting Rain: Το σάιτ που παρακολουθεί την κίνηση Ντίλαν σε όλο τον πλανήτη. Απαραίτητη επίσκεψη των φαν σε καθηµερινή βάση (www.expectingrain.com)

Ζ Ζωγραφική: Υποκύπτουν και οι γκαλερί, στο ταλέντο του. Μια νέα συλλογή από σχέδια (που ζωγράφιζε ενώ βρισκόταν σε τουρνέ από το 1989 έως το 1992) από τη σειρά «Τhe drawn blank series», µε την υπογραφή του καλλιτέχνη, παρουσιάζονται σε επιλεγµένες βρετανικές γκαλερί από αυτή την εβδοµάδα.

Η Ηλεκτρισµός: Το 1964 σοκάρει τους θαυµαστές του, όταν στο Φολκ Φεστιβάλ του Νιούπορτ βάζει την κιθάρα του στην πρίζα – και ηλεκτρισµό στον µέχρι τότε «ακουστικό» ήχο του. Πέφτει κλάµα και οργή στο κοινό. Θα τον πουν και «Ιούδα». Ετσι µετρούσαν τότε τα πράγµατα.

Θ Θεός: Τον ψάχνει µε θέρµη στα άλµπουµ του «Slow train coming saved» και στη θολή εποχή της δεκαετίας του ’80.

Ι «Ιt ain’t me babe» τραγουδάει το 1964, στο «Αnother Side of Βob Dylan». Κατά κάποιον τρόπο, το µότο του. Ωραίο και πρακτικό για τον µετέπειτα βίο.

Κ Κάντρι: Μαζί µε τη φολκ, τα µπλουζ και το ροκ εν ρολ αποτελεί τη βάση της µουσικής του. «Παίζουµε µε την µπάντα µου διαφορετική µουσική από οποιονδήποτε άλλο. Δεν νοµίζω ότι θα ακούσετε αυτό που κάνω ποτέ ξανά. Αλλά, από την άλλη, πιστεύω πως τα πράγµατα φτάνουν σε καθέναν µας τη στιγµή που µπορεί να κάνουµε κάτι µ’ αυτά», λέει πριν από περίπου έναν χρόνο.

Λ «Like a rolling stone»: Τι πιο Ντίλαν από αυτό, από το κλασικό «Ηighway 61 Revisited» του 1965: «Ηow does it feel to be on your own, with no direction home/ like a complete alone/ like a rolling stone»; «Χτύπησε» φλέβα ο κατεργάρης.

Μ Μπαέζ: Η Τζόαν Μπαέζ ήταν η γυναίκα που του άνοιξε τον δρόµο ώστε να σταθεί µπροστά στις συναυλίες υπέρ των κοινωνικών δικαιωµάτων και διαµαρτυρίας κατά του πολέµου στο Βιετνάµ. Ερωτας και επανάσταση.

Ν Ντουλούθ Μινεσότα: Εκεί γεννιέται ο Ρόµπερτ Αλεν Ζίµερµαν, στις 24 Μαΐου. Πριν από πέντε ηµέρες έγινε 69 χρονών. Ξ Ξαφνιάζει τον κόσµο: Πότε κάνοντας διαφήµιση για τις αγαπηµένες του Κάντιλακ, πότε για τα σέξι εσώρουχα. Και πού ’σαι ακόµη!

Ο «Οh mercy»: Εκεί που κάποιοι µιλάνε για τέλος της έµπνευσης, το «Οh mercy» (το 1989) ανοίγει την πόρτα δυναµικής επιστροφής. Εδώ είµαστε πάλι.

Π Πικάπ νέας γενιάς, αφού ο Μποµπ κυκλοφορεί και σε ρεµίξ. Ο Μαρκ Ρόνσον παίρνει το «Μost likely you go your way (and Ι’ll go mine)» και το στέλνει στα κλαµπ.

Ρ Ραδιόφωνο: Οι εκποµπές του στο ΧΜ Radio είναι ένα µείγµα από εξαιρετικές µουσικές – κυρίως από τα 60s και πριν – χιούµορ, πληροφορίες γύρω από µουσική, Ιστορία και άλλα πολλά, ανάλογα µε το «θέµα» της κάθε εκποµπής. Τραγούδια για πόλεις, φαγητά, ποτά, παπούτσια, τον Θεό ή τον Διάβολο. Ποτέ, όµως, δικά του.

Σ Συνέδρια: Πανεπιστηµιακοί, ανεξάρτητοι µελετητές και απλοί φαν συναντιούνται κάθε τόσο για να µελετήσουν τα µυστήρια του δηµιουργού. Και να πάρουν το δίπλωµά τους σε Ντιλαν-ικές σπουδές.

