Συνομιλία με τον σπασμένο καθρέφτη

ΤΟ ΑΙΣΘΗΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΠΤΩΣΗΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΕΡΟ
ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΜΑΣ, ΚΙ ΑΝ ΕΧΟΥΜΕ
ΜΙΑ ΔΟΥΛΕΙΑ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ, ΕΙΝΑΙ ΝΑ
ΒΡΟΥΜΕ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΠΟΥ ΘΑ ΜΑΣ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ
ΝΑ ΤΟ ΞΕΠΕΡΑΣΟΥΜΕ
Στο δεύτερο βιβλίο της Ιστορίας του, μετά την καταγραφή του Επιταφίου του Περικλή, ο Θουκυδίδης περιγράφει τον λοιμό που εξουθένωσε τον πληθυσμό της Αθήνας στα πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Δεν είναι δύσκολο να εντοπίσεις την ειρωνική διάσταση που, ακόμη και χωρίς τη θέληση του ιστορικού, αναδεικνύεται από τη διαδοχή των γεγονότων. Αμέσως μετά το αίσθημα υπεροχής που κυκλοφορεί ανάμεσα στις λέξεις του Επιταφίου Λόγου, τον κόσμο τον σαρώνει η αρρώστια, η ήττα της ζωής, η κατάπτωση της πόλης.

Οι ιστορικές αναλογίες είναι πάντα εύκολες, και συνήθως ανιστόρητες, όμως το μυαλό πολλές φορές σε οδηγεί σ΄ αυτές χωρίς πολλά πολλά. Για θυμηθείτε λίγο εκείνο το αλήστου μνήμης καλοκαίρι του 2004, τότε που όλοι είχαμε πιστέψει πως η Ελλάδα γύριζε επιτέλους σελίδα, πως είχαμε βγει θριαμβευτές από τον πόλεμο κατά του εαυτού μας. Θυμηθείτε την επιστροφή των ποδοσφαιριστών μας, τις δοξολογίες των αρχιεπισκόπων μας, τις τελετές έναρξης, τα μετάλλια.

Πόσο μακρινά, σχεδόν απίθανα, φαντάζουν όλα αυτά από τη σημερινή ερημιά, δεν νομίζω πως χρειάζονται οι λέξεις για να μας το πουν. Ε ναι, κι ο Περικλής έριξε έξω την Αθήνα, άδειασε τα ταμεία της, την εξουθένωσε, την έσυρε σ΄ έναν πόλεμο που τριάντα χρόνια μετά την κατέστρεψε. Μόνο που άφησε πίσω του τον Παρθενώνα κι ένα πείραμα ανθρώπινης ζωής, τη Δημοκρατία, που ακόμη και σήμερα κανείς δεν μπορεί να πει στα σοβαρά πως το έχει ξεπεράσει.

Κι εμείς; Ε, εμείς τι να κάνουμε οι ταλαίπωροι; Πέσαμε θύματα του κόσμου μας. Για δεκαπέντε μέρες εικονικής πραγματικότητας εξαντλήσαμε όλες τις δυνάμεις μας. Εφταιξαν οι άθλιοι και δόλιοι κυβερνώντες, θα μου πείτε. Χωρίς αμφιβολία. Κομμένες κεφαλές που μιλούσαν στο κενό και δεν τολμούσαν να πουν ούτε μια λέξη αλήθειας τόσα χρόνια για να μη φανεί η γύμνια τους. Και τώρα απλώς τσαλαβουτάνε στα θολά νερά του αισθήματος της αδικίας που μας πνίγει και σε υποσχέσεις που ούτε οι ίδιοι δεν τολμούν να δώσουν.

Κάπως έτσι περιγράφει ο Θουκυδίδης την Αθήνα του λοιμού. Πριν προσβληθεί κι ο ίδιος από την αρρώστια, ο Περικλής κρυβόταν ενώ στην πόλη κυριαρχούσε η ανομία. Θεωρώντας οι περισσότεροι πως δεν υπάρχει αύριο, ένιωθαν ελεύθεροι να κάνουν ό,τι ξεδιάντροπο έγκλημα τους ικανοποιούσε, αφού πίστευαν πως πριν προλάβουν να τους τιμωρήσουν θα είχαν πεθάνει.

Πόσο μολύνει την ατμόσφαιρα του «σήμερα» η απουσία του «αύριο» φαίνεται δυστυχώς πως θα το μάθουμε καλά. Οπως οφείλαμε να ξέρουμε πως η ζωή χωρίς προοπτική είναι αξία χωρίς αντίκρυσμα.

