«Η ανησυχία γεννά µεγάλα έργα»

Ανήσυχος ως πολίτης, πολυδιαβασµένος ως λογοτέχνης, πολυβραβευµένος και ως δηµοσιογράφος – εκ των συντακτών της εφηµερίδας «Καθηµερινό γεγονός» που εκδίδεται τους τελευταίους µήνες την Ιταλία ως αντίπαλον δέος στην ενηµερωτική µονοκρατορία του Μπερλουσκόνι – ο Αντόνιο Ταµπούκι µετέφερε κατά τη διάρκεια της τριήµερης παραµονής του στη Θεσσαλονίκη τις ανησυχίες του.

«Αν ήθελε κάποιος να χρησιµοποιήσει τη λογοτεχνία ως σεισµογράφο των γεγονότων που µας τάραξαν τον προηγούµενο αιώνα – την ίδια ρότα µε τον οποίο µου φαίνεται πως έχει και ο τωρινός – θα µπορούσε επωφελώς να γράψει την ιστορία του 20ού αιώνα βασισµένη στις ανησυχίες» τόνιζε ο Α. Ταµπούκι κατά την τελετή αναγόρευσής του σε επίτιµο διδάκτορα του Τµήµατος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης.

«Το νήµα της Ανησυχίας. Μια διαδροµή στη λογοτεχνία του 20ού αιώνα από τον “Ανήσυχο” του Φερνάντο Πεσόα στην “Τύψη» του Κάρλο Εµίλιο Γκάντα και στην “Οργή” του Παζολίνι» ήταν το θέµα της οµιλίας του.

Και ήταν σε αυτήν την οµιλία του που χαρακτήρισε την έννοια της ανησυχίας ως «αίσθηση αποξένωσης, διαφωνίας και απογοήτευσης του συγγραφέα από την ιστορική – πολιτική – κοινωνική περίσταση που συνήθως πολύ απέχει από το εξιδανικευµένο πρότυπο που οραµατίζεται». «Είναι προφανές ότι η αποστολή ενός συγγραφέα είναι να είναι αιρετικός σε ό,τι αφορά την κυρίαρχη σκέψη και να αντιτίθεται σε µία µοναδική σκέψη η οποία µπορεί να γίνει εξαιρετικά επικίνδυνη και ναρκώνει τις συνειδήσεις. Ο ρόλος του είναι να ελέγχει τις συνειδήσεις, να θέτει ερωτήµατα» υπογράµµιζε ξετυλίγοντας το «Νήµα της Ανησυχίας» στη λογοτεχνία, αρχίζοντας από τον 15ο αιώνα του Σαίξπηρ, του ισπανού Θερβάντες, του γάλλου Γκουστάβ Φλοµπέρ και του ιρλανδού Τζέιµς Τζόις για να καταλήξει στον 20ό αιώνα του συµπατριώτη του Κάρλο Εµίλιο Γκάντα, του Ιταλο Καλβίνο, του Οκτάβιο Παζ, του Αντό νιο Γκράµσι και του Πιερ Πάολο Παζολίνι σε συνδυασµό πάντα µε τις ιστορικές συγκυρίες των τόπων όπου έζησαν και δηµιούργησαν… ανησυχώντας.

Εσείς πόσο ανησυχείτε; Πόσο η ανησυχία γράφει και την εισαγωγή στην ιστορία του 21ου αιώνα;

Η ανησυχία είναι το κατ’ εξοχήν χαρακτηριστικό αυτής της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα. Οχι αποκλειστικά αυτή των λογοτεχνών… Ανησυχώ για την Ιταλία του Μπερλουσκόνι, την Ελλάδα, την Ευρώπη της φαινοµενικά οικονοµικής αλλά ουσιαστικά κοινωνικής και ηθικής κρίσης… Οταν έπεσε το Τείχος του Βερολίνου µας είπαν ότι η κοµµουνιστική οικονοµία δεν λειτούργησε. Τότε η Δύση άφησε χωρίς κανέναν έλεγχο τον καπιταλισµό να απελευθερώσει, να κατασπαταλήσει τα πάντα. Ετσι, αυτό το είδος του καπιταλισµού πριν από λίγα χρόνια υπέπεσε σε κρίση. Η Ευρωπαϊκή Ενωση υποσχέθηκε να επαναπροσδιορίσει, να στήσει έναν νέου τύπου καπιταλισµό. Το ίδιο και ο Οµπάµα στις ΗΠΑ.

Πόσο η ανησυχία πρέπει να είναι η αναγκαία συνθήκη όχι µόνο της λογοτεχνίας αλλά και της δηµοσιογραφίας;

Οσοι κατανοούν συγχρονικά ή σε πραγµατικό χρόνο δεν κάνουν συνήθως λογοτεχνία αλλά δηµοσιογραφία. Ισως εξαιρετική δηµοσιογραφία. Η υστερόχρονη κατανόηση όµως µπορεί να είναι πιο ανησυχητική, πιο υπονοµευτική από την προτερόχρονη. Το «τραύµα» που δηµιουργεί στον δηµιουργό η άκαιρη κατανόηση µπορεί να παράγει λογοτεχνία.

«Ο ρόλος της δηµοσιογραφίας είναι να ενηµερώνει. Αλλά όχι όπως στην Ιταλία όπου το 80% της ενηµέρωσης ελέγχεται απο επιχειρηµατίες συµπολιτευόµενους µε τον Μπερλουσκόνι…»

«Φοβάµαι τους κύκλους της Ιστορίας»

Τι αποκόµισε από τα τελευταία του καλοκαίρια στην Ελλάδα; «Η σηµερινή σας κυβέρνηση αποτελεί εγγύηση για τη λειτουργία της δηµοκρατίας» λέει. «Σ’ αυτήν την κρίσιµη ώρα χρειάζεται στήριξη, γιατί φοβάµαι επανάληψη των κύκλων της Ιστορίας. Τα οικονοµικά µέτρα της κυβέρνησής σας, αν και είναι επίπονα για τον λαό, είναι διαυγή. Χωρίς αυτήν τη διαύγεια ίσως ελλοχεύουν άλλα σκοτεινά συµφέροντα όπως αυτά της Εκκλησίας, του χρηµατιστηρίου και των τραπεζών» προσθέτει.