Τ «Τhe times they are-a-changing»: Οι καιροί αλλάζουν. Πόσες φορές πρέπει να το πει ο άνθρωπος;

Υ Υστερία: Δεν τα πάει καθόλου καλά µε αυτό. Και το λέει: «Με διαφήµιζαν συνεχώς ως εκπρόσωπο, ως εκφραστή, ως συνείδηση µιας ολόκληρης γενιάς. Πολύ αστείο. Το µόνο που είχα κάνει ήταν να τραγουδήσω τραγούδια απολύτως ειλικρινή, που εξέφραζαν µια δυναµική καινούργια πραγµατικότητα» («Η ζωή µου», Εκδ. Μεταίχµιο).

Φ Φαν: Μια κατηγορία από µόνος του ο φαν του Ντίλαν. Εχει να µελετήσει τόµους, να αποκρυπτογραφήσει τόνους, να ερµηνεύσει κινήσεις και να δέχεται κι από πάνω το είδωλό του να του γυρίζει την πλάτη.

Χ Χριστούγεννα: Είπε µέχρι και τα κάλαντα. Στο «Christmas in the heart». Και το διασκέδασε αφάνταστα, όπως µπορεί κανείς να δει στα βιντεοκλίπ του δίσκου.

Ψ Ψέµα: «Ο Μποµπ είναι µια απάτη, είναι ψεύτικος και λογοκλόπος». Ετσι τον στόλισε η Τζόνι Μίτσελ σε µια πρόσφατη συ νέντευξή της. Υπόχρεος… Ω Ωρα για λάιβ: Εχει δώσει συναυλίες στην Αθήνα το 1989, στο γήπεδο του Παναθηναϊκού, και δύο το 1993 στον Λυκαβηττό. Απόψε θα είναι στο «Τerra Vibe» της Μαλακάσας (εισιτήρια 50 ευρώ στο ταµείο).


«Με έκανε να µάθω κιθάρα»

«Για τους περισσότερους από εµάς ο Μποµπ Ντίλαν συµβολίζει την άρνηση, τη διαµαρτυρία, τη φωνή των αδικηµένων. Από την άλλη, έχει περιγράψει τον έρωτα µέσα από τραγούδια, µε ισάξια στιχουργική δύναµη. Για να περιγράψω όµως τη δική µου, “προσωπική” σχέση µε τον Μποµπ Ντίλαν, θα γυρίσω λίγο πίσω. Στην ηλικία των 12 ετών, όταν ήµουν µαθητής στο Μουσικό Γυµνάσιο. Στο πλαίσιο των µαθηµάτων Ελεύθερης Εκφρασης έτυχε να ακούσω από τον καθηγητή ακουστικής κιθάρας και φυσαρµόνικας το “Βlowing in the wind”. Περιττό να πω πως ήταν ένα από τα ωραιότερα τραγούδια που είχα ακούσει µέχρι τότε. Κάτι η µελωδία, κάτι αυτά που πρόλαβα να καταλάβω από τους στίχους, και αµέσως βρήκα τον λόγο που έψαχνα για να µάθω κιθάρα. Θέλω να αποφύγω τις βαριές λέξεις και γι΄αυτό δεν θα τον χαρακτηρίσω ως είδωλό µου. Θα τον περιγράφω όµως πάντα ως τον άνθρωπο που µου έµαθε τη δύναµη του κοινωνικού στίχου και που επηρέασε βαθιά την όποια οπτική είχα για τη µουσική και τη δύναµή της».


«Πρέπει να τον δεις µία φορά»

«Αν ο αέρας σάς στείλει στη συναυλία του Μποµπ Ντίλαν, θα γίνετε µάρτυρες της δυναµικής που εκπέµπει αυτός ο µικρόσωµος άντρας µέσα από τους στίχους και τα τραγούδια του εδώ και τουλάχιστον πέντε δεκαετίες.

Δεν χρειάζεται, λοιπόν, δεύτερη σκέψη – για µένα ήταν µία από τις κορυφαίες συναυλίες η τελευταία φορά που τον είδα. Και αρκεί να αναλογιστεί κανείς πως, λογικά, µάλλον δεν θα έχουµε άλλη ευκαιρία να ξαναδούµε στη χώρα µας αυτόν τον µεγάλο τραγουδοποιό. Ο Μποµπ Ντίλαν ανήκει σε αυτούς τους πολύ σπουδαίους καλλιτέχνες τους οποίους πρέπει κάποιος να έχει δει έστω και µία φορά στη ζωή του».