Γιατί τα λέω όλα αυτά; Πρώτον, γιατί πιστεύω πως, όπως δεν είμαστε μοναδικοί, δεν είμαστε και μόνοι. Η «ελληνική κρίση», όπως αποκαλούν τον λοιμό μας στην υπόλοιπη Ευρώπη, δεν είναι μόνον «ελληνική». Το έλλειμμα της πολιτικής ηγεσίας, η ύφεση που από φάντασμα έγινε πρόσωπο με σάρκα και οστά, η κατάρρευση της θρησκευτικής πίστης πως η θερμοκρασία της κοινωνίας μετριέται με τα επιτόκια δεν είναι μόνον δικό μας πρόβλημα. Είναι πρόβλημα του «παλαιού πολιτισμού», ή αν θέλετε της Γηραιάς Ηπείρου, κι εμείς το ζούμε γιατί είμαστε κομμάτι του. Η ύπαρξη της σύγχρονης Ελλάδας, σε πείσμα των ιεροψαλτών μας, από τα πρώτα κιόλας σκιρτήματα της συνείδησής της καθρεφτιζόταν σ΄ αυτήν τη Γηραιά Ευρώπη.

Φτιάξαμε τους πολιτικούς μας θεσμούς κατ΄ εικόνα και καθ΄ ομοίωσίν της, συμμετείχαμε στους πολέμους της και προσπαθήσαμε να απολαύσουμε τα οφέλη της ειρήνης της. Αν κάναμε κάπου λάθος, είναι ότι ποτέ δεν αντιληφθήκαμε την ιδιαιτερότητά μας ως κύτταρο αυτού του, εν μέρει ετερόκλητου, οργανισμού και αρκεστήκαμε στον ρόλο της εσαεί εξαίρεσης. Τώρα πληρώνουμε το τίμημα της εξαιρετικότητάς μας. Φταίει το είδωλο που κατασκευάσαμε για τον εαυτό μας, όμως φταίει και ο καθρέφτης που έχει σπάσει.

Ισως αυτή να είναι και η θετική πλευρά της κρίσης, η μόνη αισιόδοξη παράγραφος στο δυσοίωνο κείμενο των καιρών μας. Αν καταφέρουμε να δούμε την ασχήμια μας, αν καταφέρουμε να συνειδητοποιήσουμε τις υπαρξιακές μας κακοτεχνίες, ίσως μπορέσουμε να ξανακερδίσουμε τους χαμένους εαυτούς μας. Χρειάζεται περισυλλογή, αγαπητοί συνάδελφοι, τώρα που η σοβαροφάνειά μας καταποντίστηκε στον γκρεμό της θεσμοθετημένης ανεμελιάς. «Περισυλλογή»! Πόσο παράταιρη ακούγεται αυτή η λέξη όταν τριγύρω σου όλοι τα ΄χουν χαμένα, όταν όλοι γύρω σου φωνάζουν πως δεν φταίνε, όταν όλοι εμφανίζονται πρόθυμοι να σηκώσουν το χέρι τους για να δείξουν τον διπλανό τους;

Αυτή είναι η απαισιόδοξη πτυχή της όλης υπόθεσης. Μια κοινωνία που εξαντλείται στην αλληλοκαταγγελία, η γνωστή ρητορική της ηθικολογίας, η ανομία τού ο σώζων εαυτόν σωθήτω.

Φίλος αναγνώστης μού επισήμανε τις προάλλες πως όσοι αισθάνονται περισσότερο ένοχοι για την κατάσταση, όσοι υφίστανται τις βαρύτερες συνέπειες, είναι αυτοί που φταίνε και λιγότερο. Κι αυτό είναι φυσιολογικό όταν έχεις να κάνεις με έναν κρατικό μηχανισμό ο οποίος, για να καλύψει τη δυσοσμία της διαφθοράς του, είναι έτοιμος για μία ακόμη φορά να ντυθεί τη στολή του χωροφύλακα για να εφαρμόσει τσάτρα πάτρα τους νόμους που μας έφεραν ώς εδώ που μας έφεραν.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν μας φτάνουν πια οι αγριοφωνάρες. Κι αυτό ας το έχουν υπόψη τους όσοι εξακολουθούν να τις εκπέμπουν ως εισαγγελείς της κατάντιας μας. Ας ξέρουν πως όταν αισθάνεσαι μόνος και έρημος, αφημένος στην τύχη σου, το μόνο που προσδοκάς είναι να συναντήσεις κάποιον συνομιλητή.

Και συνομιλητές υπάρχουν. Αρκεί να τους ακούσουμε.

Δεν είμαστε μοναδικοί, δεν είμαστε και μόνοι.
Η «ελληνική κρίση», όπως αποκαλούν τον λοιμό μας στην υπόλοιπη Ευρώπη, δεν είναι μόνον «ελληνική»