Από το Βυζάντιο στον Μαρξ

Περισσότερο από 40 χρόνια χρειάστηκε για να ολοκληρωθεί ο πνευµατικός άθλος του Π. Κανελλόπουλου
«Η Ρώµη είχε αρχίσει να γκρεµίζεται. Ο Κωνσταντίνος, προβλέποντας ότι η στέγη θα πέσει να τον πλακώσει, φεύγει από την Ιταλία, παίρνει το όνοµα της Ρώµης και το µετακοµίζει, σα να ‘ταν απλή αποσκευή, στο Βυζάντιο». Ετσι αρχίζει η «Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύµατος», ο πνευµατικός άθλος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου που αναγνωρίστηκε διεθνώς.

Και πώς αλλιώς, αφού ο πατρινός πολιτικός και πανεπιστηµιακός κατάφερε στο σύντοµο χρονικό διάστηµα µιας ζωής να γράψει για χιλιάδες ζωές άλλων που µεγαλούργησαν σε ένα διάστηµα δεκαπέντε αιώνων, να περικλείσει δηλαδή στους δώδεκα ευµεγέθεις τόµους του – που έγιναν 22 από το «Βήµα» ώστε να είναι πιο εύχρηστοι για τον σύγχρονο αναγνώστη – την ιστορία της σκέψης και της τέχνης από τις απαρχές του Βυζαντίου µέχρι τον 19ο αιώνα του Ουγκώ και του Μαρξ. Ο αναγνώστης εκπλήσσεται από την ευρυµάθεια, τον άµεσο λόγο, την αφηγηµατική δεινότητα και την έκταση αυτού του τιτάνιου έργου που αποτελεί µια περιήγηση ανάτασης, από τον Αυγουστίνο και τον Φραγκίσκο της Ασσίζης µέχρι τον Πτωχοπρόδροµο και τον Νικήτα Χωνιάτη, από τον Δάντη και τον Βοκκάκιο µέχρι τον Γρηγόριο Παλαµά και τον Ιωάννη Καντακουζηνό, από τον Τζιρόλαµο Σαβοναρόλα και τον Λεονάρντο ντα Βίντσι µέχρι τον Μανουήλ Χρυσολωρά, τον πρώτο δάσκαλο του ελληνικού λόγου στην Ιταλία. Το υπέροχο πνευµατικό ταξίδι που µας προτείνει ο Κανελλόπουλος τελειώνει στον Χέγκελ, στις απαρχές του µαρξισµού και στον γαλλικό ροµαντισµό. Ο ίδιος το ξεκίνησε σε δύσκολα χρόνια: άρχισε να το γράφει στη µοναξιά της εξορίας – είχε συγκρουστεί µε τον Μεταξά – και δηµοσίευσε τον πρώτο τόµο µέσα στον ζόφο του ‘41, στο πρώτο φθινόπωρο της Κατοχής. Κάθε φορά που ο Κανελλόπουλος ήθελε να ξορκίσει το κακό, ανέτρεχε στις ρίζες του ευρωπαϊκού πνεύµατος, γράφει στην εισαγωγή της έκδοσης ο επιµελητής της, Γιώργος Μαλλούχος. Η έκδοση ολοκληρώθηκε περισσότερο από 40 χρόνια µετά. Ως προς τον ίδιο υπήρξε καταφύγιο, ως προς εµάς µια πνευµατική παρακαταθήκη. Ενα είδος εγκυκλοπαίδειας του πνεύµατος, γραµµένης όµως σχολιαστικά και µε συνεχή αφηγηµατική ροή που ενηµερώνει και ταυτόχρονα αιχµαλωτίζει.

ΙΝFΟ

Η «Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύµατος» του Παναγιώτη Κανελλόπουλου κυκλοφορεί κάθε Παρασκευή στα περίπτερα µε 5,5 ευρώ

«Στον τόπο µας υπάρχει µνήµη»
Εφη Φαλίδα

«Στις µέρες µας τίθεται θέµα ευρωπαϊκής ταυτότητας και µοίρας. Κι εµείς, ως χώρα νιώθουµε παρίες, σε αµφισβήτηση, στην περιφέρεια της Ευρώπης. Κι όµως εδώ συναντώνται τα πάντα. Είναι λοιπόν η στιγµή αυτό το έργο – προσφορά του «Βήµατος» να γίνει σηµείο αναφοράς. Για να ενισχύσουµε την αυτοσυνείδησή µας και την αυτοπεποίθησή µας, για να επιτύχουµε την αυτοανόρθωσή µας. Και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος από το βάθος της ιστορίας µε αυτό το έργο του να µας αναγκάσει να σταθούµε στα πόδια µας». Ο υπουργός Αµυνας Ευάγγελος Βενιζέλος, ένας από τους τρεις πολιτικούς, συµπαρουσιαστές της «Ιστορίας του Ευρωπαϊκού Πνεύµατος» στο κοινό της χθεσινής εκδήλωσης στο Μέγαρο Μουσικής, τόνισε στον λόγο του τον επίκαιρο χαρακτήρα αυτής της εκδοτικής προσφοράς. «Η επανέκδοση δείχνει ότι στον τόπο υπάρχει µνήµη, παράδοση, σηµεία αναφοράς, µέτρα αξιών, τόσο απαραίτητα στις µέρες µεµψιµοιρίας και επιθετικότητας που ζούµε».Για τον «υποστηρικτή της αντιπροσωπευτικής δηµοκρατίας µε τις φιλελεύθερες ιδέες», µίλησε ο αρχηγός της αξιωµατικής αντιπολίτευσης Αντώνης Σαµαράς, ο οποίος εντόπισε στο έργο αυτό την κριτική δύναµη και τη διεισδυτική µατιά του διανοούµενου πολιτικού µε την οικουµενική µατιά, καταλήγοντας ότι «µπορεί κανείς να είναι Ευρωπαίος χωρίς να χάνει την ελληνικότητά του». Και ο εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ Φώτης Κουβέλης αναφέρθηκε στον «γνήσιο δηµοκράτη και πατριώτη που µίλησε µε τόλµη και ειλικρίνεια για τον εµφύλιο πόλεµο, για την παρέµβαση του ξένου παράγοντα και µε τον ενωτικό του λόγο στη Βουλή ζητούσε να ξεπεράσει ο πολιτικός κόσµος τα διλήµµατα του παρελθόντος».